Người đàn ông có phước lớn và người vợ giả dối

Buổi chiều hôm ấy, ánh nắng vàng nhạt len qua những tán cây bồ đề trong khu vườn Lộc Uyển, nơi Đức Phật từng thuyết bài pháp đầu tiên cho năm anh em Kiều Trần Như. Một người đàn ông trạc ngoài ba mươi, mặt mày sáng sủa, bước vào tịnh xá với nụ cười hiền hậu. Ông tên là Nandiya, con trai duy nhất của một gia chủ giàu có bậc nhất vùng Ba La Nại. Nhưng giàu có không làm ông kiêu ngạo; trái lại, ông dành phần lớn thời gian và tài sản để cúng dường chư Tăng, giúp đỡ người nghèo, và tụng kinh niệm Phật.

Mẹ ông, một người đàn bà khôn ngoan nhưng thiếu chánh kiến, thấy con trai mình đã đến tuổi lập gia đình mà vẫn một lòng hướng đạo, không chịu cưới vợ. Bà chọn được một cô gái xinh đẹp tên Revati, con nhà gia thế, và hết lòng muốn cô làm dâu. Nhưng Nandiya nhất quyết từ chối. "Mẹ ơi, con chỉ muốn tu hành, không mung vương vấn chuyện thế gian," ông nói, mắt nhìn xa xăm. Bà mẹ thở dài, rồi nghĩ ra một kế. Bà gọi Revati đến, nói nhỏ: "Con ơi, thằng Nandiya nó mộ Tam Bảo lắm. Nếu con muốn nó ưng con, con cũng phải tỏ ra mộ đạo giống nó. Hãy đi chùa, cúng dường, làm phước — làm tất cả những gì nó làm. Rồi nó sẽ thấy con hợp với nó, tự khắc nó chịu cưới."

Revati vâng lời. Cô bắt đầu đến tịnh xá mỗi ngày, tay cầm bông sen, miệng niệm Phật, nụ cười tươi rói. Cô cúng dường chư Tăng những món ăn ngon, quyên góp tiền bạc cho người nghèo, và luôn tỏ ra say mê giáo pháp. Nandiya thấy vậy, lòng nhẹ nhõm: "Thì ra cô ấy cũng có tâm đạo như mình. Vậy thì cưới cô ấy cũng chẳng hại gì." Đám cưới diễn ra trong niềm hân hoan của hai họ. Những năm tháng đầu, Revati vẫn giữ bộ mặt hiền lành, cùng chồng làm phước khắp nơi. Gia sản nhà chồng vốn đã lớn, nay càng được dùng để cúng dường và bố thí rộng rãi. Phước nghiệp của hai vợ chồng cứ thế chất chồng lên, ngày một dày.

Một hôm, ngài Mục Kiền Liên, đệ tử thần thông bậc nhất của Phật, dùng thiên nhãn quan sát các cõi trời. Trên cõi trời Ba Mươi Ba, ngài thấy một lâu đài nguy nga, dát vàng lấp lánh, nhưng bên trong không có chủ. Ngài hỏi các thiên nữ đang hầu hạ: "Lâu đài này của ai?" Họ cúi đầu đáp: "Bạch tôn giả, chủ của chúng con là ông Nandiya ở cõi người. Ông ấy còn sống, nhưng phước đã đầy. Khi ông ấy mất, sẽ lên đây làm chủ. Chúng con đang chờ đón người." Mục Kiền Liên trở về, thuật lại cho Phật nghe. Phật mỉm cười, nói bài kệ: "Khách lâu ngày ly hương, nay về đến an lành. Bà con và thân hữu ra chào đón hân hoan. Cũng vậy, các phước nghiệp chào đón người làm lành, đời này sang đời khác, dù bất cứ nơi đâu."

Không lâu sau, Nandiya lâm bệnh nặng. Ông ra đi một cách nhẹ nhàng, như người khách lâu ngày xa quê cuối cùng cũng được trở về nhà. Nhưng khi ông vừa nhắm mắt, Revati lập tức lột mặt nạ. Cô đuổi hết chư Tăng ra khỏi nhà, không cho ai đến khất thực. Cô cấm gia nhân nhắc đến Phật pháp, và dùng gia tài kếch xù để ăn chơi hưởng lạc. "Trước đây tao giả vờ mộ đạo chỉ để lấy chồng giàu, chứ ai thèm tu hành!" — cô cười khẩy với lũ bạn. Hành động phỉ báng Tam Bảo của cô ngày càng trắng trợn. Có lần, một vị Tỳ kheo đi khất thực ngang qua nhà, cô sai gia nhân cầm gậy đuổi đi, miệng chửi rủa. Nhưng nghiệp báo không chừa một ai. Khi Revati chết, cô không có phước lành nào để nương tựa. Không cõi trời nào đón, không gia đình nào nhận làm con. Cô rơi thẳng xuống địa ngục, nơi lửa cháy ngút ngàn, để trả giá cho những lời nói dối và tâm địa độc ác.

Trong khi đó, Nandiya — sau khi bỏ thân người — được các thiên nữ nghênh đón giữa tiếng nhạc trời du dương, bước vào lâu đài nguy nga của mình. Ông sống ở cõi trời hàng ngàn năm, tiếp tục tu tập, và cuối cùng chứng quả Thánh. Câu chuyện của ông là lời nhắc nhở: phước nghiệp chân thật mới đưa ta đến bến bờ an lành; còn tâm đạo giả dối, tính toán, chỉ chuốc lấy khổ đau.

Ý nghĩa câu chuyện

Phước nghiệp chân thật, xuất phát từ tâm trong sạch và lòng tôn kính Tam Bảo, sẽ đón chào ta ở mọi nơi, kể cả sau khi chết. Ngược lại, nếu chỉ giả vờ mộ đạo vì mục đích vật chất hay danh lợi, thì khi hoàn cảnh thay đổi, tâm đạo sẽ tiêu tan, và hậu quả là sự sa đọa. Bài học: hãy làm phước bằng cả tấm lòng, đừng tính toán, đừng giả dối — vì phước hay tội đều theo ta như bóng với hình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang