Nụ cười của bậc chứng đạo

Buổi sáng hôm ấy, ánh nắng đầu ngày len lỏi qua những tán cây xà cừ già, rải xuống con đường làng những vệt sáng lấp lánh. Một vị A La Hán, thân khoác y vàng sậm, tay ôm bát, bước chân thong thả trên con đường đất đỏ. Dung mạo ngài sáng ngời, trầm tĩnh lạ thường — như một vầng trăng thu giữa ban ngày. Mỗi bước chân ngài đặt xuống, đất như lắng lại, không khí như dịu đi.

Ngài đi khất thực, như bao ngày khác. Nhưng hôm nay, có một điều đặc biệt sẽ xảy ra ở một căn nhà nhỏ ven đường.

Trong căn nhà ấy, một người vợ trẻ đang lui cui trong bếp, chuẩn bị thức ăn sáng cho chồng. Bỗng nghe tiếng chồng gọi giật: "Mình ơi, ra xem kìa — có một vị sư đang đi tới, tướng mạo phi thường quá!"

Cô vợ vội chạy ra, tay còn vướng bột. Nhìn thấy vị A La Hán từ xa, cô sững người. Cả cuộc đời cô chưa từng thấy ai có phong thái như vậy — vừa từ bi, vừa uy nghiêm, vừa khiến lòng người lặng xuống như mặt hồ mùa đông. Cô quay vào nhà, lấy phần cơm trắng còn nóng hổi, bỏ thêm chút muối vừng, rồi cùng chồng bước ra, quỳ xuống bên đường.

Vị A La Hán dừng lại. Ngài nhìn hai vợ chồng, mắt hiền từ, không nói gì, chỉ đưa bát ra.

Người vợ run run nâng bát cơm lên, đặt nhẹ nhàng vào bát của ngài. Khi cơm đã vào bát, cô vẫn quỳ, hai tay chắp lại, lòng dâng lên một niềm khát khao cháy bỏng. Cô ngước nhìn dung nhan sáng ngời của vị A La Hán, rồi cất tiếng, giọng run run nhưng đầy quyết tâm:

"Bạch ngài, xin cho con được dự vào quả vị mà ngài đã chứng."

Chồng cô giật mình, quay sang nhìn vợ. Anh chưa kịp nói gì thì đã thấy vị A La Hán khẽ mỉm cười.

Nụ cười ấy — không rộng, không dài, chỉ là một cái khẽ cong môi, nhưng ánh lên trong mắt ngài một tia sáng kỳ lạ. Nụ cười ấy như chứa đựng cả một đại dương hiểu biết, như thấu suốt vô lượng kiếp quá khứ và vị lai. Ngài không nói một lời, chỉ mỉm cười, rồi tiếp tục bước đi, để lại hai vợ chồng quỳ bên đường, lòng đầy xúc động.

Người vợ nhìn theo bóng ngài khuất dần, nước mắt lăn dài. Cô không hiểu tại sao ngài chỉ mỉm cười mà không nói gì. Nhưng trong lòng cô, lời phát nguyện ấy đã khắc sâu như một chữ khắc trên đá.

Nhiều năm sau, người chồng mất trước. Trong giây phút lâm chung, ông thấy ánh sáng lạ thường hiện ra, rồi ông ra đi trong thanh thản. Còn người vợ, bà sống thêm vài chục năm nữa, ngày ngày tinh tấn tu hành, giữ gìn giới hạnh, bố thí, cúng dường, và luôn nhớ đến lời nguyện năm xưa. Khi bà qua đời, thân thể nhẹ nhàng, hơi ấm tụ nơi đỉnh đầu — dấu hiệu của một người đã chứng quả.

Vị A La Hán ngày ấy, khi mỉm cười, đã thấy rõ nhân duyên: người vợ kia, do lòng tôn kính chân thành và lời phát nguyện dũng mãnh, sẽ trải qua nhiều kiếp tu tập, nhưng cuối cùng sẽ chứng được quả vị mà ngài đã chứng. Nụ cười ấy là lời chúc phúc, là sự xác nhận từ một bậc đã thấy rõ nhân quả.

Ý nghĩa câu chuyện

Muốn đạt được phẩm chất nào, hãy tôn kính người đã có phẩm chất đó. Kính thầy mới được làm thầy. Lòng tôn kính chân thành đối với bậc chứng đạo là nhân duyên quan trọng để về sau chính mình cũng đạt được quả vị ấy.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang