Nụ cười trong rừng

Buổi chiều trong khu rừng thưa, tiếng cưa kẽo kẹt vang lên đều đặn giữa không gian tĩnh lặng. Hai bố con ngồi bên một khúc cây lớn, mồ hôi lấm tấm trên trán, hơi thở gấp gáp theo từng nhịp kéo đẩy. Cậu bé chừng mười lăm, mười sáu tuổi, tay cầm chặt cán cưa, mắt nhìn theo lưỡi thép ăn sâu vào thớ gỗ. Nhưng trong đầu cậu, một thế giới khác đang hiện ra.

Đêm qua, cậu phụ trách lớp thiếu nhi ở xã. Mấy đứa nhỏ xếp hàng tập thể dục, đứa thì đứng nghiêng, đứa thì cười khúc khích, cậu phải la lớn: “Nghiêm! Cười gì mà cười!”. Nhưng rồi chính cậu cũng nhịn không nổi khi thấy thằng Tí đứng sau lưng thằng Tèo, tay vẽ râu lên mặt bạn. Cảnh tượng đó cứ hiện lên trong tâm, rõ mồn một, như một cuốn phim đang chạy.

“Kít… kít… kít…” Tiếng cưa vẫn đều, nhưng tay cậu đã kéo theo quán tính, còn tâm trí thì đang ở tận ngoài sân đình. Cậu nhớ lại cái khoảnh khắc thằng Tèo quay lại, mặt lem nhem mực đen, miệng há hốc ngơ ngác. Cả bọn cười ồ lên, cậu cũng phải cắn môi để khỏi bật cười. Nghĩ đến đó, môi cậu bất giác nở một nụ cười.

Người cha ngồi đối diện, tay cũng đang kéo cưa, bỗng liếc sang. Ông thấy thằng con trai đang cười một mình, mắt xa xăm, tay vẫn đưa đẩy như cái máy. Ông không nói gì, nhưng trong lòng bắt đầu suy luận. “Cái thằng nhỏ này, tuổi đang lớn, lại cười tủm tỉm giữa rừng như vậy… chắc nó đang nghĩ đến chuyện yêu đương gì đây.” Ông nghĩ thầm, rồi im lặng kéo nốt khúc cưa cuối cùng.

Khi trở về nhà, trời đã tối. Người cha ngồi bên mâm cơm, nhìn vợ rồi nói: “Bà ạ, tôi thấy thằng nhỏ hôm nay nó cười một mình khi đang cưa củi. Chắc nó có tâm sự gì rồi. Tuổi này dễ yêu đương lắm.” Bà mẹ nghe vậy, mắt sáng lên: “Ừ nhỉ, thế thì mình phải kiếm cho nó một cô mới được. Chứ nó cứ mơ màng thế này, lỡ bỏ bê việc học thì khổ.”

Thế là hai ông bà bắt đầu lên kế hoạch. Họ hỏi thăm họ hàng, làng xóm, tìm một cô gái hiền lành, chăm chỉ. Mấy hôm sau, bà mẹ kéo cậu con trai vào buồng, nói nhỏ: “Con ơi, mẹ thấy con cũng lớn rồi, mẹ tính kiếm cho con một cô. Cô ấy nhà lành, chịu khó, con thấy thế nào?”

Cậu bé ngớ người, mắt tròn xoe: “Dạ? Cô nào ạ? Con có biết đâu?”

“Thì mẹ mới hỏi, chứ con chưa gặp. Nhưng mẹ thấy con hôm trước cười suốt lúc cưa củi, chắc con đang nhớ ai đó phải không?”

Bấy giờ cậu mới vỡ lẽ. Cậu ôm bụng cười sặc sụa: “Mẹ ơi, hôm đó con cười vì nhớ mấy đứa nhỏ trong lớp thiếu nhi. Tụi nó nghịch quá, con nhịn không được. Chứ con có nghĩ gì đến chuyện lấy vợ đâu!”

Bà mẹ nghe xong, vừa buồn cười vừa ngượng. Bà lắc đầu: “Thôi chết, bố con tưởng… tưởng con muốn lấy vợ nên mới đi hỏi. May mà chưa hỏi chính thức, không thì xấu hổ chết.”

Cậu bé vẫn cười, nhưng trong lòng chợt hiểu ra một điều: cái tâm của mình lúc cưa củi, thực ra nó đang ở một nơi khác. Tay thì làm việc này, đầu lại đang xem phim về chuyện khác. Cái “tưởng ấm” – những hình ảnh và lời nói lãi nhải trong đầu – nó đã dắt mình đi xa, đến nỗi người cha cũng bị hiểu lầm.

Nhiều năm sau, mỗi khi nhắc lại chuyện này, cậu bé ngày ấy – giờ đã là một nhà sư – thường cười và nói với các đệ tử: “Các con thấy không, cái tưởng ấm nó nguy hiểm lắm. Nó không phải là suy nghĩ thật sự, nó chỉ là cái loa phát ra một phần nhỏ của dòng suy nghĩ thôi. Nhưng nếu không biết, nó sẽ dắt mình đi khắp nơi, làm mình lơ là việc đang làm, thậm chí gây ra hiểu lầm tai hại.”

Ý nghĩa câu chuyện

Tưởng ấm là những hình ảnh và lời nói lãi nhải hiện ra trong tâm, không phải là gốc của suy nghĩ mà chỉ là biểu hiện bề ngoài. Nó có thể khiến ta mất tập trung, bị cuốn theo những chuyện không đâu, và gây ra hiểu lầm trong cuộc sống. Nhận biết được tưởng ấm, ta sẽ kiểm soát được tâm mình, không để nó dắt dẫn một cách mù quáng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang