Nỗi bi thảm của bà Patacara và bài kệ cô độc nơi cõi chết

Mưa lũ mùa đó ở xứ thiên nhiên cằn cỗi trút xuống như thác đổ, nước sông cuồn cuộn đỏ ngầu, tiếng sóng vỗ vào bờ nghe xé lòng. Bà Patacara bồng đứa con nhỏ nhất, tay kéo đứa lớn, nước ngập đến ngực, hơi thở bà nghẹn lại từng hồi. Bà rùng mình khi nhìn sang bờ bên kia thấy cọp rình rập, còn dòng nước kia cuốn phăng bất cứ vật gì. “Trời ơi, làm sao qua được sông để về thăm cha mẹ,” bà rên lên, móng tay bà cào vào da đứa con vì sợ nó trượt khỏi tay.

Bà vốn là con gái một người giàu có, lớn lên trong nhung lụa. Nhưng vì mê một người hầu, bà trốn gia đình đi theo chàng, sinh được mấy đứa con ngoài xó chợ nghèo. Năm tháng trôi, nỗi nhớ cha mẹ già yếu thôi thúc bà dẫn chồng con về thăm. Thế mà trên đường về, bi kịch ập tới: chồng bà bị rắn độc cắn chết ngay bờ sông. Bà thành góa phụ giữa hoang dã, nhưng vẫn cố bồng hai con tìm đường về quê.

Bà đứng giữa bờ sông, giằng xé: “Ta mất chồng rồi, nếu mất thêm con thì sống sao?” Bà nói với đứa lớn: “Con nín đi, mẹ qua sông rồi sẽ quay lại đón con.” Rồi bà bồng đứa nhỏ lội qua, nước xiết làm bà ngã nhiều lần. Khi sang bờ bên này, bà quay lại thì thấy đứa lớn bị cọp tha mất dạng. Bà hét lên: “Không! Con tôi đâu rồi!” Tim bà như bị xé làm đôi. Bà vội bồng đứa nhỏ bơi lại, nhưng sóng cuốn đứa bé trôi tuột khỏi tay, bà vùng vẫy gào: “Cứu con tôi, cứu tôi với!” không ai đáp tiếng.

Bà lê bước về nhà cha mẹ trong bộ dạng tơi tả, áo quần rách bươm, tâm thần hoảng loạn. Vừa đến nơi, bà khựng lại: ngôi nhà sập xuống đống gạch vụn, xác cha mẹ nằm chết cứng trong đống đổ nát. Bà đứng sững sờ, rồi như mất trí, cởi trần cởi chuồng chạy ùa ra đường, không còn biết mắc cỡ là gì. Dân chúng thấy bà thì tránh xa, bà gào thét: “Ai cứu tôi, ai còn sống không?” tiếng khóc của bà lẫn vào tiếng gió hú.

Bà chạy như điên đến tinh xá, tóc rối bết máu, thân thể trần trụi. Đức Phật đang ngồi, Ngài không trách móc mà dùng lời từ tốn: “Này hiền mẫu, hãy đến đây ngồi lại.” Bà lắp bắp: “Bạch Thế Tôn, chồng con tôi chết hết, cha mẹ tôi cũng chết, tôi còn gì?” Phật đáp: “Một khi tử thần đến, ta ra đi một mình, chẳng cha mẹ con cái hay ai che chở ta. Biết rõ ý nghĩa này, bậc trí lo trì giới tinh tấn trên con đường đến niết bàn tịch tịnh.” Bà nghe xong, như sét đánh ngang tai, bà thấy nhục thân trần trụi và nỗi cô độc tận cùng. Các tỳ kheo lấy tấm y quấn cho bà, bà bỗng tỉnh ngộ, cúi đầu: “Xin Ngài cho con xuất gia.”

Bà tu hành tinh cần, đối diện nỗi đau bằng thiền định. Khi gần đắc đạo, Phật đọc: “Ai sống một trăm năm không thấy pháp sinh diệt, tốt hơn sống một ngày thấy được pháp sinh diệt.” Bà chứng A La Hán, thoát khỏi bi thảm đời mình.

Từ đó bà là vị tỳ kheo ni giác ngộ, sống an lạc giữa tăng đoàn, không còn nước mắt vì tử biệt. Bài học cô độc nơi cái chết đã biến bà từ kẻ điên loạn thành bậc thánh.

Ý nghĩa câu chuyện

Dù sống có bao nhiêu quyến thuộc, khi chết ta vẫn cô độc một mình; hãy trì giới tinh tấn tu tập thay vì luyến ái phù du để hướng đến niết bàn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang