Người đàn ông ăn xin trước cửa nhà xưa

Chiều tà đổ bóng dài trên con đường đất lồi lõm, gió lạnh buốt thổi qua khe cửa gỗ kêu ken két. Một người đàn ông gầy gò, rách rưới, tay chống cây gậy trúc cong queo, lảo đảo bước tới trước một căn nhà tường vôi đã bong tróc. Bụng ông trống rỗng, chân mỏi nhừ sau cả ngày lết từng bước xin ăn. Ông đưa mắt nhìn căn nhà quen thuộc đến nghẹn lòng, nhưng giờ đây không còn tư cách nào để bước qua ngưỡng cửa ấy.

“Bà ơi, thương tình cho tôi xin chút cơm...” – giọng ông khàn đặc, run rẩy.

Bà vợ cũ đứng trong nhà, mặt lạnh như đá. Bà nhìn qua khe cửa, nhận ra người từng là chồng mình, nhưng không mở then. Tiếng chốt cửa sầm lại như cắt đứt một đoạn đời.

Ngày trước, khi còn là người chồng, người cha trong căn nhà ấy, ông từng có một cơ ngơi êm ấm. Vợ ông hiền thục, đứa con gái nhỏ dễ thương. Thế nhưng, vì không giữ được lòng chung thủy, ông đã mở rộng vòng tay với một người đàn bà khác ngoài hôn nhân. Sự phản bội ấy khiến gia đình tan vỡ. Vợ ông đành phải đồng ý chia tay, ôm con gái về căn nhà này tiếp tục sống. Còn ông, sau khi bỏ rơi vợ con, tưởng rằng mình sẽ có cuộc đời mới vui vẻ bên người tình, nào ngờ duyên phận đảo điên, người vợ sau cũng bỏ ông. Ông không còn việc làm, không ai nuôi nấng, trượt dài từng ngày trong nghèo khó.

Mấy năm trôi qua, ông rơi vào cảnh khốn cùng, phải bồng gậy đi xin ăn từng ngõ. Có những hôm đói lả, ông lết tới đúng căn nhà xưa – nơi vợ cũ và con gái mình đang sống. Trong lòng ông giằng xé dữ dội: ông thương con, nhớ nhà, nhưng nỗi hổ thẹn vì đã sống không đúng bổn phận khiến ông không dám ngẩng mặt. Ông tự hỏi mình đã làm gì mà ra nông nỗi này, nước mắt chực trào nhưng ông chỉ biết cắn môi nhìn vào khoảng không.

“Mẹ ơi, ba ngoài kia kìa...” – đứa con gái nhỏ kéo vạt áo mẹ, giọng xót xa.

“Đóng cửa lại, không cho ông ấy vào.” – bà vợ cũ lạnh lùng, tay bà nắm chặt mép cửa, khớp ngón trắng bệch.

Đứa bé thương ba, lén lấy bát cơm và ít tiền dấu mẹ đưa cho ông ăn ngoài hiên. Ông cầm bát cơm, tay run bần bật, từng hạt gạo như nhắc lại tội lỗi năm xưa. Bà vợ đứng trong nhà, lòng cứng như sắt đá, không mở cửa lần thứ hai. Ông ăn vội vài miếng, nước mắt lăn dài xuống má hóp, rồi chống gậy đứng dậy.

“Cám ơn con... ba đi đây.” – ông nghẹn ngào, lê bước tiếp.

Đó chính là bước ngoặt nhận thức của ông: khi xưa ông đã không trả được “nợ” tình nghĩa, không làm tròn bổn phận với vợ con, thì giờ đây dù máu mủ ruột thịt, ông cũng chẳng còn chỗ đứng. Quả báo hiện ra ngay trước mắt, không cần đợi kiếp sau.

Sau lần ấy, ông tiếp tục kiếp ăn xin, lang thang hết góc này sang xóm khác. Cảnh khổ ấy kéo dài mãi, thân xác ngày một tàn tạ, nhưng trong sâu thẳm, ông đã thấm điều Đức Phật dạy: kẻ không giữ đạo lý với người thân thì sẽ rơi vào khốn đốn không thể tưởng. Câu chuyện về ông sau này được người trong vùng xì xào nhắc lại như bài học cảnh tỉnh cho những ai muốn bỏ bổn phận mà đi tu hay sống bất hiếu, ruồng rẫy vợ con.

Ý nghĩa câu chuyện

Người cư sĩ tại gia có bổn phận bắt buộc phải lo tròn trách nhiệm với cha mẹ, vợ chồng, con cái. Nếu không làm tròn đạo lý ấy, dù có muốn bước ra thế gian hay tu hành, cũng sẽ gánh quả báo khổ đau ngay đời này như kẻ bỏ nhà đi xin ăn trước cửa cũ. Trước khi mong giải thoát, phải trả hết nợ tình duyên bằng cách đối xử tốt đẹp với người thân.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang