Người Một Áo

Đêm trăng rằm hôm ấy, kinh thành Xá Vệ như bừng sáng hơn thường lệ. Từng đoàn người nối đuôi nhau đi về phía tịnh xá Kỳ Viên, tiếng chân bước rì rầm trên con đường đất, thỉnh thoảng lại xen lẫn những lời xì xào: “Đêm nay Đức Phật thuyết pháp suốt đêm, nghe nói cả đức vua Ba Tư Nặc cũng sẽ đến dự!”. Trong dòng người ấy, có một bóng người gầy gò, lặng lẽ bước đi, tay ôm chặt tấm vải quấn quanh người. Đó là ông, người đàn ông nghèo khổ nhất làng, nổi tiếng đến mức người ta gọi ông là “ông một áo”. Hỏi thăm ai về ông, người ta chỉ cần nói: “Cái ông mà chỉ có một cái áo ấy à? Ổng ở cuối làng đó!”. Và ai cũng biết, mỗi khi thấy tấm áo rách rưới, vá chằng vá đụp của ông phơi ngoài sân, thì lúc đó ông đang ở trong nhà, trần trụi chẳng có gì che thân. Đêm xuống, khi không còn ai qua lại, ông mới bò ra, lấy tấm áo mặc vào để sáng mai còn đi đâu đó. Tấm áo ấy thật ra cũng chỉ là một mảnh vải vuông, cũ kỹ, theo kiểu người Ấn Độ thời xưa, không cắt may, chỉ quấn quanh người cho qua ngày. Lâu lâu ông mới giặt một lần, và những ngày giặt giũ ấy, không ai dám lại gần nhà ông.

Đêm đó, ông đến tịnh xá không phải vì muốn nghe Phật thuyết pháp. Ông chỉ tò mò muốn được nhìn thấy vua Ba Tư Nặc. Với người dân nghèo như ông, vua là một nhân vật xa vời vợi, khó mà gặp mặt. Nhưng khi bước vào tịnh xá, ông thấy cả một rừng người, tăng chúng nghiêm trang, người người lũ lượt kéo đến. Và kìa, đức vua đang ngồi cách Phật không xa. Ông chen lên, cố tìm một chỗ gần để nhìn vua cho rõ. Nhưng khi Đức Phật bắt đầu cất tiếng thuyết pháp, mọi thứ đều đổi thay. Giọng nói của Ngài trầm ấm, đầy từ ái, vang vọng như từ bên tai mỗi người, dù người ở xa đến đâu cũng nghe rõ mồn một. Ông bị cuốn hút ngay từ những lời đầu tiên. Ông nghe Phật giảng về nhân quả, về đạo đức, về sự giải thoát. Lòng tôn kính dâng lên trong ông, và một ý nghĩ chợt lóe lên: “Mình muốn dâng cúng một thứ gì đó cho Đức Phật!”. Nhưng ông có gì? Ông chỉ có một tấm áo duy nhất đang mặc trên người.

Ông ngồi đó, nghe Phật giảng mà lòng rối bời. Ý nghĩ cúng dường cứ trỗi dậy, rồi lại bị kìm nén. “Cúng thì mình còn gì để mặc? Nhưng nếu không cúng, lòng mình sao yên?”. Ông cứ dằn co, đấu tranh suốt cả đêm dài. Có lúc ông muốn đứng dậy, cởi tấm áo dâng lên, nhưng rồi lại thôi. Tay ông run run, mồ hôi lấm tấm trên trán. Ông nhìn lên tôn nhan Đức Phật, nhìn ánh mắt từ bi của Ngài, rồi lại nhìn xuống tấm áo rách của mình. “Đây là tài sản duy nhất của ta. Nếu cúng rồi, ngày mai ta biết lấy gì mà mặc?”. Nhưng rồi, khi trời vừa rạng sáng, ông đứng phắt dậy. Một quyết định chợt đến, mạnh mẽ và dứt khoát. Ông cởi tấm áo ra, xếp lại gọn gàng, rồi chạy lên phía trước, quỳ xuống trước Đức Phật, đặt tấm áo xuống, cúi đầu lễ bái. Và thay vì nói những lời cúng dường thông thường, ông lại cất tiếng hét lớn, giọng run run vì xúc động: “Ta đã chiến thắng! Ta đã chiến thắng!”.

Cả hội chúng đều ngạc nhiên, không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Người ta nhìn ông, nhìn tấm áo rách, rồi nhìn nhau bàn tán. Có người còn tưởng ông bị điên. Vua Ba Tư Nặc cũng ngạc nhiên không kém. Nhà vua ra hiệu cho một người lính đến hỏi chuyện. Người lính bước lại gần ông, hỏi: “Này ông, ông vừa dâng cúng tấm y cho Đức Thế Tôn, sao lại nói là mình chiến thắng? Chiến thắng cái gì?”. Ông nghèo ngẩng lên, mắt vẫn còn long lanh, nói: “Thưa ngài, tôi chỉ có một cái áo duy nhất. Cả đêm nay, tôi dằn xé giữa việc có nên dâng cúng hay không. Nhưng đến sáng, tôi quyết định phải cúng. Tôi đã chiến thắng được lòng bỏn xẻn, chiến thắng được sự chấp thủ của mình. Vì vậy tôi mừng quá, mới la lên như thế, chứ không có ý gì khác đâu!”. Người lính thuật lại cho vua nghe. Vua Ba Tư Nặc cảm động, liền chỉ tay vào quan giữ kho: “Hãy lấy hai tấm y mới tặng cho người này!”. Người quan giữ kho vội vàng mang ra hai tấm vải trắng tinh, mềm mại, đẹp đẽ. Ông nghèo nhận lấy, mừng rỡ khôn tả. Nhưng rồi, như một phản xạ tự nhiên, ông lại ôm hai tấm y đó chạy lên trước Phật, dâng cúng luôn. Vua thấy vậy, lại ra dấu bốn ngón tay. Quan giữ kho lại mang ra bốn tấm y. Ông nghèo lại đem dâng cúng hết. Cứ thế, vua ban tám tấm, ông lại dâng tám tấm. Vua ban mười sáu tấm, ông lại dâng mười sáu tấm. Cuối cùng, vua ban ba mươi hai tấm. Lần này, ông chỉ giữ lại một tấm để mặc, còn ba mươi mốt tấm, ông đem dâng hết cho chư tăng. Nhà vua chứng kiến tất cả, lòng cảm kích vô cùng. Sau đó, vua lại sai người mang tặng ông một số vàng bạc. Từ một người nghèo khổ chỉ có một tấm áo, ông bỗng trở nên giàu có, sung túc. Cuộc đời ông đổi thay hoàn toàn, và ông càng mộ đạo hơn, chăm chỉ làm việc thiện, tu tập không ngừng.

Các vị tỳ kheo nghe được câu chuyện, liền đến hỏi Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, tại sao người này chỉ cúng một tấm y rách nát, mà phước báo lại đến nhanh như vậy? Chỉ qua một đêm, ông ta đã được vua ban thưởng vàng bạc, giàu sang!”. Đức Phật từ tốn đáp: “Này các thầy, nếu người ấy cúng dường ngay từ đầu đêm, thì phước báo còn lớn hơn gấp bội. Nhưng vì ông ta đã do dự, nên phước báo giảm dần, chỉ còn lại một phần nhỏ như vậy”. Rồi Đức Phật nói bài kệ: “Hãy mau làm điều lành, để tâm không nghĩ ác. Ai chậm làm điều lành, tâm sẽ nghĩ điều ác”.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta rằng khi có duyên làm điều thiện, hãy làm ngay, đừng do dự. Sự do dự, chần chừ sẽ làm giảm đi phước báo của ta. Đồng thời, nó cũng nhắc nhở rằng hành động thiện lành bên ngoài sẽ củng cố tâm thiện bên trong, giúp ta ngăn chặn những ý nghĩ xấu ác đang âm thầm trỗi dậy trong tâm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang