Người Một Áo

Đêm ấy, dưới ánh trăng rằm, tịnh xá Kỳ Hoàn như bừng sáng một màu khác lạ. Hàng trăm ngọn đèn dầu được thắp lên, lung linh hắt bóng xuống sân chùa. Tiếng kinh cầu, tiếng bước chân nhẹ nhàng của chư tăng, tiếng thì thầm trò chuyện của đám đông hòa lẫn vào nhau tạo thành một bầu không khí trang nghiêm mà ấm áp. Ai nấy đều háo hức chờ đợi một điều gì đó lớn lao: Đức Phật sẽ thuyết pháp suốt đêm, và nghe nói, cả vua Ba Tư Nặc cũng sẽ đến dự.

Giữa dòng người tấp nập, một ông lão gầy gò, khắc khổ lặng lẽ chen vào. Ông chính là "ông Một Áo" nổi tiếng trong làng. Cả đời ông chỉ có một tấm vải vuông quấn quanh người, cũng là chiếc áo duy nhất. Mỗi lần giặt, ông phải đợi đến đêm khuya, khi mọi người đã ngủ say, mới dám lò mò ra sân, cởi tấm vải ra giặt, rồi lại cuộn mình trong bóng tối chờ cho áo khô. Có lần, người ta thấy tấm áo phơi ngoài sân, liền hiểu ngay là ông đang trần truồng trong nhà. Nghèo đến mức đó, nhưng đêm nay, ông cũng muốn đến xem Đức Phật là ai, và quan trọng hơn, ông muốn được tận mắt nhìn thấy vua.

Ông đứng từ xa, ngó nghiêng tìm chỗ ngồi. Khi thấy vua Ba Tư Nặc uy nghi bước vào, cởi mão, cởi giày, cúi đầu đảnh lễ Đức Phật, ông mới vỡ òa. Thì ra, đến cửa Phật, vua cũng chỉ là một người bình thường như bao người khác. Ông lân la chen lên, ngồi cách vua không xa, mắt cứ dán vào bóng dáng nhà vua. Nhưng khi Đức Phật bắt đầu cất tiếng thuyết pháp, mọi sự chú ý của ông lão nghèo khổ bỗng bị cuốn hút hoàn toàn. Giọng nói của Đức Phật trầm ấm, từ ái, vang xa nhưng lại nghe rõ mồn một như đang nói bên tai. Những lời dạy về nhân quả, về đạo đức, về sự giải thoát như thấm vào từng tế bào của ông. Lòng tôn kính dâng lên mãnh liệt. Một ý nghĩ chợt loé lên trong đầu: "Ta muốn dâng cúng một thứ gì đó cho Đức Phật!"

Nhưng ông có gì đâu! Cả tài sản duy nhất chỉ là tấm vải đang quấn trên người. Ông nhìn xuống tấm vải sờn rách, vá chằng vá đụp, rồi lại nhìn lên Đức Phật. Trong lòng ông dậy lên một cuộc chiến dữ dội. Một bên là ý muốn dâng cúng, một bên là sự tiếc nuối, lo sợ. "Nếu cởi tấm áo này ra, ta còn lại gì? Chỉ còn cái khố mỏng manh che thân. Ngày mai, ta lấy gì mà mặc? Người ta sẽ cười chê ta đến chết!" Ông tự nhủ. Nhưng rồi, lời Phật lại vang lên bên tai, thôi thúc ông. Cả đêm hôm đó, ông ngồi như phỗng đá giữa đám đông, mắt nhìn lên Phật mà lòng không yên. Mồ hôi túa ra trên trán, bàn tay ông bấu chặt vào tấm vải rách, run run. Ông dằn co, đấu tranh với chính mình, không biết bao nhiêu lần. Đến khi trời gần sáng, ông mới thở dài một hơi, ánh mắt bỗng trở nên kiên định. Ông đã quyết định.

Khi tia nắng đầu tiên hé rạng, ông lão đứng dậy, cởi tấm vải duy nhất trên người, cẩn thận xếp lại. Ông chạy nhanh lên phía trước, quỳ xuống trước Đức Phật, cung kính đặt tấm vải dưới chân Ngài. Mọi người xung quanh đều ngạc nhiên, chăm chú nhìn. Ông lão cúi đầu đảnh lễ, rồi bỗng nhiên cất tiếng hét lớn, đầy sung sướng: "Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!"

Tiếng hét làm cả hội chúng giật mình. Ai cũng thắc mắc: "Ông ta nói gì vậy? Chiến thắng gì? Đánh nhau với ai?" Vua Ba Tư Nặc cũng ngạc nhiên, bèn ra hiệu cho một người lính đến hỏi. Người lính bước đến, nhìn ông lão chỉ còn mỗi cái khố, hỏi:

"Này ông, ông vừa dâng cúng tấm y cho Đức Thế Tôn mà lại nói 'ta đã chiến thắng' là nghĩa gì?"

Ông lão mỉm cười, đôi mắt sáng rực: "Thưa ngài, tôi chỉ có một tấm áo duy nhất. Cả đêm qua, tôi đã dằn vặt, đấu tranh mãi với ý nghĩ có nên dâng cúng tấm áo này cho Đức Phật hay không. Nhưng đến sáng nay, tôi đã quyết định dâng cúng. Tôi đã chiến thắng được lòng bỏn xẻn, sự chấp thủ của chính mình. Vì quá mừng rỡ, tôi mới thốt lên như vậy. Xin ngài đừng để ý!"

Người lính thuật lại câu chuyện với vua. Vua Ba Tư Nặc lắng nghe, lòng cảm động vô cùng. Nhìn ông lão nghèo khổ, chỉ có một tấm áo rách mà dám đem dâng cúng hết tài sản của mình, vua liền ra lệnh cho quan giữ kho:

"Hãy lấy hai tấm y mới tinh tặng cho người này!"

Quan giữ kho vâng lệnh, mang ra hai tấm vải trắng tinh, mềm mại, đẹp đẽ. Ông lão nhận lấy, mắt rưng rưng. Nhưng rồi, một ý nghĩ lại trỗi dậy trong ông. Ông liền cầm hai tấm y mới, chạy lên dâng cúng Đức Phật. Vua thấy vậy, lại ra lệnh tặng bốn tấm y. Ông lão lại mang bốn tấm y đó lên cúng Phật. Vua lại tặng tám tấm. Cứ thế, vua tặng bao nhiêu, ông lão lại đem cúng hết bấy nhiêu. Cuối cùng, khi vua tặng ba mươi hai tấm y, ông lão vẫn chỉ giữ lại một tấm cho mình, còn ba mươi mốt tấm đều đem cúng hết cho chư tăng. Cả hội chúng đều kinh ngạc trước tâm bố thí vô cùng tận của ông lão.

Sau khi vua và mọi người ra về, các vị tỳ kheo vây quanh Đức Phật, bạch hỏi:

"Bạch Thế Tôn, người này chỉ cúng một tấm y rách, mà sao phước báo lại đến nhanh như vậy? Chỉ qua một đêm, ông ta đã được vua ban thưởng vàng bạc, giàu sang sung túc?"

Đức Phật mỉm cười, ánh mắt từ bi nhìn khắp hội chúng, chậm rãi nói:

"Này các tỳ kheo, nếu ngay từ đầu đêm, người này đã dâng cúng tấm y duy nhất của mình, thì phước báo của ông ta còn lớn hơn gấp bội. Nhưng vì ông ta đã do dự, đấu tranh suốt cả đêm, nên phước báo đã giảm đi nhiều. Tuy nhiên, vì ông ta dám dâng cúng tài sản duy nhất của mình, và sau đó lại có tâm cúng dường không ngừng nghỉ, nên phước báo vẫn đến rất nhanh."

Đức Phật dừng lại một chút, rồi nói tiếp:

"Vì vậy, hãy mau làm điều lành, để tâm không nghĩ điều ác. Ai chậm làm điều lành, thì tâm sẽ nghĩ điều ác. Điều ác sẽ chiếm chỗ trong tâm người đó."

Nghe lời Phật dạy, các vị tỳ kheo đều thấm thía. Họ hiểu rằng, khi làm việc thiện, hãy làm ngay, đừng do dự, vì sự do dự sẽ làm giảm đi phước báo và tạo điều kiện cho tâm ác khởi lên.

Sau đó, vua Ba Tư Nặc nghe tin ông lão đã đem hết ba mươi mốt tấm y cúng dường, chỉ giữ lại một tấm, lại càng cảm động hơn. Vua lại sai người mang tặng ông lão một số vàng bạc. Từ một người nghèo khổ, ông lão bỗng trở nên giàu có. Nhưng điều quan trọng hơn cả, ông đã có một đời sống an lạc, luôn làm việc thiện, tu tập theo lời Phật dạy. Ông đã thực sự chiến thắng chính mình, và chiến thắng đó đã mang lại cho ông hạnh phúc lâu dài.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về "ông Một Áo" dạy chúng ta bài học về sự dứt khoát khi làm việc thiện. Khi có ý nghĩ làm điều lành, hãy làm ngay, đừng do dự, vì sự do dự sẽ làm giảm phước báo và tạo cơ hội cho tâm ác xen vào. Đồng thời, câu chuyện cũng nhấn mạnh rằng, với người có gia đình, việc làm phước cần phải có sự đồng thuận, không được tự ý lấy tài sản chung để làm việc thiện một cách bốc đồng, vì đó là hành động vô trách nhiệm và có thể gây tội lỗi với chính gia đình mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang