Người lùn giữa chúng Tăng

Buổi chiều tà ở tinh xá Kỳ Viên, ánh nắng vàng cam trải dài trên khoảng sân gạch nung. Một nhóm Tỳ kheo từ phương xa vừa đặt chân đến, y áo còn bám đầy bụi đường. Họ rảo bước về phía hương thất của Đức Phật, lòng đầy háo hức được đảnh lễ bậc Đạo Sư.

Khi vừa bước qua cổng, họ bắt gặp một vị Tỳ kheo khác đang đi ra. Vị ấy có thân hình nhỏ bé lạ thường – thấp đến nỗi chiếc y vàng buông xuống gần như chạm đất, và khi đi ngang qua, đầu ông chỉ ngang bụng người thường. Một vài vị trong nhóm khẽ liếc nhìn nhau, khóe môi hơi nhếch lên. Họ không nói gì, nhưng trong lòng thoáng qua một tia coi thường: “Một người như thế này mà cũng đi tu sao?”

Đức Phật đang ngồi dưới gốc cây trước sân, đôi mắt từ bi nhưng thấu suốt. Ngài đọc được tất cả những gì đang diễn ra trong tâm các vị Tỳ kheo khách. Khi họ đến trước mặt, đảnh lễ xong, Ngài bất ngờ lên tiếng, giọng trầm ấm nhưng đầy uy lực:

“Các ông có thấy vị Tỳ kheo vừa đi ra không? Đó là ngài Byāla Kuntaka – nghĩa là ‘Người Lùn’. Vị ấy mới vừa giết cha, giết mẹ, giết hai vị vua Bà-la-môn, giết cả vương quốc cùng các đại thần, và giết luôn vị hổ tướng thứ năm. Nhờ vậy, vị ấy mới sống được an vui như bây giờ.”

Cả nhóm Tỳ kheo khách sững sờ. Mặt họ tái mét. Một vị buột miệng: “Bạch Thế Tôn… sao lại có thể như vậy? Giết cha, giết mẹ… mà lại được an vui?”

Đức Phật mỉm cười hiền từ. Ngài nhìn thẳng vào mắt từng người, rồi chậm rãi giải thích:

“Cha đây là tham ái – thứ tình cảm trói buộc chúng sinh vào vòng luân hồi. Mẹ đây là vô minh – căn gốc của mọi si mê, chấp ngã. Hai vị vua Bà-la-môn là hai quan điểm cực đoan: thường kiến và đoạn kiến. Vương quốc cùng các đại thần là mười hai xứ (lục căn và lục trần). Vị hổ tướng thứ năm chính là năm triền cái – năm chướng ngại che lấp tâm thiền định. Ngài Byāla Kuntaka đã diệt sạch tất cả những thứ ấy, nên trở thành bậc A La Hán, sống trong vô ưu, thanh thản.”

Một vị Tỳ kheo trong nhóm run run hỏi: “Bạch Thế Tôn… vậy ra chúng con đã khởi tâm khinh thường một bậc thánh?”

Đức Phật gật đầu nhẹ: “Đúng vậy. Các ông thấy hình tướng bên ngoài mà quên mất nội tâm bên trong. Cái thấy ấy là vô minh. Nhưng nay các ông đã biết hối hận – tâm hối hận chân thành ấy là một thiện pháp, nó sẽ mở ra cánh cửa giác ngộ.”

Lời Phật vừa dứt, một luồng chánh niệm tràn ngập tâm hồn các vị Tỳ kheo khách. Họ quỳ xuống, nước mắt lăn dài trên gương mặt đầy xúc động. Ngay trong giờ phút ấy, nhiều vị chứng được quả vị A La Hán.

Từ hôm đó, trong tinh xá Kỳ Viên, không ai còn dám nhìn vào hình tướng để đánh giá một con người. Họ hiểu rằng: một bậc chân tu có thể ẩn mình trong bất kỳ dáng vóc nào, và sự khinh thường chỉ là tấm màn che mờ trí tuệ.

Ý nghĩa câu chuyện

Đừng bao giờ đánh giá người khác qua hình tướng bên ngoài. Một người có thể thấp bé, xấu xí, hay vụng về, nhưng bên trong lại là bậc thánh trí tuệ. Tâm khinh thường là vô minh, còn tâm hối hận chân thành là cửa ngõ dẫn đến giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang