Người giàu và người nghèo đến chùa

Chiều chủ nhật, chùa vắng hơn mọi ngày. Một người đàn ông trung niên bước vào cổng chùa, trên tay xách chiếc cặp da đắt tiền, quần áo lịch sự, gương mặt sáng sủa. Ông ta đi thẳng lên chánh điện, lạy Phật rồi ngồi xuống ghế chờ. Một lát sau, một người phụ nữ lớn tuổi, mặc bộ đồ nâu sờn, tay xách túi ni lông đựng mấy trái cây, lặng lẽ bước vào. Bà ta đi vòng ra phía sau chùa, không dám vào chánh điện, chỉ đứng nép ở góc hiên, mắt nhìn xuống đất.

Người đàn ông giàu có được một vị sư trẻ ra tận nơi mời vào phòng khách, rót trà, hỏi han ân cần. Còn người phụ nữ nghèo kia, không ai để ý. Bà ta đứng đó suốt một giờ đồng hồ, rồi lặng lẽ ra về.

Cảnh tượng ấy lặp lại nhiều lần, ở nhiều chùa. Người nghèo đến chùa thường mang tâm trạng mặc cảm. Họ ít dám gặp thầy trụ trì, thường lủi thủi xuống bếp, ra sân quét lá, hoặc ngồi xa xa. Còn người giàu thì tự tin, bước thẳng vào nơi trang trọng nhất, quen với sự đón tiếp niềm nở.

Một hôm, có người Phật tử nghèo đến hỏi tôi: “Bạch thầy, sao con thấy ở chùa kia, người giàu đến thì thầy cô niềm nở, còn con đến thì chỉ được chỉ bình nước uống, rồi chẳng ai hỏi han gì? Con thấy tủi thân quá.”

Tôi nhìn người Phật tử ấy, lòng chùng xuống. Tôi biết nỗi đau của họ không chỉ là sự thiếu thốn vật chất, mà còn là cảm giác bị bỏ rơi, bị coi thường. Nhưng tôi không thể nói xấu người xuất gia. Tôi chỉ nhẹ nhàng đáp: “Phật tử à, tại mình ít phước thôi. Kiếp trước mình không chịu làm phước, không quan tâm đến người khác, nên kiếp này mình không thu hút được sự chú ý của ai. Ráng tu đi, rồi sẽ khác.”

Người Phật tử ấy im lặng, cúi đầu ra về. Nhưng trong lòng tôi, câu hỏi ấy cứ day dứt. Tôi nghĩ: “Người xuất gia mà đối xử phân biệt giàu nghèo như vậy là sai. Nhưng tại sao họ lại làm thế?”

Thực ra, người giàu có một cái phước vô hình. Nhờ kiếp trước họ quan tâm, giúp đỡ người khác, nên kiếp này họ có gương mặt rạng rỡ, dáng vẻ sang trọng, và một sức hút tự nhiên. Khi họ đến chùa, cái phước ấy tự động thu hút sự chú ý của người khác, kể cả người xuất gia. Còn người nghèo, ít phước, nên họ vô hình trước mắt mọi người.

Nhưng đó là chuyện của người chưa tu. Người tu chân chính phải khác. Họ phải có cái tâm bình đẳng, không để ngoại cảnh chi phối. Khi gặp người giàu, họ không bị cuốn hút; khi gặp người nghèo, họ cũng không xa lánh. Trái lại, người có trí tuệ còn chú ý đến người nghèo nhiều hơn, vì họ biết người nghèo dễ mặc cảm, dễ tủi thân.

Tôi nhớ có lần, ở một chùa nọ, tôi thấy một đứa bé bị bệnh lùn, người nhỏ xíu, gương mặt xấu xí. Nó đến chùa, lủi thủi một mình, không ai để ý. Tôi liền đến gần, nắm tay nó, hỏi thăm: “Con tên gì? Ở đâu? Có thích đến chùa không?” Nó ngước nhìn tôi, mắt sáng lên, nở nụ cười hiếm hoi. Tôi biết, chỉ một cử chỉ nhỏ ấy cũng đủ làm nó vơi đi mặc cảm.

Một lần khác, có mấy đứa thợ học việc nghèo lên chùa. Chúng ngồi quanh bờ hồ, không ai tiếp. Tôi chống gậy đi tới, đứng nói chuyện với chúng một hồi. Sau đó, tôi gọi mấy đệ tử tri khách ra rầy: “Sao tụi con không tiếp mấy đứa đó? Người ta đến chùa là cần tình thương. Người ta nghèo, người ta mặc cảm, mình phải bù đắp cho họ. Thầy bệnh, thầy mệt, nhưng thầy còn phải đi tiếp khách vì tụi con không lo. Tụi con phải tập quan tâm đến người nghèo, chứ đừng chỉ chăm chăm vào người giàu.”

Người giàu, họ đã có nhiều người chú ý rồi. Họ đi chùa nào cũng được đón tiếp niềm nở. Nếu mình cũng làm vậy, chỉ làm họ thêm kiêu ngạo. Còn người nghèo, nếu mình không để ý, họ sẽ càng thu mình lại, càng cảm thấy bị bỏ rơi.

Bình đẳng không có nghĩa là đối xử với mọi người như nhau một cách máy móc. Bình đẳng là có một thái độ đạo đức trong giao tiếp: không thiên vị người giàu, không khinh rẻ người nghèo, và đặc biệt, phải chú ý đến những người yếu thế hơn, để bù đắp cho họ những thiếu thốn về tình cảm và sự quan tâm.