Người nghèo làm phước

Buổi chiều ở một xóm lao động ven chợ, tiếng rao hàng đã lịm dần theo nắng tắt. Trong căn nhà nhỏ chỉ vừa một chiếc giường và một bếp dầu, chị Ba ngồi bó gối nhìn nồi cơm độn sắn đã cạn từ lâu. Cái bụng cồn cào, nhưng cái đói ở đây đã thành quen, thành một thứ bạn tri kỷ chẳng bao giờ chịu rời. Bữa có, bữa không, bữa độn sắn, bữa luộc rau đồng, cuộc sống của chị cứ lầm lũi như con đò không bến.

Chị Ba năm nay bốn mươi tuổi, làm thuê làm mướn khắp xóm. Hồi nhỏ chị cũng có một thời no đủ, nhưng mười năm nay, từ ngày chồng mất vì bệnh, chị gà trống nuôi ba đứa con, cái nghèo cứ đeo đẳng như hình với bóng. Ai mách chị đi chùa nghe pháp, chị cũng đi. Ngồi giữa thiền đường, nghe thầy giảng về luật nhân quả, chị như người khát gặp nước. Thì ra cái nghèo của mình đâu phải tự nhiên mà có. Kiếp trước, có thể mình đã bủn xỉn, không giúp ai, hoặc có khi trong cơn giận, mình đã phá hoại tài sản của người khác. Chị nhớ lại hồi trẻ, có lần giận người hàng xóm, chị đã chặt trộm mấy cây chuối sắp ra buồng của người ta. Giờ nghĩ lại, chị rùng mình. Cây trồng bao năm sắp ngày hái quả, mình chặt đi thì người ta mất vốn, còn mình thì được gì? Chỉ được cái giận, mà cái giận đó giờ thành nghiệp.

Tối đó, chị Ba ngồi trước bàn thờ Phật, hai tay run run chắp lại, nước mắt lăn dài trên gò má hốc hác. Chị thầm khấn: “Con xin lỗi Phật, xin lỗi những người con từng làm hại. Con biết con nghèo là do nghiệp con gây ra. Nhưng con thề, từ nay con sẽ sống vị tha, giúp đỡ mọi người, dù con có nghèo đến đâu.”

Nhưng nói thì dễ, làm mới khó. Hôm sau, chị gặp bà Tư hàng xóm, bà vừa mất chồng, con cái đi làm xa, nhà chỉ còn một mình. Chị Ba định bụng sẽ giúp bà ít gạo, nhưng mở nồi ra, chỉ còn vỏn vẹn hai lon gạo cho bữa tối của ba đứa con. Chị đứng lặng hồi lâu, tay cầm lon gạo, lòng giằng xé. “Mình cho bà Tư thì con mình ăn gì? Hay thôi, chờ khi nào mình khá hơn rồi tính?” Chị tự nhủ, nhưng rồi lời thầy giảng văng vẳng bên tai: “Người nghèo mà làm phước mới khó, mới đáng quý. Đừng chờ giàu rồi mới làm, vì chờ đến bao giờ?”

Chị Ba cắn môi, đong nửa lon gạo, bọc lại cẩn thận, rồi chạy sang nhà bà Tư. Bà Tư đang ngồi thẫn thờ bên bếp lửa tắt. Chị đưa gói gạo, nói: “Bà ơi, tôi có chút gạo, bà nấu cháo mà ăn cho ấm bụng.” Bà Tư ngước lên, mắt đỏ hoe: “Ba ơi, bà cũng đang đói, sao bà cho tôi?” Chị Ba cười, giọng nghèn nghẹn: “Tôi còn con, tôi còn hy vọng. Bà chỉ có một mình, tôi không giúp thì ai giúp?”

Nói rồi chị quay về, bụng vẫn đói, nhưng lòng nhẹ hẳn. Từ đó, chị Ba kiên trì làm những việc nhỏ. Có hôm, chị gom được mấy nghìn bạc, mua hai ổ bánh mì, chia cho đứa trẻ lang thang đầu ngõ. Có hôm, chị xin được mớ rau, đem biếu cụ già neo đơn cuối xóm. Người ta chê chị dở hơi, nghèo rớt mồng tơi mà còn bố thí. Chị chỉ cười, lặng lẽ làm tiếp.

Một hôm, chị Ba nhận được tin có một gia đình trong xóm bị cháy nhà, mất trắng. Chị không có tiền, chỉ có mấy lít gạo mới xin được của người chủ ruộng để trả công nhặt lúa. Chị đem hết đến, đưa cho người đàn bà đang ôm con khóc rấm rức: “Chị cầm lấy nấu cháo cho con ăn, rồi tính tiếp.” Người đàn bà nhận gạo, run run: “Cảm ơn chị, chị còn nghèo hơn tôi mà…” Chị Ba lắc đầu: “Nghèo thì nghèo, nhưng tôi không thể đứng nhìn người ta đói được.”

Đêm đó, chị Ba nằm không ngủ được. Chị nhớ lại lời thầy giảng: “Cái công khó để làm phước mới là cái quý. Người giàu cho mười triệu một cách dễ dàng, nhưng người nghèo cho vài lít gạo trong sự thiếu thốn, công đức không hề thua kém.” Chị thấy lòng mình ấm áp lạ thường. Cái nghèo vẫn còn đó, nhưng chị không còn sợ nó nữa. Chị tin rằng, cứ kiên trì làm việc thiện, trời đất sẽ không phụ lòng người.

Ít lâu sau, có người trong xóm biết chuyện, cảm động trước tấm lòng chị, bèn rủ chị vào làm ở một xưởng may, lương cao hơn hẳn. Chị Ba dành dụm được chút tiền, vẫn tiếp tục giúp đỡ những người khó khăn hơn mình. Ba đứa con chị nhờ đó cũng được ăn no hơn, học hành chăm chỉ. Chị vẫn nghèo, nhưng cái nghèo không còn là gánh nặng. Chị nói với các con: “Mẹ không giàu được, nhưng mẹ có một thứ quý hơn, đó là lòng tin vào nhân quả. Cứ sống tốt, trời sẽ lo.”

Nhiều năm sau, người ta vẫn thấy chị Ba tất bật trong xóm, tay xách túi gạo đi biếu những nhà khó khăn. Chị không giàu có, nhưng nụ cười của chị khiến ai cũng ấm lòng. Chị đã chuyển được cái nghiệp nghèo của mình, không phải bằng tiền bạc, mà bằng chính sự kiên định làm điều thiện trong hoàn cảnh khó khăn nhất.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn gửi gắm: Người nghèo mà kiên trì làm phước, dù chỉ là vài lít gạo, cũng có phước báo lớn hơn người giàu cho tiền một cách dễ dàng, vì công khó và sự hy sinh trong hoàn cảnh thiếu thốn chính là yếu tố tạo nên giá trị thật của việc thiện. Đừng chờ giàu rồi mới làm phước, vì như vậy sẽ không bao giờ chuyển được nghiệp.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang