Người chủ và giá trị tinh thần

Ánh nắng chiều chiếu xuyên qua cửa sổ phòng họp, phủ một lớp vàng nhạt lên những khuôn mặt công nhân viên đang ngồi im lặng. Tiếng vỗ tay vừa dứt, và thầy Thích Chân Quang bắt đầu câu chuyện về người chủ đặc biệt của họ - cô Non.

Thầy nói, cô Non là một người phụ nữ giàu có, nhưng không giống những ông chủ khác chỉ biết sống theo ý thích. Cô luôn ưu tư, trăn trở đi tìm đạo lý trong cuộc sống. Nhiều lần, thầy giảng cho doanh nhân rằng đạo đức của người doanh nhân là tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người. Nhưng giá trị còn cao hơn nữa nếu người doanh nhân đó thương yêu được công nhân viên của mình.

"Vì sao ạ?" Thầy nhìn ra phía khán giả, ánh mắt điềm tĩnh. "Vì có chủ, có công nhân viên thì ta có doanh nghiệp. Mà doanh nghiệp hoạt động tốt thì xã hội được ấm no."

Thầy kể, ngày xưa, ở thế kỷ 18, 19, những ông chủ hống hách, ức hiếp công nhân, tạo thành phong trào cộng sản lan tràn khắp thế giới. Nhưng ngày nay, thế giới đã biết nhìn lại, công nhận giá trị cao quý của người công nhân - những con người đổ mồ hôi nước mắt đóng góp cho doanh nghiệp. Đó là cái nhìn của chủ nghĩa xã hội ngày nay. Và đất nước ta, tuy đi theo kinh tế thị trường nhưng vẫn giữ định hướng chủ nghĩa xã hội, nghĩa là tôn trọng vai trò cao quý của người công nhân.

Còn cô Non, theo thầy, đi con đường giống chủ nghĩa xã hội nhưng thực chất là con đường của đạo Phật - từ bi yêu thương của những người trong tầm tay quản lý. Khi ai đến với cô để làm việc, cô cứ đau đáu lo cho đời sống của người ta. Và theo đạo Phật, đó là một doanh nhân Phật tử xuất sắc, thuần thành, thấm nhuần đạo pháp.

Thầy nhấn mạnh, tính cách người chủ yêu thương, chăm sóc, lo lắng cho công nhân từ vật chất đến tinh thần như vậy là tấm gương của thời đại. Và cô Non còn nói với thầy, cô còn mong sao cho công nhân viên ở đây, ngoài việc ổn định đời sống, còn phải nâng giá trị tinh thần lên.

"Vì sao vậy?" Thầy đặt câu hỏi, giọng trầm xuống. "Bởi vì giá trị của con người nằm ở tinh thần chứ không phải vật chất. Chúng ta có thể nghèo, có thể thiếu, nhưng không được quyền thiếu giá trị tinh thần làm con người. Tức là ta phải có đạo đức, có hướng thượng, có kiến thức thì không ai được quyền xem thường mình."

Thầy lấy ví dụ, nếu bước ra đây có ba người: ông chủ, trưởng xưởng, và công nhân. Theo đẳng cấp, họ là ba tầng bậc. Nhưng nếu người công nhân sau khi tan tầm, về tắm rửa sạch sẽ rồi đi chùa lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, làm việc thiện, sống đời sống có chiều sâu về đạo lý, thì coi chừng người này giá trị cao hơn hai người kia. Nếu trưởng xưởng không biết đạo lý, nếu giám đốc không biết tu hành, chỉ biết hưởng thụ, thì dù giàu có, giá trị tinh thần thua của người công nhân.

Thầy nhìn qua nước Mỹ, nơi xung đột giữa người da trắng và da đen cứ nổi loạn. Luật pháp thế giới là loài người bình đẳng, nhưng tại sao vẫn có sự ức hiếp? Thầy nói, thật sự khi qua Mỹ sống mới thấy có lý do: người da đen không chịu nâng giá trị tinh thần lên. Họ also đánh lộn, vui chơi, buôn bán xì ke, làm những trò vô bổ, không bao giờ nâng kiến thức, tư cách, đạo đức lên. Cho nên luật pháp có cho bình đẳng, nhưng người da trắng vẫn nhìn khinh rẻ vì giá trị tinh thần thấp quá.

Cô Non là người hiểu được điều này. Cô muốn những công nhân viên của mình, dù có thể vẫn là người nghèo, không được là người thấp giá trị. Và cô đi tìm giá trị tinh thần cho công nhân viên bằng Phật pháp, bằng đạo Phật. Thầy nói, giải pháp đó là số 1, vì đạo Phật cho ta giá trị tinh thần cao thượng.

Thầy giảng thêm, thế giới ngày nay khoa học tiến bộ ầm ầm, nhiều tôn giáo cạnh tranh, nhưng những người trí thức cao nhất thế giới công nhận đạo Phật là tôn giáo dẫn đầu nhân loại, vì đạo lý của đạo Phật ngoài đạo đức cao siêu, tâm linh cao siêu, còn là khoa học đi trước khoa học. Ví dụ, cách đây mấy ngàn năm, trong kinh Phật đã nói về số lượng thế giới có chúng sinh sinh sống nhiều như số cát của con sông Hằng, tràn ngập hai bên bờ và dưới lòng sông. Và nếu mỗi hộ cát đó lại biến thành một con sông Hằng nữa, mỗi con sông Hằng đó lại có số cát vô lượng lần nữa, thì cộng hết tất cả hạt cát đó chính là thế giới của chúng sinh trong vũ trụ. Con số đó không ai hình dung nổi.

Nhưng ngày nay, khoa học bắt đầu cho ta con số: các nhà khoa học nói rằng cộng hết tất cả số cát ở bờ biển trên khắp thế giới, có thể hy vọng bằng số ngôi sao trong vũ trụ. Lời nói hợp nhau giữa khoa học và kinh Phật mà kinh Phật đã nói trước mấy ngàn năm. Các nhà khoa học ước tính trong vũ trụ có khoảng 100 tỷ thiên hà. Mỗi thiên hà có nhiều ngôi sao như mặt trời. Thiên hà của chúng ta - dãy ngân hà - có 300 tỷ ngôi sao như mặt trời. Để đếm được ngôi sao trong ngân hà thôi, mất 3000 năm mỗi người đếm. Vậy nên nội kiến thức thiên văn đã thấy đạo Phật đi trước khoa học. Vì vậy, những nhà bác học lỗi lạc khi nghiên cứu về tôn giáo đều cho rằng đạo Phật là tôn giáo dẫn đầu nhân loại.

"Nên ta cứ yên tâm đi theo đạo Phật," thầy nói. "Ta tìm thấy trong đó kiến thức, triết học, đạo đức. Và như vậy ai đi theo con đường Phật pháp, giá trị người đó được nâng lên liền. Bất kể người đó là ai, dù là người quét rác bên đường hoặc người giàu sang tột bực. Còn nếu không có giá trị tinh thần của đạo Phật này thì người dù giàu sang tột bậc coi chừng chỉ là ác quỷ trá hình. Còn khi đã có giá trị tinh thần của đạo Phật trong tâm hồn rồi thì có khi chỉ là người quét rác bên đường nhưng là triết nhân, hiền sĩ, ẩn sĩ, Bồ Tát lang thang trong cuộc đời nắng bụi này."

Vì vậy, ta đi tìm giá trị đích thực để sống, để có tự tin, để có hạnh phúc. Và cô Non rất sáng suốt chọn cho ta giá trị tinh thần bằng đạo Phật.

Sau câu chuyện, thầy khép lại bằng lời nhắc nhở: "Hôm nay thể theo lời mời của cô Non, thầy về đây có bài nói chuyện Phật pháp nho nhỏ với anh chị em, với tựa đề 'Chỉ cần như thế thôi'. Cuộc đời ta có nhiều cái cần lắm, nhưng hôm nay ta nói với nhau những cái cần nhỏ nhỏ vậy thôi mà đủ để ta sống một đời an vui."

Ý nghĩa câu chuyện

Ý nghĩa câu chuyện là: Giá trị đích thực của con người không nằm ở sự giàu có hay địa vị vật chất, mà nằm ở đời sống tinh thần, đạo đức và trí tuệ. Một người doanh nhân có đạo đức sẽ biết yêu thương và nâng cao giá trị tinh thần cho công nhân viên, thay vì chỉ xem họ như công cụ kiếm lợi nhuận. Khi con người có giá trị tinh thần cao - nhờ tu tập, đạo đức, tri thức - thì dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, họ đều sống có phẩm giá, tự tin và hạnh phúc. Phật pháp là con đường giúp nâng cao giá trị tinh thần đó một cách toàn diện và cao thượng nhất.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang