Người Thầy Đi Tìm Số Đông

Thành Vương Xá những ngày ấy chìm trong cái nắng vàng rực của xứ Ma Kiệt Đà. Trên con đường đất dẫn vào thành, bụi mù mịt phủ lên vai những kẻ hành hương, nhưng giữa dòng người tấp nập ấy, có một vị sa môn bước đi thật đặc biệt. Ngài khoác chiếc y cũ sờn, ôm bình bát, gương mặt điềm đạm đến lạ thường. Từng bước chân của ngài nhẹ nhàng như không chạm đất, tỏa ra một thứ ánh sáng thanh tịnh khiến người đối diện phải ngẩn ngơ.

Giữa dòng người ấy, một thanh niên trẻ tuổi ăn mặc sang trọng đang chậm rãi bước đi. Chàng tên là Xá Lợi Phất, con trai của vị trưởng tộc giàu có nhất vùng. Dù sinh ra trong nhung lụa, chàng vẫn luôn mang trong lòng một nỗi khắc khoải khôn nguôi về lẽ sống chết. Cả đời chàng đi tìm chân lý, và trực giác của một người trí tuệ hơn người khiến chàng dừng lại khi nhìn thấy vị sa môn kia. Chàng nhận ra ngay rằng đây không phải người thường.

Xá Lợi Phất lặng lẽ đi theo vị sa môn. Khi vị sa môn khất thực xong và ngồi dưới gốc cây để thọ trai, chàng liền trải chiếc áo quý giá của mình xuống, cung kính thỉnh ngài ngồi. Chờ vị sa môn dùng bữa xong, chàng quỳ xuống đảnh lễ, giọng run run:

“Thưa tôn giả, tôn giả từ đâu đến? Thầy của tôn giả là ai? Tôn giả tu theo pháp gì mà toát ra vẻ quang minh thanh tịnh đến vậy? Con chưa từng thấy ai trên đời này như tôn giả.”

Vị sa môn đó chính là ngài A Nhã Kiều Trần Như? Không, đó là ngài A Thuyết Thị (Asaji), một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật, đã chứng quả A La Hán. Ngài khiêm hạ đáp:

“Này hiền hữu, tôi chỉ là một sa môn tầm thường, không có gì đặc biệt.”

Nhưng Xá Lợi Phất khẩn khoản:

“Con có niềm tin rằng tôn giả đã đạt được đạo vị phi thường. Xin ngài hãy nói cho con một đôi lời, dù chỉ một chút, để con có được một hướng đi.”

Trước sự thành khẩn ấy, ngài A Thuyết Thị liền nói lên bài kệ bất hủ:

“Tất cả các pháp đều do nhân duyên mà sinh khởi. Thầy của tôi là Đại Sa Môn Cồ Đàm đã nói như thế.”

Vừa nghe xong hai câu đầu, Xá Lợi Phất như có một luồng điện chạy dọc sống lưng. Trí tuệ sắc bén của chàng lập tức bừng sáng. Chàng hiểu ra tất cả. Bao nhiêu năm tìm kiếm, bao nhiêu năm khổ công tu tập, cuối cùng chân lý đã hiện ra trước mắt. Chàng chứng quả Dự Lưu (Tu Đà Hoàn) ngay tại đó.

Sau khi đảnh lễ tạ ơn ngài A Thuyết Thị, Xá Lợi Phất vội vã tìm đến người bạn thân nhất của mình là Mục Kiền Liên. Hai người bạn từ thuở ấu thơ, cùng sinh ra trong hai gia đình trưởng tộc giàu có, cùng lớn lên bên nhau, cùng chán ngán cuộc đời hưởng thụ tầm thường, và cùng quyết tâm xuất gia tìm đạo. Họ từng hứa với nhau: “Nếu ai tìm được con đường bất tử, hãy đến báo cho người kia.”

Khi Xá Lợi Phất đọc lại bài kệ, Mục Kiền Liên cũng bừng ngộ, chứng quả Dự Lưu ngay tức khắc. Hai người mừng rỡ ôm nhau, nước mắt lăn dài trên gò má. Cuối cùng họ cũng tìm được con đường mình hằng khao khát.

Nhưng trước khi đến với Đức Phật, hai người nghĩ đến người thầy cũ của mình - đạo sĩ Sanjaya, một vị tu khổ hạnh nổi tiếng ở Vương Xá. Họ vẫn còn chút tình thầy trò, muốn mời ông cùng đến học đạo với bậc giác ngộ. Họ đến gặp Sanjaya, kể lại mọi chuyện, đọc lại bài kệ và khẩn khoản:

“Thưa thầy, hôm nay chúng con gặp một vị A La Hán thật sự. Bài kệ của ngài đã làm chúng con khai mở. Xin thầy hãy cùng chúng con đến Trúc Lâm Tinh Xá, nơi có Đại Sa Môn Cồ Đàm đang giáo hóa. Cả cuộc đời thầy dâng hiến cho đạo, đi tìm cánh cửa bất tử. Nay có người đã mở được cánh cửa đó, xin thầy hãy theo chúng con.”

Sanjaya ngồi im lặng hồi lâu. Gương mặt ông biến sắc. Ông không ngộ được bài kệ, mà trong lòng chỉ dâng lên một nỗi tức tối khó tả. Cuối cùng, ông lên tiếng, giọng lạnh lùng:

“Ta hỏi các ngươi, trên đời này, người trí tuệ đông hơn hay người ngu si đông hơn?”

Xá Lợi Phất thành thật đáp:

“Dạ thưa thầy, người ngu si đông hơn.”

Sanjaya cười nhạt, ánh mắt lộ rõ sự tham vọng:

“Đó, thấy chưa? Người trí tuệ thì đến với Cồ Đàm. Còn người ngu si thì cứ ở lại với ta. Ta sẽ chiếm được số đông!”

Câu nói ấy như một nhát búa giáng thẳng vào tim hai người đệ tử. Họ bàng hoàng, bật ngửa. Thì ra bao nhiêu năm theo thầy, nghe thầy giảng đạo, tưởng thầy khát khao chân lý, hóa ra tất cả chỉ là để tìm danh vọng, tìm số đông. Xá Lợi Phất đứng dậy, nhìn người thầy cũ lần cuối, không nói thêm lời nào. Hai người quay lưng bước đi, mang theo nỗi thất vọng và cả sự thương xót.

Khi hai người đến Trúc Lâm Tinh Xá, Đức Phật đang thuyết pháp. Vừa thấy họ từ xa, Ngài dừng lại và nói với đại chúng:

“Kìa, Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đã đến. Đó là một đôi bạn phước duyên thật hoàn hảo.”

Đức Phật thuyết pháp, nhiều người chứng đạo, nhưng hai vị ấy vẫn chưa chứng quả cao hơn. Một tuần sau, Xá Lợi Phất chứng quả A La Hán. Một tuần sau nữa, Mục Kiền Liên cũng chứng quả A La Hán. Khi cả hai đã hoàn toàn giác ngộ, Đức Phật tuyên bố đưa hai vị lên làm đại đệ tử lãnh đạo toàn bộ tăng đoàn, vượt qua cả những vị trưởng lão lớn tuổi như ngài Kiều Trần Như hay ba anh em Ca Diếp.

Nhiều người thắc mắc: “Sao Đức Phật lại thiên vị như vậy?” Đức Phật mỉm cười giải thích rằng Ngài không thiên vị. Mỗi người đều có nhân duyên riêng. Kiều Trần Như đã phát nguyện được đắc đạo đầu tiên nên được như vậy. Còn Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên, nhiều đời nhiều kiếp đã phát nguyện sẽ phụng sự Phật để thống lãnh tăng đoàn. Hôm nay, mọi việc diễn ra đúng như lời nguyện ấy.

Còn Sanjaya, sau khi hai đệ tử giỏi nhất bỏ đi, toàn bộ những đệ tử còn lại cũng lần lượt rời bỏ ông. Cả khu rừng tu khổ hạnh trở nên trống trải, không một bóng người. Sanjaya ngồi một mình giữa cảnh hoang vắng, tham vọng sụp đổ, tức tối đến mức hộc máu mà chết. Một kết cục bi thảm cho kẻ chỉ biết chạy theo số đông mà quên mất chân lý.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên và Sanjaya là bài học sâu sắc về việc phân biệt chánh kiến và tà kiến. Sanjaya tưởng rằng mình đúng khi chạy theo số đông, tưởng rằng danh vọng là cứu cánh, nhưng đó chính là “sai mà tưởng là đúng”. Ngược lại, Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đã can đảm từ bỏ quan niệm sai lầm, nhận ra chân lý nơi Đức Phật, để rồi đạt đến giác ngộ. Bài học lớn nhất: đừng chạy theo số đông, đừng chạy theo danh vọng, mà hãy dũng cảm đi tìm chân lý. Đúng thì biết là đúng, sai thì biết là sai - đó chính là con đường đưa đến giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang