Người huynh đệ điên

Đêm ấy, tôi đang nằm thiền định trong phòng riêng thì bỗng nghe một tiếng động mạnh: rầm – như có ai ném một cục đá lên mái tôn. Tôi giật mình, lắng nghe. Cả khu tăng đường chìm trong tĩnh lặng, chỉ có tiếng gió đêm xào xạc. Nhưng rồi, một tiếng rầm thứ hai lại vang lên, rõ hơn, gần hơn. Tôi biết ngay: đó là người huynh đệ của tôi. Người mà suốt mấy tháng nay, tôi đã lo lắng nhìn thấy những dấu hiệu bất thường.

Người huynh đệ ấy vốn là một tu sĩ có sức ngộ đạo rất mạnh. Trong chúng, ông nói thiền ngữ sắc bén đến nỗi ngay cả những bậc thầy lớn cũng khó đối đáp lại. Kiến giải của ông nhanh như chớp, sáng như gương. Nhưng từ khi đạt được tầm ngộ đó, ông dần thay đổi. Ông không còn chú tâm vào đức hạnh, vào sự khiêm hạ nữa. Thay vào đó, ông chỉ đi tìm kiếm, so sánh kiến giải với mọi người, xem có ai hơn mình hay không. Lòng kiêu mạn cứ lớn dần, âm thầm như ngọn lửa ngầm dưới tro.

Một hôm, trong buổi sám hối trước chúng, tôi buộc ông phải thú nhận tội lỗi của mình. Nhưng ông chỉ nói qua loa, không chịu nói hết căn bệnh. Tôi đứng dậy, nhìn thẳng vào mắt ông, nói: “Người điên thường bị ám ảnh rằng mọi người xung quanh đều muốn hại mình. Họ nhìn ai cũng thấy như đang chê bai, đang rình rập. Cả thế gian đối với họ là kẻ thù. Ông có bị như vậy không?” Ông im lặng, mắt nhìn xuống đất, không dám đối diện.

Nhưng rồi, bệnh tình ngày càng nặng. Ông rời khỏi chúng, sống lang thang. Gần tám năm sau, tôi gặp lại ông. Lúc ấy, ông đã hoàn toàn không còn biết gì nữa. Đôi mắt vô hồn, miệng lẩm bẩm những câu không đầu không cuối. Một người từng kiểm soát tâm rất vững, từng có kiến giải sắc bén như vậy, giờ đây chỉ còn là cái xác không hồn. Tôi nhìn ông, lòng đau như cắt. Cái quả báo của tâm hơn thua, kiêu mạn thật khủng khiếp.

Tôi kể câu chuyện này để các vị thấy: ngộ đạo có nhiều tầng lớp. Người ngộ bên ngoài ý thức, nếu không được thiện tri thức hướng dẫn, chỉ chú tâm vào kiến giải mà bỏ quên đức hạnh, thì công đức sẽ mất hết, cuộc đời tu hành sẽ sụp đổ. Còn người nào ngộ sâu vào vô thức, nắm được hết những tình cảm, hóa giải được bản ngã, thì người đó mới thực sự có đức hạnh. Nhưng đức hạnh là nhân, ngộ đạo là quả. Không ai có thể đạt được đạo quả mà trước đó không tích lũy đức hạnh.

Vậy nên, mỗi người hãy tự xét lại mình: mình có khiêm hạ không? Còn muốn hơn ai không? Trước mọi chuyện, lòng mình có hiền lành, nhẫn nhục hay còn sân hận, tranh đấu? Khi nào thấy đức hạnh của mình bình thản, lắng sâu, thì hãy tin rằng đạo quả sẽ tới. Còn thiếu đức hạnh, thì dù có công đức làm công quả, có địa vị trong giáo hội, cũng chỉ là phước hữu vi, không bao giờ đạt được đạo quả tâm linh.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cảnh tỉnh về sự nguy hiểm của kiêu mạn và hơn thua trên con đường tu tập. Ngộ đạo mà thiếu đức hạnh, chỉ chú tâm vào kiến giải, sẽ dẫn đến sụp đổ. Đức hạnh là nền tảng, là nhân để đạt được đạo quả chân thật.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang