Nụ hoa từ bi đầu tiên

Đường phố Hà Nội những ngày đầu năm vắng lặng đến lạ. Năm nay trời lạnh, nắng hanh hao nhưng lòng người lại thấy ấm áp lạ thường. Phố phường thưa thớt, ai ai cũng về quê sum họp, để lại những con đường mênh mông, chỉ còn tiếng gió hun hút thổi qua hàng cây trơ lá. Anh Phương đi bộ trên con phố cũ, tay nhét sâu vào túi áo khoác, mắt nhìn những cánh hoa sưa rụng trắng mặt đường.('Anh nhớ lại câu hỏi quen thuộc mỗi độ xuân về: "Ăn tết vui không?"'). Nhưng trong lòng anh, câu hỏi ấy bỗng trở nên nhẹ bẫng. Năm nào cũng vậy, làng anh vẫn trả lời: "Vui chứ." Nhưng năm nay, cái vui ấy có thêm một lớp nghĩa sâu hơn.

Anh bước vào cổng một ngôi chùa nhỏ trên phố, nơi quen thuộc mỗi khi anh cần tìm sự tĩnh lặng.Sân chùa không rộng, nhưng đủ để chứa đựng một khoảng trời trong vắt. Mấy con chó chùa đang nằm phơi nắng dưới gốc cây bàng cổ thụ, thấy anh đến, chúng ngẩng lên, đuôi vẫy nhẹ. Anh mỉm cười, bước lại, ngồi xuống bên một chiếc chấning bằng đá.('Nhìn mấy con chó, anh nhớ lại lời thầy từng nói về "thú tính" và "thánh tính" trong con người.'). Thú tính, đó là phần bản năng, tự nhiên có, không cần ai dạy. Khi đói, ta giành giật; khi sợ hãi, ta phản ứng lại; khi bị kích động, ta giận lên liền. Nhưng thánh tính, phần cao đẹp, ta phải học, phải rèn luyện, phải chiến đấu nội tâm mới có được.

Anh nghĩ đến mình. Mấy năm trước, anh là một người nóng nảy, ích kỷ. Vợ anh, người phụ nữ hiền lành nhất đời, từng chịu đựng những cơn nóng giận vô cớ của anh.Anh nhớ một lần, anh về nhà sau một ngày làm việc mệt mỏi, thấy nhà cửa bề bộn, con cái ồn ào, anh đã gào lên với vợ: "Cô làm cái gì mà nhà cửa như cái chợ thế này!" Vợ anh chỉ im lặng, nước mắt rưng rưng. Lúc đó, thú tính trong anh trỗi dậy mạnh mẽ, che lấp tất cả. Nhưng sau đó, khi mọi thứ lắng xuống, anh thấy hối hận. Anh bắt đầu tu tập, lắng nghe những bài giảng, cố gắng kềm chế bản thân. 'Anh nhớ lời thầy: "Muốn làm thánh, muốn chống lại thú tính, ta phải học, phải tu, phải rèn luyện."'

Một buổi chiều chủ nhật, anh đến chùa như thường lệ. Bước vào cổng, anh nhìn thấy rất nhiều người: cụ già chống gậy, phụ nữ bế con nhỏ, thanh niên đi thành nhóm. Bỗng nhiên, một cảm xúc lạ dâng lên trong lòng anh — không phải sự khó chịu vì đông đúc, mà là một sự yêu thương nhẹ nhàng, sâu lắng. Anh đứng sững lại, tim như co thắt lại vì ngạc nhiên.('"Lòng mình đang yêu thương mọi người ư?"'), anh thầm hỏi. Rồi anh mỉm cười, cảm xúc ấy thật nhẹ nhàng, nhưng rõ ràng. Đó là lần đầu tiên anh cảm nhận được "nụ hoa từ bi" vừa hé nở trong tâm mình.

Từ đó, anh bắt đầu tập. Mỗi buổi sáng thức dậy, anh mở cửa sổ nhìn xuống thành phố nhộn nhịp, xe cộ đi lại, người người hối hả. Anh thầm nguyện: "Nguyện lòng yêu thương tất cả chúng sinh." Mỗi lần gặp ai đó trên đường, dù chỉ là người bán hàng rong hay cô lao công quét đường, anh đều cố gắng mỉm cười và nghĩ: "Nguyện lòng yêu thương." Nhiều khi rất khó, thú tính vẫn trỗi dậy khi anh bị ách tắc giao thông hay gặp chuyện không vừa lòng. Nhưng anh cố gắng, nhắc đi nhắc lại trong lòng, như tự "ám thị" bản thân.

Một ngày, anh gặp lại người bạn cũ, anh Hùng, người đã từng là đồng nghiệp nhưng vì một hiểu lầm nhỏ mà hai người không gặp nhau suốt mấy năm. Anh Hùng trông vẻ ngoài lam lũ hơn, tóc điểm bạc. Cuộc gặp gỡ tình cờ ở một quán nước vỉa hè. Anh Phương muốn chào, nhưng thú tính trong anh lại nhắc nhở: "Mình đã bị xúc phạm, mình còn giận." Tim anh đập nhanh, bàn tay nắm chặt chiếc ly nhựa. Nhưng rồi, anh nhớ đến lời thầy: "Thứ tha là hành động của thánh tính." Anh hít một hơi sâu, mỉm cười, bước lại gần.

"Anh Hùng, lâu quá không gặp. Anh khỏe không?"

Anh Hùng ngẩng lên, ánh mắt ngạc nhiên rồi giãn ra. Hai người ngồi xuống, trò chuyện. Anh Hùng kể về cuộc sống khó khăn hiện tại, anh lắng nghe, thỉnh thoảng gật đầu. Khi chia tay, anh nói:

"Nếu cần gì, anh cứ gọi em nhé."

Anh Hùng nhìn anh, mắt hơi đỏ. Anh vừa tử tế với một người, dù việc đó có vẻ nhỏ. Nhưng anh biết, đó là một bước trên hành trình tu tập.

Có lần, một người Phật tử trẻ hỏi anh: "Sống để làm gì?" Anh cười, nhớ lại bài giảng của thầy. 'Anh đáp: "Sống để tu, và tu là để sống."' Cô gái tỏ vẻ ngạc nhiên. Anh giải thích: "Sống không phải để ăn, để chơi, hay để yêu — vì đó là thú tính. Sống là để tu, tức là để phát triển phần thánh tính trong mình. Và tu là để sống, để sống đẹp, với ba điều: yêu thương, tử tế và chia sẻ."

Cô gái gật gù, nhưng có vẻ chưa hiểu hết. Anh tiếp:

"Yêu thương là phải thật lòng từ đáy lòng. Tử tế là phải hành động, giúp đỡ người khác bằng việc làm cụ thể. Và chia sẻ là nói về đạo lý, nhưng chỉ khi mình đã sống yêu thương và tử tế thì lời nói mới có giá trị."

Anh nghĩ đến mình, đến hành trình từ một người ích kỷ đến bây giờ, vẫn đang trên con đường. Anh biết, để "chia sẻ" được, anh phải sống thật, yêu thương thật, tử tế thật. Nếu chỉ nói mà không làm, người ta sẽ nói anh "nói dốc".

Những ngày cuối xuân, hoa xoan rụng đầy sân chùa. Anh ngồi dưới gốc bàng, nhìn những cánh hoa trắng bay trong gió, lòng bình yên. Anh biết, con đường tu tập dài lắm, phải trải qua nhiều kiếp. Nhưng anh cũng biết, mỗi ngày, nếu anh không quên tu, không quên tư duy về đạo lý, phần thánh tính trong anh sẽ tăng dần, và phần thú tính sẽ giảm đi. Anh mỉm cười, thầm nghĩ: "Sông ngoài kia vẫn trôi, hoa thềm xuân vẫn rơi, xin cùng đi mãi thôi."

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh rằng mỗi người đều mang trong mình hai phần: "thú tính" (bản năng ích kỷ, nóng giận) và "thánh tính" (lòng yêu thương, vị tha). Thú tính tự nhiên có, không cần dạy; còn thánh tính phải được học hỏi, rèn luyện qua tu tập. Sống là để tu — nghĩa là không ngừng chiến đấu nội tâm để giảm bớt thú tính, tăng trưởng thánh tính. Tu là để sống — nghĩa là sau khi đã tu tập, ta quay lại sống đẹp với thế giới bằng ba điều: yêu thương (từ đáy lòng), tử tế (hành động giúp đỡ cụ thể), và chia sẻ (truyền đạt đạo lý khi bản thân đã sống đúng). Chỉ khi ta thật sự yêu thương và tử tế, lời chia sẻ của ta mới có giá trị và giúp ích cho mọi người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang