Người thầy thuốc và cơn giận mù lòa

Mùa hạ năm ấy, dưới gốc cây bồ đề già, những tia nắng xiên qua kẽ lá chiếu xuống những bộ y vàng của các vị tỳ kheo đang ngồi quây quần bên Đức Phật. Không khí trong lành, mát dịu, nhưng câu chuyện mà các vị đang thưa hỏi khiến lòng ai cũng nặng trĩu.

— Bạch Thế Tôn, tôn giả Chūla Panthaka, một bậc chân tu tinh tấn, phát nguyện không nằm suốt ba tháng an cư, vậy mà mắt ngài bị sưng đỏ, rồi mù lòa. Cớ sao một người tu hành nghiêm mật như vậy lại gặp quả báo đau đớn đến thế?

Đức Phật nhìn các đệ tử, mắt ngài trầm tĩnh như mặt hồ thu. Ngài chậm rãi kể:

— Các con hãy nghe chuyện xưa. Vào một kiếp xa xưa, có một người đàn bà nghèo, chồng mất sớm, một mình nuôi ba đứa con nhỏ. Bà bị bệnh đau mắt, ngày càng nặng, gần như mù lòa. Một hôm, có ông thầy thuốc đi ngang qua làng, thấy bà ngồi khóc bên vệ đường, liền dừng lại hỏi han.

— Tôi có thể chữa khỏi mắt cho bà, nhưng tiền thuốc không rẻ đâu.

Người đàn bà chắp tay run run:

— Thưa ông, nhà tôi nghèo lắm, không có tiền. Nhưng nếu ông chữa lành mắt tôi, tôi xin đem ba đứa con theo hầu hạ ông suốt đời, coi như trả ơn.

Ông thầy thuốc gật đầu đồng ý. Ông bỏ công sức, bốc thuốc, đắp lên mắt bà. Chỉ sau một tuần, mắt bà sáng lại, thấy rõ mọi vật. Nhưng khi đôi mắt đã lành, lòng bà bỗng đổi thay. Bà nghĩ: “Mình và ba đứa con đi hầu hạ ông ta suốt đời, uổng quá!” Thế là bà lặng lẽ xù lời hứa, không đến làm công cho ông thầy thuốc nữa.

Khi ông thầy thuốc biết chuyện, cơn giận dữ bùng lên trong lòng. Mặt ông đỏ gay, hai tay nắm chặt. Ông nghiến răng nói:

— Được, bà đã nuốt lời, thì đừng trách ta!

Ông liền pha một thứ thuốc khác, đến nhà bà, giả vờ nói:

— Tôi muốn cho mắt bà sáng thêm, hãy để tôi đắp thêm một lần thuốc nữa.

Người đàn bà mừng rỡ, nghe lời. Nhưng vừa đắp thuốc xong, mắt bà bỗng đau nhói, rồi tối sầm lại. Bà mù hẳn, không còn thấy gì nữa. Ông thầy thuốc quay lưng bỏ đi, không bao giờ trở lại. Bà khóc lóc thảm thiết, nhưng đã muộn. Suốt quãng đời còn lại, bà sống trong bóng tối.

Đức Phật ngừng lại, nhìn các tỳ kheo đang lặng yên. Ngài nói tiếp:

— Vị thầy thuốc năm xưa, chính là tiền thân của tôn giả Chūla Panthaka. Vì cơn giận dữ, vì tâm ô nhiễm mà ông đã gây ra nghiệp mù cho người khác. Quả báo ấy đeo đẳng ông suốt nhiều kiếp. Dù kiếp này gặp Phật, tu hành tinh tấn, chứng đắc đạo quả, nhưng nghiệp cũ vẫn không thể tránh. Mắt ngài vẫn phải mù, để trả cho lỗi lầm xưa.

Một vị tỳ kheo thốt lên:

— Bạch Thế Tôn, như vậy tâm chính là gốc của mọi hành động?

Đức Phật gật đầu, rồi đọc bài kệ:

— Tâm dẫn đầu các pháp, tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay hành động với tâm ý ô nhiễm, khổ não sẽ theo ta như xe theo ngựa kéo.

Lời Phật vừa dứt, gió nhẹ thổi qua, lay động tà áo vàng. Các vị tỳ kheo đều thấm thía: mỗi ý nghĩ, mỗi cơn giận, đều có thể gieo hạt mầm đau khổ cho nhiều đời sau.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học sâu sắc: Tâm là chủ nhân của mọi lời nói và hành động. Một cơn giận dù nhỏ, nếu không kiểm soát, có thể gây ra nghiệp quả nặng nề, đeo đẳng nhiều kiếp. Người tu cần luôn tỉnh giác, giữ tâm thanh tịnh để tránh tạo nghiệp xấu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang