Người đàn ông không trả đũa

Buổi chiều hôm ấy, trong một ngôi chùa nhỏ nằm lặng lẽ giữa vùng quê, một người đàn ông trạc ngoài bốn mươi đã đến gặp vị hòa thượng già. Ánh nắng cuối ngày xuyên qua kẽ lá, rọi xuống sân chùa những vệt sáng dài. Người đàn ông ngồi xuống chiếc ghế gỗ trước mặt thầy, hai tay đan vào nhau, mắt nhìn xuống nền gạch hoa cũ kỹ.

Anh ta đã từng là một người nóng nảy, từng xúc phạm, nhục mạ, thậm chí mưu hại người khác. Những việc làm đó đã khiến người ta đau khổ. Nhưng rồi anh ta gặp đạo, bắt đầu tu tập thiền định, ngồi thiền mỗi ngày, tụng kinh, niệm Phật. Anh ta nghĩ rằng nhờ tu tập, những nghiệp xưa có thể tiêu tan. Nhưng lòng anh vẫn canh cánh một nỗi lo: liệu có ngày kia, người mà anh từng hại sẽ tìm đến trả thù?

Anh ta ngước lên, giọng run run: “Thưa thầy, trước đây con gây nhân xấu – con làm khổ người khác, con xúc phạm, con nhục mạ, con mưu hại người ta. Bây giờ con tu tập thiền định rồi, vậy con có hết nghiệp đó không?”

Vị hòa thượng già nhìn anh ta, mắt hiền từ nhưng sắc sảo. Ngài chậm rãi đáp: “Trước đây con xúc phạm, nhục mạ, mưu hại làm người ta đau khổ. Thì người ta cũng phải tìm lại con một lúc nào đó, để xúc phạm nhục mạ mưu hại con lại. Chuyện đó không tránh khỏi, vì đó là nhân quả.”

Người đàn ông nghe đến đây, mặt tái đi. Anh ta nghĩ đến cảnh người kia sẽ đến, mắng chửi, đánh đập, thậm chí hãm hại mình. Nhưng vị hòa thượng chưa nói hết. Ngài tiếp: “Nhưng chỉ có một điều: bây giờ con biết tu. Trước kia con gây điều đó, người ta đau khổ. Bây giờ người ta gây con, con không đau khổ. Cái đó con lời – là lời cái chỗ con không đau khổ đó chứ, còn phải gặp lại.”

Người đàn ông ngẩn người ra. Anh ta hỏi lại: “Thưa thầy, nghĩa là con vẫn phải gặp lại người ta? Vẫn bị trả thù?”

“Đúng vậy,” vị hòa thượng gật đầu, “người ta phải tới, người ta trả thù thôi. Đó là nhân quả, không còn cách nào khác. Người ta trả thù thôi. Nhưng trước kia con làm người ta khổ, bây giờ người ta làm con không khổ. Nguyên cái phần lãi là nằm ở chỗ đấy.”

Người đàn ông im lặng hồi lâu. Anh ta nhìn ra sân chùa, nơi những chiếc lá vàng rơi lả tả. Anh ta hiểu ra rằng, cái lãi lớn nhất không phải là tránh được oan trái, mà là giữ được tâm mình bình an trước mọi biến động. Khi người ta đến trả thù, nếu anh ta không đau khổ, không giận dữ, không muốn trả đũa – thì đó mới là thắng lợi thật sự.

Anh ta đứng dậy, chắp tay vái thầy rồi bước ra cổng chùa. Từ hôm đó, anh ta sống khác hẳn. Mỗi khi gặp chuyện trái ý, anh ta nhớ lại lời thầy: “Người ta làm con không khổ – đó là lãi.” Anh ta tập buông bỏ, tập tha thứ, tập giữ lòng mình nhẹ nhàng. Và dần dần, những oan trái xưa cũng nguôi ngoai, bởi chính lòng từ bi và sự bình an của anh ta đã hóa giải tất cả.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy rằng, nhân quả không thể tránh – người gieo nhân xấu sẽ gặp quả xấu. Nhưng nếu ta giữ được tâm an nhiên tự tại, không đau khổ trước nghịch cảnh, thì đó chính là cái lãi lớn nhất. Người tu tập không phải để thoát khỏi nhân quả, mà để không bị nhân quả làm cho khổ đau.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang