Người là sói đối với người

Tiếng chày giã gạo vang đều từ cuối làng, nhưng bà cụ ngồi bên hiên nhà không nghe thấy. Mắt bà đăm đăm nhìn ra con đường đất đỏ, nơi cách đây hai mươi năm, một toán quân tràn vào đốt sạch nhà cửa, bắt đi ba người con trai và hiếp chết cô con gái út. Bà đã chứng kiến tận mắt cảnh chúng chém đầu những người hàng xóm chống cự, máu phun lên bụi tre, tiếng rên rỉ vang cả một góc trời. Từ đó, câu nói của người phương Tây cứ ám ảnh bà: "Người là sói đối với người."

Bà cụ không phải là người duy nhất mang nỗi kinh hoàng đó. Nhìn lại lịch sử nhân loại, từ những trận chiến thời xưa, khi người ta cầm gươm giáo, đâm vào bụng nhau, rạch cổ nhau, đến những vụ xử tử công khai, nơi đám đông reo hò nhảy múa khi tội nhân bị treo cổ, giãy giụa rồi tắt thở. Người ta đứng xem, không động lòng, còn thấy thích thú. Đó là tâm ác độc hiện ra một cách thô thiển nhất: sẵn sàng gây đau khổ, thậm chí giết chóc, để thỏa mãn lòng thù hận hay chỉ để mua vui.

Nhưng tâm ác độc không chỉ dừng lại ở những hành động tàn bạo. Nó có những dạng vi tế, âm thầm hơn, mà ngay cả người Phật tử, dù đã biết giữ giới, vẫn có thể vô tình nuôi dưỡng. Chẳng hạn, khi thấy người khác đau khổ, lòng mình dửng dưng; khi thấy người khác thất bại, trong lòng thoáng một niềm vui nhẹ; khi ai đó làm mình giận, mình thầm mong họ phải khổ, phải hối hận, phải đau đớn. Đó là tâm ác độc, dù không thành hành động, nhưng nó là hạt giống dẫn ta đến địa ngục.

Một người Phật tử trẻ ngồi trong khóa tu, nghe giảng về điều này, lòng chợt nhói lên. Anh nhớ lại lần mình cười thầm khi thấy người đồng nghiệp bị sếp mắng, dù anh biết người đó đang gặp chuyện buồn gia đình. Anh tự hỏi: "Mình có phải là người ác không?" Anh thưa với thầy: "Con thấy con không giết người, không trộm cắp, nhưng sao con vẫn thấy trong lòng có những ý nghĩ không tốt?"

Thầy nhìn anh, trầm ngâm: "Ác độc là gây đau khổ cho người khác. Còn tâm ác độc là muốn người khác đau khổ. Con không hành động, nhưng nếu con vui khi người khác khổ, thì tâm con vẫn còn ác độc. Nó là mầm mống của địa ngục."

Anh chợt nhớ đến câu chuyện một người bạn của thầy, người theo đạo Thiên Chúa, không tin luân hồi. Anh ta từng ngồi tù, trong trại gặp một người ăn chay ngồi thiền, bắt chước theo. Một hôm, anh ta thấy được kiếp xưa của mình: kiếp đầu tiên là con hươu sao đứng trên núi nhìn đất trời mênh mông. Những kiếp sau, anh ta làm người, nhưng vẫn còn là loài thú ăn cỏ. Anh ta nhận ra rằng sự hiền lành hay hung dữ của con người hôm nay bắt nguồn từ những kiếp làm thú xa xưa. Người từng làm thú dữ, như beo, cọp, khi trở lại làm người thường thích giết hại, máu me. Người từng làm thú hiền, như nai, hươu, dễ gặp Phật pháp, dễ tu tập.

Thầy kể thêm: "Có những người từ cõi trời đầu thai xuống, họ là những bậc thánh hiền, như Khổng Tử, Lão Tử, Socrate. Còn những người từ địa ngục, ngạ quỷ đầu thai lên, thường mang tâm ích kỷ, tham lam, ác độc, và cứ bị kéo xuống lại. Đó là vòng luân hồi của nghiệp, rất khó phá."

Anh nghe mà rùng mình. Anh nhìn lại chính mình: tính nóng nảy, hay phản ứng mạnh khi trái ý, thích ăn thịt, thích hơn thua. Anh tự hỏi: "Kiếp xưa con có phải là thú dữ không?"

Thầy như đọc được ý nghĩ của anh: "Nếu con thấy mình dễ nổi giận, dễ làm dữ, thì con phải coi chừng. Nhưng đừng sợ. Quan trọng là con biết tu, biết gột rửa chủng tử cũ. Các vị thánh nhìn con người không như mình. Họ nhìn thấy điểm tốt, thấy chủng tử thiện, và biết rằng người đó sẽ đứng lên. Còn mình, khi nhìn ai, nếu chỉ chăm chăm vào điểm xấu, thì tâm mình còn ác độc."

Anh im lặng. Anh nhớ có lần anh kể xấu một người bạn chỉ vì người đó hơn mình. Anh thấy xấu hổ. Anh hiểu rằng, để dứt trừ tâm ác độc, không chỉ cần tránh hành động xấu, mà còn phải tập nhìn người bằng lòng thương yêu, bao dung, như các vị thánh.

Từ đó, anh bắt đầu thực tập. Mỗi khi thấy ai đó làm điều gì không vừa ý, anh nhắc mình: "Có thể họ có nỗi khổ riêng." Anh tập nhìn điểm tốt của người khác trước. Dần dần, anh thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn, bớt phán xét, bớt giận hờn. Anh không còn mong ai đó phải khổ để thỏa lòng mình nữa.

Nhiều năm sau, anh gặp lại người bạn cũ từng làm anh tức giận. Anh mỉm cười chào, thấy lòng thanh thản. Anh nhận ra rằng, khi tâm không còn ác độc, mình không chỉ tránh được địa ngục, mà còn tìm thấy bình an ngay trong cuộc sống này.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Tâm ác độc không chỉ là giết người, trộm cướp, mà còn là những ý nghĩ vi tế như vui khi người khác khổ, dửng dưng trước nỗi đau của người khác, hay thích nhìn điểm xấu của họ. Đó là mầm mống dẫn đến địa ngục. Người Phật tử phải nhận diện và dứt trừ tận gốc tâm ác độc, thay vào đó là lòng từ bi, bao dung, biết nhìn người bằng con mắt thương yêu để thoát khỏi vòng luân hồi khổ đau.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang