Ông đạo sĩ treo ngược và những lời hù dọa

Gió chiều thổi qua những tán cây cao ở kinh thành Tỳ Xá Ly, mang theo mùi cỏ dại và tiếng xào xạc của lá khô. Nắng vàng rực rỡ nhưng không xua được cái nóng oi ả của vùng đất phía đông Ma Kiệt Đà. Dưới một gốc cây cổ thụ to lớn, bóng mát trải dài trên nền đất nện, một người đàn ông đang thở dốc, mồ hôi nhễ nhại chảy dọc thái dương. Hai chân ông được móc ngược lên một cành cây vững chãi, toàn thân lộn ngược, máu dồn lên mặt khiến mặt mũi đỏ bừng. Dưới gốc cây, ông đặt chiếc mũ để người đi đường bỏ tiền vào. Không làm gì khác, chỉ treo ngược cả ngày, lặng lẽ, nhẫn nại.

“Ông này có công phu thật, tu luyện gì đó ghê gớm lắm!” – một người qua đường thầm nghĩ, rút trong túi vài đồng tiền thả vào mũ.

Đó là một trong những cảnh sinh hoạt thường nhật ở Tỳ Xá Ly thời bấy giờ. Một kinh đô tráng lệ, văn minh, nơi người dân vẫn quen nhìn những vị khổ hạnh biểu diễn sức chịu đựng phi thường để tỏ ra mình tu hành nghiêm cánh.

Vài năm trôi qua, tiếng đồn về ông đạo sĩ treo ngược lan khắp thành. Người ta nể phục vì cái cách ông nín nhịn đau đớn, ngày này qua ngày khác treo người trên cành cây để xin tiền cúng dường. Nhưng ít ai biết, khi không treo ngược, ông đi lang thang nơi này nơi kia, gặp ai cũng bói toán. Sự nhẫn nại treo ngược chỉ là vỏ bọc, còn bên trong là một tâm thức đầy phiền não và mưu mô.

Một buổi sáng, ông vừa xuống khỏi cành cây, xoa bóp hai chân tê cứng, mặt còn đỏ au. Một phụ nữ đi ngang, ông chặn lại, mắt trừng trừng nhìn vào mặt bà:

“Cô này, tháng tới sẽ gặp tai nạn xe cộ, nếu không cúng dường cho ta cầu nguyện thì họa sát thân!”

Bà ta giật mình, lùi lại, tim đập thình thịch, rút vội tiền đưa ông rồi lủi thủi bỏ đi. Ông cười nhếch mép, bỏ tiền vào túi. Nhưng không chỉ một người, ông đi khắp phố phường, gặp ai cũng nói:

“Nhà người đó sắp cháy!”
“Bà kia sẽ bị chồng bỏ!”

Ai không nghe lời, không cúng dường, ông đều hăm:

“Tai họa sẽ giáng xuống đầu các người!”

Người dân sợ hãi, đành đưa tiền để mong yên ổn. Nhưng trong thâm tâm, họ ghét ông. Sự sợ hãi không sinh ra yêu thương, chỉ sinh ra oán hận. Giống như kẻ bắt cóc con tin, dùng mạng sống người khác đe dọa để moi tiền, người ta ghét cay ghét đắng nhưng bất lực.

Một hôm, ông đứng giữa chợ, tay chỉ lên trời, lớn tiếng với đám đông đang xôn xao:

“Nếu cả thành Tỳ Xá Ly không cúng dường cho ta, thiên tai sẽ giáng xuống, dịch bệnh tràn lan, không ai thoát được!”

Một người buôn bán gần đó, mặt tái mét, hỏi:

“Thưa ngài, chúng tôi lấy đâu nhiều tiền thế? Ngài tu khổ hạnh, sao lại đe dọa cả thành?”

Ông ta liếc xéo, giọng lạnh:

“Các người không lo thì chết. Có tiền mới mong ta cầu nguyện cho!”

Thế là người ta vừa sợ vừa ghét, vừa đưa tiền vừa nguyền rủa sau lưng. Có kẻ thất nghiệp thấy vậy cũng bắt chước treo ngược cây, nhưng không ai dám làm mạnh như ông vì sợ ông hù dọa thêm.

Các tỳ kheo đi khất thực thường gặp ông. Thấy người ta kể chuyện, các ngài cũng đem cơm nước đến cho ông vì tưởng thật tu. Nhưng khi thấy ông đi hù dọa từng người rồi cả thành phố, các tỳ kheo mới về tâu lại với Đức Phật. Phật lặng nhìn, rồi quở trách:

“Kẻ ngu có ích gì, tóc rối áo da dê. Nội tâm thì phiền não, mặt làm bộ nghiêm trang!”

Đức Phật giải thích, ông này nhiều kiếp trước đã làm đạo sĩ, cũng đi hù dọa người ta lấy tiền. Kiếp này lại làm đạo sĩ, vẫn giữ tật ấy. Nhân quả cứ lặp đi lặp lại, đọa rồi sinh, sinh rồi tu, tu rồi lại đọa, mãi không thoát.

Nghe lời Phật, các tỳ kheo mới hiểu: chiếc áo khổ hạnh không làm nên thầy tu. Ông đạo sĩ kia tuy mặc áo da dê, treo ngược cành cây, nhưng tâm tham lam và lời hù dọa cho thấy ông là kẻ giả tu. Từ đó, dân chúng Tỳ Xá Ly dần tỉnh ra, không còn sợ hãi ông nữa, chỉ nhìn ông như một kẻ đáng thương vì mắc kẹt trong nghiệp cũ.

Về sau, khi ông già yếu, không còn sức treo ngược, cũng chẳng ai đưa tiền nữa. Ông lặng lẽ qua đời trong cô độc, để lại bài học cho những ai mang hình tướng tu hành mà thiếu đạo tâm.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy hình tướng khổ hạnh giả tạo không thể che giấu nội tâm phiền não và tham lam. Kẻ giả tu dùng lời hù dọa để trục lợi sẽ bị ghét bỏ, và nhân quả xấu cứ lặp lại mãi. Người tu thật cần vượt qua dục vọng vật chất, sống chân thành, không lệ thuộc vào mưu mẹo hay đe dọa người khác.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang