Ông già chồn và câu hỏi ngàn đời

Buổi chiều hôm ấy, thiền đường của thiền sư Bá Trượng vắng dần sau khi đại chúng đã giải tán. Những tia nắng cuối ngày xuyên qua khe cửa, rọi lên nền gạch lạnh. Ngài Bá Trượng ngồi yên trên tòa, mắt lim dim, nhưng trong tâm vẫn còn một điều gì đó khiến ngài chưa rời khỏi pháp tọa.

Bỗng nhiên, ngài thấy một ông già lạ mặt vẫn còn ngồi ở góc cuối. Ông ta lưng còng, tóc bạc trắng, nhưng đôi mắt lại sáng lạ thường. Trong suốt buổi giảng, ngài đã để ý thấy ông già này thường xuyên xuất hiện, nhưng hôm nay ông không đi ra cùng mọi người.

— Ông là ai? — Ngài Bá Trượng hỏi, giọng trầm nhưng ấm.

Ông già chậm rãi đứng dậy, hai tay chắp lại, cúi đầu thật sâu. Giọng ông run run, như thể đã kìm nén cả trăm năm:

— Bạch Hòa thượng, con không phải là người. Con là một con chồn ở sau núi, đã sống suốt 500 đời nay.

Ngài Bá Trượng không hề biến sắc. Ngài chỉ khẽ gật đầu, như thể đã biết trước điều này.

— 500 đời trước, vào thời Đức Phật Ca Diếp, con cũng từng là một vị Tăng tu hành trong chốn thiền môn. Một hôm, có một vị Tăng khác đến hỏi con: “Người tu hành đã đắc đạo rồi, có còn bị luật nhân quả chi phối hay không?”

Giọng ông già nghẹn lại, đôi mắt như nhìn vào một vực thẳm xa xăm:

— Con đã trả lời rằng: “Người đã đắc đạo thì không còn bị luật nhân quả chi phối nữa.”

— Chỉ vì một câu nói đó, con đã bị đọa làm thân chồn suốt 500 kiếp. Đến tận bây giờ, con vẫn không biết mình sai ở chỗ nào. Con xin Hòa thượng từ bi chỉ dạy, để con hiểu lại cho đúng, để con thoát khỏi kiếp chồn này.

Ngài Bá Trượng nhìn ông già thật lâu. Trong thiền đường, không gian tĩnh lặng đến nỗi nghe rõ cả tiếng gió lùa qua khe cửa. Ngài chậm rãi nói:

— Ngươi hãy hỏi lại câu đó cho ta nghe.

Ông già ngước lên, đôi mắt đầy hy vọng và lo lắng. Ông hít một hơi thật sâu, rồi cất giọng hỏi:

— Bạch Hòa thượng, người tu hành đã đắc đạo rồi, có còn bị luật nhân quả chi phối hay không?

Ngài Bá Trượng mỉm cười hiền từ, đôi mắt sáng như ánh sao:

— Không che mờ.

Chỉ hai chữ ấy thôi, nhưng như một tiếng sét giữa trời quang. Ông già sững người, đôi mắt mở to, rồi từ từ nước mắt lăn dài trên gương mặt nhăn nheo. Ông quỳ xuống, lạy ba lạy thật sâu, và nói trong tiếng nấc nghẹn:

— Con đã hiểu rồi. Con đã hiểu rồi! Suốt 500 kiếp, con đã sai vì con nghĩ rằng đắc đạo là thoát khỏi nhân quả. Nhưng thực ra, đắc đạo là thấy rõ nhân quả, không còn mê mờ, không còn tạo nghiệp mới, chứ không phải là phủ nhận hay vượt thoát khỏi luật nhân quả. Con đã dạy người khác một điều tà kiến, và con đã phải trả giá suốt 500 đời.

Nói xong, ông già từ từ biến mất. Nhưng trước khi tan vào hư không, ông còn ngoảnh lại nhìn ngài Bá Trượng với đôi mắt đầy biết ơn. Từ sau hôm đó, không ai còn thấy ông già lạ mặt xuất hiện trong thiền đường nữa.