Nơi giữ lại lương tâm của xã hội

Trong khuôn viên trung tâm nuôi dưỡng tại Ba Vì, tiếng bước chân khẽ vang dọc hành lang. Sau những ô cửa là các em nhỏ mang nhiều khuyết tật khác nhau, có em bị u não khiến đầu phình lớn, có em nằm yên một chỗ và gần như không thể tự chăm sóc bản thân. Ở một khu khác là những người già không còn gia đình bên cạnh.

Những người sống tại đây đều mang hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Có người không thể lao động, không thể tự nuôi mình, cũng không có khả năng đóng góp cho xã hội theo cách thông thường. Gia đình đã bỏ mặc họ, còn nếu trung tâm không tiếp nhận thì họ gần như không biết nương tựa vào đâu để tồn tại.

Đoàn Phật tử đi theo thầy bước chậm lại. Trước những thân thể yếu ớt và ánh mắt ngơ ngác, ai cũng thấy ngực mình nặng xuống. Thế nhưng một câu hỏi bất ngờ được đặt ra, khiến cảm xúc thương xót lập tức chuyển thành sự giằng co trong nhận thức.

“Nếu có một triệu đồng, đem cho một người bình thường và đem cúng dường một người tu hành thánh thiện, trường hợp nào có phước hơn?”

Mọi người nhìn nhau rồi có người đáp:

“Cúng dường người tu hành thánh thiện thì có phước hơn.”

Thầy hỏi tiếp:

“Còn người bình thường vẫn sống với gia đình, vẫn có trách nhiệm với cuộc đời và xã hội. Bây giờ lấy một triệu đồng ấy giúp một người không còn nhận thức rõ, chỉ nằm một chỗ, không đóng góp được gì cho cuộc đời, thì có phước không?”

Không ai trả lời ngay. Vài người cúi xuống, vài người quay nhìn các em nhỏ trong phòng. Nếu chỉ tính công đức dựa trên khả năng người nhận sẽ làm lợi cho đời, việc giúp những người nằm một chỗ dường như không mang lại kết quả gì rõ rệt.

Một Phật tử dè dặt hỏi: “Nếu nói như vậy, chẳng lẽ chúng ta không nên giúp trung tâm này sao?”

Người khác tiếp lời:

“Các em ở đây đâu thể làm gì để đáp lại. Nhưng nếu không giúp thì các em sống bằng cách nào?”

Thầy nhìn những gương mặt đang chờ đợi rồi giải thích:

“Khi ta đem tiền cúng đúng một ngôi chùa chân tu, ta có rất nhiều phước. Còn khi ta đem tiền giúp một nơi đau khổ như thế này, có thể không gọi là thêm phước theo cách vừa nói, nhưng ta được hết tội.”

Mọi người lặng đi. Câu trả lời mở ra một cách nhìn hoàn toàn khác. Trước đó, họ chỉ hỏi việc cho đi đem lại bao nhiêu công đức cho người cho. Nhưng những thân phận đang nằm trước mắt không phải một phép tính để cân lời lãi. Họ là những con người thật sự tồn tại, thật sự đau khổ và thật sự không còn ai chăm sóc.

Thầy nói tiếp, từng lời chậm và rõ:

“Trong xã hội có những người cực kỳ bất hạnh. Họ không tự nuôi nổi mình, gia đình cũng bỏ họ. Nếu cả xã hội tiếp tục bỏ luôn những người ấy, cả xã hội này mang tội.”

Một người trong đoàn khẽ hỏi:

“Vậy khi chúng ta cùng giúp đỡ thì sao?”

“Khi chúng ta giúp, xã hội này tránh được tội. Có thể không phải vì người nhận sẽ làm được điều lợi lớn mà ta thêm phước, nhưng chắc chắn ta không thể vô trách nhiệm để họ bị bỏ mặc.”

Điểm nút của buổi thăm không nằm ở một biến cố ồn ào, mà ở sự thay đổi trong ánh mắt mọi người. Những em nhỏ từng bị nhìn như những người không có khả năng đóng góp bỗng trở thành tấm gương phản chiếu lương tâm của cả cộng đồng. Sự tồn tại của các em đặt ra một câu hỏi nghiêm khắc: một xã hội sẽ đối xử thế nào với những người yếu đuối nhất, những người không thể đem lại lợi ích cho ai?

Thầy quay sang người giám đốc và các nhân viên của trung tâm. Họ là những người hằng ngày chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ, vệ sinh và thuốc men cho những thân phận bị gia đình bỏ lại. Công việc ấy lặp đi lặp lại, nặng nề, ít được chú ý, nhưng không thể thiếu.

“Các anh đang đại diện cho lương tâm của xã hội, cho đất nước này,” thầy nói. “Các anh cưu mang và nuôi nấng những người không còn nơi nương tựa, để xã hội này không mang tội bỏ rơi họ.”

Người giám đốc lặng lẽ nghe. Các nhân viên đứng gần đó cũng không nói gì, nhưng nét mệt mỏi trên gương mặt dường như dịu lại. Lời ghi nhận ấy không làm công việc của họ nhẹ hơn, song cho thấy ý nghĩa sâu xa của từng việc nhỏ họ vẫn làm mỗi ngày.

Sau cuộc trò chuyện, đoàn Phật tử không còn băn khoăn câu hỏi “giúp những người này có lời về phước hay không”. Họ hiểu rằng có những việc phải làm không phải vì mong nhận lại công đức lớn, mà vì nếu không làm, con người sẽ mắc lỗi với nhau.

Sự giúp đỡ từ cộng đồng giúp trung tâm tiếp tục nuôi dưỡng trẻ mồ côi, người khuyết tật và người già bị bỏ rơi. Những người ở đây vẫn có thể không tự bước ra ngoài xã hội, không tạo ra của cải và không đáp lại được ân tình. Nhưng họ được ăn, được chăm sóc, được giữ lại phẩm giá căn bản của một con người.

Và với những người đã tận mắt chứng kiến, chuyến đi để lại một bài học lâu dài. Trước một cảnh khổ, đừng vội cân xem người nhận có xứng đáng tạo phước cho mình hay không. Hãy nhìn xem nếu tất cả đều quay lưng, điều gì sẽ xảy đến với họ và với lương tâm của chính xã hội này.

Ý nghĩa câu chuyện

Giúp người bất hạnh không phải lúc nào cũng để mong thêm phước, mà còn để chính mình và xã hội tránh tội vô cảm. Cưu mang người yếu thế là trách nhiệm gìn giữ lương tâm cộng đồng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang