Nguyện Ước Và Thực Hiện

Trong không khí se lạnh của những ngày đầu xuân, hương trầm thoang thoảng hòa cùng sắc đào rực rỡ trước sân chùa, tiếng chuông ngân nga như đánh thức lòng người. Giữa khung cảnh thanh tịnh ấy, Thầy bắt đầu bài pháp thoại với tựa đề “Nguyện Ước Và Thực Hiện”.

Thầy nhìn quanh, ánh mắt hiền từ quét qua hàng trăm gương mặt đang chăm chú lắng nghe. Thầy chậm rãi nói về những ước mơ của con người, từ thuở ấu thơ đến khi trưởng thành. Thầy kể về chính mình: hồi nhỏ, ngồi trên sân thượng nhìn núi rừng, thầy ước chế một chiếc máy bay để bay từ đồi này qua núi kia, nhưng rồi ước mơ ấy mãi chỉ là mơ. Lớn lên chút nữa, thầy mơ ước làm nhà bác học để làm rạng danh đất nước, nhưng rồi lại tự nhận mình “học ngu quá” nên đành bỏ cuộc. Mãi đến khi gặp Hòa thượng bổn sư, câu nói của ngài đã thay đổi cuộc đời thầy: “Con không bao giờ diệt được lòng tham của con người.” Lời nói ấy như một gáo nước lạnh dội vào tâm trí non trẻ, khiến thầy giật mình nhận ra rằng ước mơ đem hạnh phúc đến cho mọi người là điều không tưởng nếu không hiểu rõ bản chất của hạnh phúc. Hạnh phúc thật sự nằm ở đạo đức, và muốn đem đạo đức đến cho con người, chỉ có con đường tu tập.

Thầy kể tiếp về những điều kỳ diệu khi bước vào đạo Phật. Những lời nguyện trong kinh điển khiến thầy vừa kính phục vừa ngỡ ngàng. Thầy nhấn mạnh câu: “Nguyện pháp giới chúng sinh, tình dữ vô tình, đồng thành Phật đạo.” Thầy giải thích rằng “hữu tình” là những loài có tâm thức như con người, con vật; còn “vô tình” là cây cỏ, đá đất. Ước nguyện này vượt xa mọi giới hạn của tư duy thường tình. Thầy kể về con voi chúa và con khỉ chúa từng hầu hạ Đức Phật suốt ba tháng an cư trong rừng. Khi Đức Phật ra đi, Ngài nói với con voi: “Ta rất thương con, nhưng kiếp này con không thể chứng được thiền định.” Dù con voi có linh giác hơn cả con người, nhưng mang thân súc sinh thì không thể tu chứng. Vậy mà lời nguyện kia lại bao trùm cả loài vô tình, khiến người nghe phải rùng mình kinh ngạc.

Thế nhưng, giữa những lời nguyện vĩ đại ấy, Thầy chợt dừng lại, giọng trầm xuống: “Có một nhà học giả sau khi nghiên cứu các tôn giáo đã nói: ‘Nói nhiều nhất là đạo Phật, mà không làm gì hết cũng là đạo Phật.’” Cả hội chúng lặng im. Thầy kể về một lần đến thăm một ngôi chùa, thấy chùa trang nghiêm thanh tịnh, nhưng vị trụ trì lại than thở: “Người ở gần chùa nhất lại là kẻ thù của chùa.” Hàng xóm xung quanh thường xuyên gây lộn, trẻ con phá phách, thậm chí có lần phải cầm gậy ra chống trả. Câu chuyện khiến nhiều người bật cười, nhưng đằng sau đó là một sự thật đắng lòng: đạo Phật có những ước nguyện lớn lao đến mức bao trùm cả vũ trụ, nhưng lại không thể độ được người hàng xóm kế bên. Thầy nhấn mạnh rằng đó chính là nhược điểm của Phật giáo – nói nhiều mà làm ít.

Thầy nhắc lại lịch sử buồn của dân tộc: khi các giáo sĩ phương Tây đến truyền đạo, họ nhanh chóng lấy được rất nhiều tín đồ, thậm chí có những vùng dân chúng theo đạo mới gần như trắng. Vì sao? Vì các thầy ngày xưa chỉ ở yên trong chùa tu, không chịu đi truyền bá. Ai biết thì đến, không biết thì thôi. Kết quả là khi có người đến nói vài lời, người dân đã tin theo ngay. Thầy nói: “Trách nhiệm đó là của Phật giáo. Nói nhiều mà không làm gì hết.”

Thầy cũng tự trào về bản thân: “Thầy là người nói lãi nhải nói nhiều dễ sợ, nhưng thầy có làm chút chút.” Thầy kể về những đệ tử theo thầy thường than: “Theo thầy cực quá!” Thầy chỉ cười đáp: “Ráng đi, mai mốt còn cực hơn nữa!” Nhưng rồi thầy giải thích: theo thầy là phải phật hóa gia đình, phật hóa làng xóm, làm phước, ngồi thiền, lễ Phật – đủ thứ chuyện. Cực khổ là vậy, nhưng sau nhiều năm, họ mới thấy cuộc đời mình sống có ý nghĩa. Ý nghĩa không phải vì những điều mình hiểu hay nói, mà vì những điều mình đã làm được cho cuộc đời.

Thầy kết luận bằng lời nhắn nhủ: “Hãy biến ước nguyện thành hành động. Đừng chỉ ngồi đó mà mơ, mà hãy đứng dậy mà làm.” Bài pháp thoại khép lại trong tiếng vỗ tay vang dội, nhưng lời thầy vẫn còn đọng lại trong tâm trí mỗi người, như một lời nhắc nhở về sự cần thiết của việc thực hiện những điều mình đã hứa, đã nguyện.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học sâu sắc mà Thầy muốn truyền tải là: ước nguyện dù lớn lao đến đâu cũng chỉ là ước nguyện nếu không được biến thành hành động cụ thể. Đạo Phật có những lời nguyện vĩ đại, nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc nói, tụng kinh, mà không làm gì để giúp đời, giúp người, thì không mang lại lợi ích thực sự. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, gần nhất, như yêu thương hàng xóm, giúp đỡ mọi người xung quanh, để ước nguyện không chỉ là lời nói mà trở thành hiện thực.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang