Người bán vé số và ý niệm vô ngã

Chiều cuối năm, cơn mưa bất chợt đổ xuống như trút nước. Trên con đường nhỏ ẩm ướt, một người đàn ông gầy gò, áo quần ướt sũng, vẫn cắm cúi đi bán từng xấp vé số. Ông dừng lại dưới mái hiên một ngôi chùa, đưa bàn tay run rẩy vuốt những tờ vé số còn khô nguyên. Mùi nhang trầm thoang thoảng từ trong chùa tỏa ra, hòa lẫn với mùi đất ẩm sau mưa. Ông ngước nhìn lên, thấy tượng Phật ngồi thiền định giữa chánh điện, ánh mắt từ bi nhìn xuống. Một cảm giác bình yên lạ lùng len nhẹ vào lòng ông.

Ông tên là Tư, năm nay đã ngoài năm mươi. Cả đời ông gắn với những tờ vé số, từ hồi còn thanh niên cho đến khi tóc đã điểm sương. Nhà ông ở cuối hẻm, mái tôn dột khắp nơi, mùa mưa phải bày chậu, bày thau hứng nước khắp nhà. Vợ ông mất sớm, để lại cho ông đứa con trai bụ bẫm. Ông bươn chải đủ nghề để nuôi con, nhưng cái nghèo vẫn cứ đeo đẳng mãi. Nhiều đêm ông trằn trọc, tự hỏi vì sao mình khổ đến thế, trong khi bao người giàu có, nhà lầu xe hơi, còn mình thì bữa đói bữa no.

Một hôm, có người bạn rủ ông lên chùa nghe pháp. Ông ngồi cuối hội chúng, nghe thầy giảng về thiền định, về ý niệm vô ngã. Thầy nói: "Thân này không phải là ta, tâm này không phải là ta. Không có gì là ta cả." Lời nói như xoáy sâu vào tâm khảm ông. Ông nhớ lại bao năm nay, ông cứ bám víu vào cái tôi nghèo khổ, tủi phận, so bì với thiên hạ. Ông tự nhủ: "Phải rồi, cái thân này rồi cũng già, cũng bệnh, cũng chết. Cái tâm này lúc vui lúc buồn, lúc giận hờn. Nó đâu phải là ta?"

Nhưng rồi, một chuyện xảy ra khiến ông giằng xé dữ dội. Hồi trẻ, vì đói nghèo, ông từng lừa gạt một người bạn thân một số tiền lớn để lo cho vợ con. Người bạn ấy vì mất tiền mà phá sản, rồi lâm bệnh nặng, qua đời. Ông Tư luôn mang mặc cảm tội lỗi, đêm đêm không ngủ được. Ông nghĩ: "Mình đã gieo nghiệp nặng nề, chắc chắn kiếp sau phải đọa làm súc sinh, địa ngục." Nỗi sợ hãi cứ giày vò ông. Một hôm, ông đến chùa, quỳ trước Phật đài, nước mắt lăn dài: "Con xin Phật từ bi chỉ cho con đường sám hối. Con biết con có tội, con sẵn sàng trả giá, nhưng con không muốn đọa vào ác đạo."

Vị thầy ở chùa thấy vậy, nhẹ nhàng khuyên: "Ông đừng sợ. Phật dạy, nếu ông biết tu tập thiền định, khởi được ý niệm vô ngã, thì đường ác đạo sẽ đóng lại. Ông sẽ trả nghiệp trong kiếp người, chứ không phải bằng thân súc sinh hay địa ngục. Bởi vì ý niệm vô ngã là ý niệm của thánh, của giác ngộ, của giải thoát." Ông Tư nghe mà như mở cờ trong bụng. Ông bắt đầu tập ngồi thiền mỗi ngày. Ban đầu chân đau nhức, tâm trằn trọc nghĩ ngợi lung tung. Nhưng ông kiên trì, ngày nào cũng ngồi, dù chỉ mười lăm phút. Ông quán chiếu về thân, về tâm, thấy chúng vô thường, không phải là ta. Dần dần, ông cảm thấy tâm nhẹ nhõm hơn, bớt lo âu, bớt sợ hãi.

Một đêm, ông nằm mơ thấy người bạn cũ hiện về, mỉm cười hiền hậu: "Tôi tha thứ cho anh. Anh đã biết tu, biết sám hối, tôi không trách anh nữa." Ông Tư tỉnh dậy, nước mắt ướt đẫm gối. Ông cảm thấy như một gánh nặng vừa được trút bỏ. Từ đó, ông sống an nhiên hơn, không còn oán trách số phận. Ông vẫn bán vé số, vẫn nghèo, nhưng lòng ông không còn khổ. Ông thường đến chùa ngồi thiền, giúp đỡ những người cùng cảnh ngộ. Có người hỏi: "Ông nghèo thế, sao mà vui được?" Ông cười: "Tôi nghèo nhưng tôi không khổ. Tôi biết thân này không phải là tôi, tâm này không phải là tôi. Cái nghèo chỉ là duyên, không phải là bản chất của tôi."

Nhiều năm sau, ông Tư vẫn sống trong căn nhà dột nát, nhưng lòng ông thanh thản như mặt hồ phẳng lặng. Ông kể cho những người bán vé số khác nghe về pháp thiền, về ý niệm vô ngã. Có người nghe theo, có người bỏ ngoài tai. Nhưng ông không buồn, vì ông biết mỗi người có duyên phận riêng. Ông chỉ thầm cảm ơn Phật đã cho ông gặp được chánh pháp, cho ông con đường thoát khỏi luân hồi đau khổ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về người bán vé số cho thấy sức mạnh kỳ diệu của ý niệm vô ngã. Dù nghèo khổ, dù từng phạm tội lỗi, nhưng nếu biết tu tập thiền định, khởi được ý niệm vô ngã, thì người đó sẽ bước vào một đẳng cấp khác, được chư thiên hộ trì, và không còn đọa vào ba đường ác. Ý niệm vô ngã là hạt giống giác ngộ, là mục tiêu tối thượng của người đệ tử Phật.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang