Nước mắt nhiều hơn đại dương

Buổi sáng hôm ấy, khi những tia nắng đầu tiên vừa len qua kẽ lá, Tissa đang ngồi tĩnh tọa trong một hang đá nhỏ giữa khu rừng già. Xung quanh chỉ có tiếng chim hót lảnh lót và tiếng gió thổi vi vu qua những tán cây cổ thụ. Bỗng nhiên, một luồng khí mát lạnh tràn qua, và trước mắt chú sa di trẻ tuổi, một vị thầy với gương mặt từ bi hiện ra — chính là Đức Phật.

Tissa vội đứng dậy, chắp tay cung kính đảnh lễ. Đức Phật mỉm cười, ánh mắt hiền lành nhìn chú:

“Này Tissa, hãy cùng ta lên đỉnh núi kia.”

Chú sa di không hỏi gì thêm, chỉ lặng lẽ đi theo. Hai thầy trò bước đi trên con đường mòn quanh co, vượt qua những khe đá, băng qua những lùm cây rậm rạp. Đức Phật đi thong thả, đôi chân nhẹ nhàng như lướt trên mặt đất, còn Tissa cũng bước theo với dáng đi uyển chuyển, không hề tỏ ra mệt mỏi. Phía sau, một số vị tỳ kheo và dân làng cũng cố gắng leo theo, nhưng dần dần họ bị bỏ lại vì không thể theo kịp.

Khi lên đến đỉnh núi, một khung cảnh bao la mở ra trước mắt. Mây trắng bồng bềnh trôi dưới chân, những dãy núi trùng điệp nối tiếp nhau đến tận chân trời. Đức Phật đứng lặng yên một lúc, rồi Ngài lên tiếng:

“Này Tissa, từ trên đỉnh núi này, nếu có đạo nhãn, ta sẽ nhìn thấy cả đại dương. Con có thấy biển không?”

Tissa chắp tay, đôi mắt sáng ngời nhìn về phía xa xăm. Chú nhìn xuyên qua không gian, qua bao lớp mây, bao dãy núi, cho đến khi hình ảnh đại dương mênh mông hiện ra rõ ràng. Chú trả lời:

“Bạch Thế Tôn, con thấy biển.”

Đức Phật lại hỏi:

“Khi nhìn thấy biển, con nghĩ gì?”

Tissa trầm ngâm một lát, rồi chậm rãi nói:

“Bạch Thế Tôn, khi nhìn thấy biển, con nghĩ rằng nước mắt của chúng sinh nhiều hơn nước của biển cả.”

Đức Phật gật đầu khen ngợi:

“Con nói đúng.”

Ngài lại đưa mắt nhìn ra khắp bốn phía, nơi những cánh rừng xanh bạt ngàn, những ngôi làng nhỏ bé nằm rải rác giữa thung lũng. Ngài hỏi tiếp:

“Này Tissa, khi con nhìn thấy đại địa bao la, con nghĩ gì?”

Tissa nhìn quanh, rồi đáp:

“Bạch Thế Tôn, khi nhìn thấy đại địa bao la, con hiểu rằng không có một nơi nào mà không có xác của chúng sinh đã chôn vùi nơi đó.”

Đức Phật mỉm cười, ánh mắt trìu mến:

“Hay lắm, con yêu quý của ta.”

Ngài dừng lại một chút, rồi hỏi thêm:

“Này Tissa, khi con ẩn tu trong rừng như thế, tiếng giả thú gào thét đi tìm mồi, con cảm thấy như thế nào?”

Tissa mỉm cười, đôi mắt ánh lên vẻ thanh thản:

“Bạch Thế Tôn, khi nghe tiếng giả thú gào thét, lòng con yêu rừng hoang biết bao.”

Đức Phật lặng lẽ nhìn chú sa di trẻ, một niềm hoan hỷ dâng lên trong lòng. Ngài biết rằng chú đã thực sự chứng đạo, đã vượt qua mọi chấp trước của thế gian, đã tìm thấy sự an lạc thật sự trong sự tịch mịch của rừng núi. Ngài mới nói bài kệ:

“An lạc của Niết bàn khác lạc thú thế gian. Tỳ kheo đệ tử Phật hãy hiểu thật rõ ràng, chớ đắm mê danh lợi, hãy tu hạnh viễn ly.”

Câu chuyện của Tissa bắt đầu từ nhiều kiếp trước. Kiếp trước, chú là một người Bà La Môn nghèo khổ, bạn của cha ngài Xá Lợi Phất. Khi biết con của bạn mình xuất gia và đắc đạo, ông vô cùng mộ đạo, nhưng lại mặc cảm vì mình nghèo khổ. Ông thường lén đi nghe pháp, tránh mặt ngài Xá Lợi Phất vì xấu hổ. Nhưng lòng kính mến ngày càng lớn, ông muốn dâng cúng một điều gì đó cho vị trưởng lão. Ông chắt chiu từng hạt gạo, từng đồng tiền nhỏ, cuối cùng cũng nấu được một tô cháo thập cẩm thơm ngon và mua được một mảnh vải đẹp. Khi dâng lên, ngài Xá Lợi Phất đã hiểu rằng đó là cả tấm lòng của ông, nên ngài đã trân trọng ăn hết bát cháo và đắp mảnh vải lên người. Sau khi ông mất, nhờ phước đức đó, ông được tái sinh vào một gia đình cư sĩ giàu có, chính là Tissa. Ngay từ khi còn nhỏ, chú đã có duyên với ngài Xá Lợi Phất, và năm bảy tuổi đã xin xuất gia. Chú được mọi người yêu mến, cúng dường khắp nơi, nhưng chú không hề vướng bận vào những tiện nghi đó. Thấy sự thăm viếng của họ hàng, của Phật tử trở thành sự bận rộn, chú đã xin phép thầy được vào rừng ẩn tu. Chính nhờ sự xa lìa danh lợi, chú đã chứng đạo trong một thời gian ngắn.

Khi Đức Phật và ngài Xá Lợi Phất đến thăm, dân làng vô cùng ngạc nhiên khi thấy chú sa di nhỏ tuổi thuyết pháp tài tình như một bậc A La Hán. Có người vui mừng, có người ganh tị, nhưng Tissa vẫn giữ được sự bình thản. Chú chỉ mỉm cười, không hề chấp nhất. Chính vì thế, Đức Phật đã đích thân đến để tán thán và dạy dỗ chú.

Từ đó, Tissa tiếp tục con đường tu tập, trở thành một vị A La Hán trẻ tuổi, một tấm gương sáng về sự viễn ly và tinh tấn. Cuộc đời chú là minh chứng rằng hạnh phúc thật sự không nằm ở danh lợi, mà nằm ở sự giải thoát của tâm hồn.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về sa di Tissa nhắc nhở chúng ta rằng danh lợi thế gian chỉ là tạm bợ, phù du. Hạnh phúc thật sự chỉ có được khi ta biết xa lìa những vướng bận, sống đơn giản, tinh tấn tu tập. Nước mắt của chúng sinh trong luân hồi là vô tận, vì vậy hãy biết quay về nương tựa Phật pháp, tìm cầu sự an lạc của Niết bàn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang