Ông cụ sáng sớm nấu cơm cho người nghèo và giây phút ra đi tự tại

Mờ sáng, sương còn đọng ướt trên lá ở vùng đất Củ Chi, cái mùi gạo nếp thơm bóc lên từ căn bếp nhỏ của một căn nhà gỗ cũ kỹ. Tiếng que củi khô nổ lách tách trong bếp hòa cùng tiếng gà gáy xa xa. Ông cụ ba mươi, tóc bạc trắng như mây, dậy từ lúc trời còn tối đen như mực. Bàn tay gầy guộc của ông thoăn thoắt vo gạo, đổ nước, rồi đẩy những chiếc mo cau đã xếp sẵn lên bếp. Khói bếp quyện vào sương sớm, tạo nên một không khí thanh bình nhưng nghèo nàn đến xót xa.

“Tụi con ơi, mang mấy mo cơm này ra đầu đường mà chia cho mấy người ta. Họ đi làm từ sáng sớm, bụng không có hạt cơm nào mà làm cực thế nào chịu nổi.”

Giọng ông cụ trầm ấm, vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Mấy đứa con nhỏ rub mắt, bưng những chiếc mo cau còn bốc khói đi ra ngoài. Ông đứng nhìn theo, nụ cười hằn lên những nếp nhăn trên má.

Chuyện là, vùng đất Củ Chi sau chiến tranh nghèo xơ xác, nhà ông cụ cũng chẳng khá hơn ai. Nhưng ông quan niệm từ lâu: mình có cơm ăn đã là may, còn bao người sáng ra không biết lấy gì vào bụng mà đi làm thuê cuốc mướn. Năm này qua năm khác, hai mươi, ba mươi năm trời, cứ trời sáng là ông nấu cơm, sai con mang tặng kẻ nghèo. Khó khăn chồng chất, gạo thiếu thì ông nhịn bớt phần mình, chứ nhất quyết không bỏ ngày nào. Tích luỹ cả đời chỉ bằng những mo cơm sáng, nhưng lòng nhân của ông đã thấm sâu vào đất.

Rồi tuổi già ập đến. Một hôm, ông cụ gọi các con về, mắt sáng lạ thường dù người gầy rộc. Trong lòng ông không sợ hãi, chỉ có sự bình yên của kẻ đã sống trọn chữ tử tế.

“Ba tính đi rồi, độ chừng mười ngày nữa ba về với Phật. Tụi bay về thăm ba cho đủ mặt.”

Đứa con cả giật mình, nước mắt trào ra, bàn tay nắm chặt gấu áo:

“Ba nói sao vậy? Ba còn khỏe mà, con đưa ba đi bệnh viện.”

Ông cụ lắc đầu, nhẹ nhàng vỗ vai con:

“Ba biết ngày giờ của ba. Ba sống tử tế, giờ đi cũng nhẹ lòng. Tụi bay đừng lo, đến ngày ba gọi.”

Mười ngày sau, đúng như lời ông dặn, các con cháu quây quần bên giường. Ông thở những hơi chậm rãi, mắt mở to, nhìn từng đứa cháu như muốn ghi nhớ. Không cơn đau đớn quằn quại, không tiếng rên rỉ. Chỉ có nụ cười nhẹ nhõm.

“Ba đi nghen tụi con. Nhớ sáng nào cũng nấu cơm cho người nghèo như ba nhe.”

Ông nhắm mắt, hơi thở tan vào không khí. Không ai khóc oán trời, chỉ có niềm tin ông đã về cõi lành.

Điểm nút của câu chuyện không phải ở cái chết, mà ở lời kể sau này của cô con gái với vị thầy khi làm giấy tờ đất cất thiền thất. Cô kể lại sự việc, và thầy mới bảo: đời ông cụ tử tế như vậy nên mới biết trước giờ ra đi. Giây phút ấy, cả gia đình mới thấm: một đời nấu cơm trao đi không tính toán, đổi lại là cái chết tỉnh táo, báo trước ngày giờ – điều mà kẻ giàu sang không phải ai cũng có.

Từ đó, mấy đứa cháu nối bước ông, sáng nào cũng nấu thêm vài mo cơm để trước cổng cho người qua đường. Nhà cửa êm ấm, chẳng ai trong họ rơi vào cảnh cùng cực đơn độc. Cái phước của ông cụ như dòng nước ngầm, chảy dài qua kiếp con cháu.

Về sau, khi thiền thất xây trên mảnh đất xưa – vốn là ngôi chùa bị bom Nhật phá từ gần trăm năm trước – người ta mới nhớ tới ông cụ như một mắt xích của lòng lành. Cuộc sống vùng ấy bớt đi những tiếng than nghèo, thêm tiếng tụng kinh sớm mai.

Ý nghĩa câu chuyện

Sống tử tế, thường xuyên giúp người nghèo khó trong đời sống là hạt giống phước sâu dày. Người làm lành cả đời, khi lâm chung được tỉnh táo, biết trước giờ đi, chứng tỏ đã hướng về cõi lành. Giúp người không cần việc lớn, chỉ cần lòng chân thành liên tục.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang