Ông chủ đi mượn năm mươi triệu đồng

Ánh sáng trong gian phòng chùa rơi xuống bàn tay người đàn ông, làm viên đá trên chiếc nhẫn lóe lên từng vệt sắc lạnh. Ông ngồi đối diện vị thầy, dáng vẻ vẫn mang nét của một người quen điều hành những công trình lớn. Chỉ riêng món trang sức trên tay ông cũng đủ khiến người khác phải nhìn lâu hơn một chút.

Ông là chủ một tập đoàn thực hiện những công trình có giá trị hàng nghìn tỷ đồng, không phải chỉ một vài tỷ. Công việc lớn, dòng tiền lớn, những món đồ ông dùng cũng mang giá trị khiến người bình thường khó tưởng tượng. Thế nhưng phía sau vẻ hào nhoáng ấy, ông từng trải qua một ngày không có nổi một đồng trong tay.

Khi nhắc lại quãng thời gian đó, giọng ông chùng xuống. Có lẽ chính ông cũng từng không tin nổi mình lại rơi vào tình cảnh ấy. Một người làm chủ, quen ký những hợp đồng rất lớn, cuối cùng phải đi tìm nhân viên thân cận để vay một khoản tiền.

Ông nhớ rõ lúc mình gặp người phó dưới quyền. Dù chỉ là một lời hỏi vay tạm thời, ông vẫn cảm thấy cổ họng khô lại. Ông nói:

“Cho anh mượn đỡ năm mươi triệu đồng.”

Người nhân viên nhìn thẳng vào mặt ông. Ánh mắt ấy thoáng hiện sự dò xét, như thể đang tự hỏi liệu công ty có sắp gặp chuyện hay không. Sau một thoáng im lặng, người ấy lắc đầu:

“Dạ, em không có tiền.”

Ông chủ hỏi lại:

“Em thật sự không còn khoản nào sao?”

Người nhân viên đáp:

“Dạ, tiền của em đem cúng chùa hết rồi.”

Câu trả lời khép lại hy vọng vay tạm. Ông chủ đứng đó, nghe rõ sự trống rỗng trong chính túi mình. Người đang quản lý những việc trị giá hàng nghìn tỷ đồng lại không xoay được năm mươi triệu đồng khi cần. Sự đối nghịch ấy khiến ông không thể không suy nghĩ.

Trong cuộc trò chuyện tại chùa, vị thầy hỏi nguyên nhân vì sao một người có phước giàu sang lại phải trải qua lúc khốn khó như vậy. Câu trả lời nằm ngay trong cách ông sử dụng tiền bạc. Ông không nghèo, nhưng từng tiêu tiền quá xa xỉ và phí phạm.

Ông xòe bàn tay, để lộ chiếc nhẫn lớn đang lấp lánh:

“Chiếc nhẫn này, nếu bán ở Việt Nam, giá khoảng tám mươi tỷ đồng.”

Vị thầy nhìn viên đá to trên tay ông rồi nói ngay:

“Cho thầy, thầy cũng không lấy.”

Ông chủ hơi ngạc nhiên:

“Một món giá trị như vậy mà thầy không lấy sao?”

Thầy đáp:

“Cho tiền thì thầy còn có thể dùng vào việc cần thiết. Còn món này, thầy không dùng.”

Ông lại đưa chiếc đồng hồ ra và cho biết nó trị giá khoảng bốn tỷ đồng. Vị thầy cầm lên, nhìn qua rồi đặt xuống:

“Cho thầy, thầy cũng không đeo. Kỳ lắm. Đưa bốn tỷ thì còn dùng được, chứ chiếc đồng hồ này thầy không đeo.”

Những lời nói thẳng ấy khiến căn phòng như lắng lại. Người đàn ông nhìn chiếc nhẫn rồi nhìn chiếc đồng hồ của mình. Bao nhiêu tiền đã được dồn vào những vật chỉ để đeo trên tay, trong khi đã có lúc chính ông phải hạ giọng hỏi vay nhân viên.

Đó là bước ngoặt trong câu chuyện: ông hiểu rằng phước lớn có thể giúp mình gây dựng lại sự nghiệp, nhưng hành vi phí phạm vẫn tạo ra một kết quả tương ứng. Nhân quả không phải lúc nào cũng khiến một người giàu trở thành nghèo hẳn. Đôi khi, nó chỉ đẩy người ấy vào một khoảnh khắc thiếu thốn cay đắng, đủ để nếm trải cảm giác không có gì trong tay.

Sau giai đoạn khốn khó, tình hình của ông rồi cũng vượt qua. Phước cũ còn lớn nên ông không sụp đổ hoàn toàn. Ông trở lại với công việc và đời sống giàu sang. Tuy vậy, kỷ niệm phải mượn năm mươi triệu đồng từ người nhân viên vẫn là một vết nhắc âm thầm, đối lập gay gắt với chiếc nhẫn tám mươi tỷ và chiếc đồng hồ bốn tỷ.

Câu chuyện không khẳng định rằng người giàu không được dùng đồ tốt, cũng không phủ nhận thành quả họ tạo dựng. Điều cần nhìn lại là sự tiêu xài không đúng chỗ, nhất là khi giá trị quá lớn bị dồn vào những món chỉ để phô bày. Tiền bạc vốn là phước. Nếu sử dụng có ích, nó có thể nuôi sống con người, tạo công ăn việc làm và giúp đỡ bao hoàn cảnh. Nếu dùng một cách phí phạm, chính người đang dư dả cũng có ngày phải chịu cảm giác thiếu thốn.

Từ hôm ấy, hình ảnh người chủ tập đoàn đi hỏi vay tiền cấp dưới trở thành lời cảnh tỉnh rõ ràng. Giàu sang không cho phép con người đứng ngoài nhân quả. Có phước lớn đến đâu, mỗi cách sử dụng tài sản vẫn gieo một hạt giống cho ngày sau. Khi hiểu được điều đó, người ta mới biết quý từng đồng tiền và dùng nó cho những việc thật sự có ý nghĩa.

Ý nghĩa câu chuyện

Tiền bạc là phước nhưng không phải vô tận. Tiêu xài xa xỉ, phí phạm có thể khiến một người dù giàu sang vẫn rơi vào lúc khốn khó. Biết trân trọng và sử dụng tài sản đúng chỗ là cách gìn giữ phước lành.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang