Người dám khuyên răn

Buổi chiều hôm ấy, trong tinh xá Kỳ Viên, không khí nặng nề đến lạ. Mấy gốc cây bồ đề già ven lối đi vẫn đung đưa trong gió, nhưng tiếng lá xào xạc dường như cũng kém vui. Một nhóm tỳ kheo trẻ mới xuất gia đang tụm lại dưới gốc cây, tay thoăn thoắt tỉa cành, xới đất, trồng thêm mấy khóm hoa dại ven đường. Họ cười nói rôm rả, chẳng để ý đến ánh mắt nghiêm nghị của các vị trưởng lão đi ngang qua.

Chuyện bắt đầu từ vài tháng trước. Những tỳ kheo này vốn là đệ tử của hai vị đại trưởng lão Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên. Khi mới vào chùa, ai cũng hăng hái, tâm hồn trong sáng, nguyện một lòng tu học. Nhưng thời gian trôi, tập khí cũ bắt đầu trỗi dậy. Họ dần lười biếng kinh kệ, chỉ thích làm theo ý mình: sáng sớm đã thấy họ lui cui ngoài vườn, trồng cây cảnh, tỉa lá, bày biện đường đi lối lại theo ý thích. Rồi họ kết thân riêng với các cư sĩ – mời riêng vị này vào phòng, nhận riêng đồ cúng dường của vị kia – làm cho tăng đoàn bắt đầu rạn nứt, lòng người chia rẽ.

Một buổi trưa, sau thời khóa tụng kinh, đại trưởng lão Xá Lợi Phất gọi một tỳ kheo trẻ lại. Ông nhìn thẳng vào mắt người đệ tử, giọng trầm nhưng đầy uy lực:

– Này con, sao con lại dành cả buổi sáng để tỉa cây ngoài vườn? Kinh kệ con đã thuộc hết chưa?

Tỳ kheo trẻ cúi đầu, nhưng giọng vẫn bướng bỉnh:

– Bạch thầy, con thấy khu vườn xơ xác quá, con muốn làm đẹp cho tinh xá. Có gì sai đâu ạ?

– Làm đẹp cho tinh xá là tốt – Xá Lợi Phất thở dài – nhưng nếu con bỏ bê việc tu tập, kết thân riêng với cư sĩ, nhận của riêng họ, thì đó là phạm luật. Con có biết không?

Tỳ kheo im lặng, nhưng ánh mắt vẫn đầy ấm ức. Ông biết, những lời khuyên bảo nhẹ nhàng nhiều tháng qua chẳng thấm vào đâu. Nhóm tỳ kheo ấy vẫn tiếp tục sống ngang tàng, ít vâng lời, chỉ thích làm theo ý mình, khiến đại chúng bất an.

Cuối cùng, Đức Phật gọi hai vị đại trưởng lão đến. Ngài ngồi dưới gốc cây Bồ đề, ánh mắt từ bi nhưng cũng đầy nghiêm nghị. Ngài phán:

– Này Xá Lợi Phất, này Mục Kiền Liên, các ông phải đuổi những người này ra khỏi tinh xá. Phải nghiêm khắc. Đừng chỉ lo tỉnh tu hay hiền lành quá mà không có uy lực. Phải thường xuyên nhắc nhở, khuyên răn, chỉ lỗi cho mọi người.

Xá Lợi Phất chắp tay, lòng nặng trĩu. Ông biết, đuổi người ra khỏi tăng đoàn là việc không ai muốn, nhưng nếu cứ để họ sống buông thả, sẽ làm hư cả một thế hệ. Và rồi, Đức Phật đọc bài kệ:

“Những người hay răn nhắc, khuyến thiện và ngăn ác,
Được người hiền kính thương, nhưng người xấu không thích.”

Ngài dừng lại, nhìn quanh tăng chúng, rồi nói tiếp:

– Các con hãy nhớ: người dám khuyên bảo kẻ khác, dám ngăn điều ác, chắc chắn sẽ bị người ta ghét. Đó là điều đương nhiên và phải chấp nhận. Nhưng nếu vì sợ bị ghét mà không dám khuyên ai, thì lại mang tội lớn: thấy người khác có lỗi mà không ngăn, sau này sẽ bị câm, bị điếc, hoặc bị mù.

Hai vị đại trưởng lão cúi đầu lĩnh giáo. Họ gọi nhóm tỳ kheo ngang bướng đến, nghiêm khắc tuyên bố việc trục xuất. Những người trẻ kia mặt mày tái mét, có kẻ òa khóc, nhưng Xá Lợi Phất vẫn giữ vững lập trường. Ông nói với họ, giọng đầy thương xót nhưng không lay chuyển:

– Các con hãy đi, hãy suy ngẫm lại. Khi nào tâm đã thuần, biết nghe lời khuyên, hãy trở lại. Nhưng nhớ: lời khuyên của người khác là vàng ngọc, là cơ hội để con sửa mình. Đừng vì ghét người khuyên mà đánh mất con đường giác ngộ.

Nhiều năm sau, có vài người trong nhóm ấy đã quay lại, xin sám hối. Họ kể rằng, những ngày tháng bị đuổi ra ngoài, họ mới thấm thía giá trị của những lời răn dạy. Họ hiểu rằng, người dám khuyên mình, dám làm mình khó chịu, chính là người thương mình thật sự.

Và từ đó, trong tăng đoàn, mọi người học được bài học về uy đức: không phải cứ hiền lành là tốt, mà phải dám nói, dám ngăn, dám khuyên – với lòng từ bi và trí tuệ. Bởi chỉ có như vậy, mới giúp nhau thoát khỏi bể khổ luân hồi.

Ý nghĩa câu chuyện

Người dám khuyên răn, ngăn ác khuyến thiện thường bị người xấu ghét, nhưng được người hiền kính trọng. Đó là bài học về uy đức: muốn có uy đức, phải lễ Phật nhiều, thương yêu chúng sinh rộng lớn, và dám khuyên bảo người khi thấy họ sai. Đừng vì sợ bị ghét mà im lặng, bởi im lặng trước cái ác cũng là một tội lỗi.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang