Người anh em ở rừng

Buổi chiều ở chùa, nắng vàng nhạt dần trên những tán cây. Thầy ngồi trên bục cao, nhìn xuống hàng Phật tử đang lắng nghe. Phía cuối, một người đàn ông trung niên với nước da rám nắng, đôi mắt sâu thẳm, vẫn còn ngồi lặng lẽ. Thầy mỉm cười, giọng trầm ấm: “Có gia đình của chú Tánh Thông ngoài Đắk Lắc vào dự lễ xuất gia ngày mai, nhưng sao chưa thấy? Có biết không?” Người đàn ông khẽ lắc đầu, ánh mắt thoáng buồn. Thầy không hỏi thêm, chỉ nhẹ nhàng: “Thôi, thầy biết rồi. Không sao.”

Rồi thầy chậm rãi kể về huyền thoại mẹ Âu Cơ – câu chuyện về một trăm trứng nở thành trăm người con, nửa theo cha xuống biển, nửa theo mẹ lên núi. “Người Kinh và người Thượng, đều là anh em một nhà,” thầy nói, giọng như xa xăm. “Nhưng có một nhà văn Mỹ từng nói: người Việt Nam có huyền thoại chia tay, nên luôn có khuynh hướng chia rẽ. Họ nói hay thật. Nhưng trong lòng mỗi người Việt, vẫn luôn khát khao đoàn tụ.”

Một người đàn ông ngồi gần đó, tay vân vê chiếc vòng, khẽ thở dài: “Thưa thầy, con thấy người Kinh mình nhiều khi lợi dụng người Thượng thật. Họ mang lên những món đồ thủy tinh lấp lánh, đổi lấy vàng bạc, đồ cổ. Người ta ghét mình cũng phải.” Thầy gật đầu, mắt nhìn thẳng vào người ấy: “Đúng vậy. Ngày xưa người Kinh lừa họ, bóc lột họ. Nhưng bây giờ, chúng ta phải thay đổi. Phải thương yêu vô vụ lợi, như anh em ruột thịt.”

Một người phụ nữ trẻ, tay bế con nhỏ, rụt rè hỏi: “Thưa thầy, nhưng người Thượng họ có nhiều tập quán lạ lắm. Làm sao mình đến gần họ được?” Thầy cười hiền: “Phải học cái hay của họ. Hồi nhỏ, thầy làm rẫy chung với người đàn bà Thượng. Thấy mỗi gia đình chỉ có vài đứa con, thầy hỏi cách kế hoạch hóa gia đình. Bà ấy vén áo lên, chỉ mấy vết nhang đốt trên bụng, nói: ‘Chỉ khi nào muốn ngừng đẻ, đốt chỗ này, là ngừng liền.’ Khoa học bây giờ chưa biết cách đó đâu. Hoặc như bác sĩ Trần Cao Sang, ông ấy vào buôn làng tìm thuốc chữa bệnh S, có khi còn tìm ra cách sống chung với virus. Người Thượng có nhiều bài thuốc quý lắm.”

Không khí trong chùa lắng xuống. Thầy tiếp: “Nhưng quan trọng hơn, là chúng ta phải đem Phật pháp đến cho họ. Họ tin nhân quả, họ sống hiền lành, thì cuộc đời họ sẽ tốt hơn. Có một câu chuyện thầy nhớ mãi: ngày xưa, ông Trần Nhật Duật – một hoàng thân nhà Trần – đi kêu gọi các thủ lĩnh người Thượng hợp tác chống quân Nguyên. Khi ông đến, họ gườm gườm, ác cảm lắm. Nhưng ông nói được tiếng của họ, biết cả những ám hiệu riêng. Ví dụ, họ có câu chào: ‘Tới đây là sáng con mắt bên phải, bước vào nhà sáng con mắt bên trái.’ Chỉ người trong bộ tộc mới biết, vậy mà ông Trần Nhật Duật biết hết. Rồi đến màn uống rượu cần: người Thượng họ uống bằng mũi, đưa ống vào lỗ mũi hít rột rột, không sặc. Ông ấy cũng làm được y hệt. Thế là các thủ lĩnh vỗ tay, coi ông như anh em. Nhờ vậy, họ đồng lòng đánh giặc.”

Một người đàn ông lớn tuổi, tay chống gậy, lên tiếng: “Thưa thầy, nhưng bây giờ người Thượng họ bị kích động, họ nổi loạn, đòi tách ra. Người Kinh mình ghét họ lắm.” Thầy nhìn thẳng vào ông, giọng đanh lại: “Ghét là rơi vào âm mưu của ngoại bang. Họ chọc cho người Thượng ghét người Kinh, chọc cho người Kinh ghét người Thượng, đất nước tan rã. Người Phật tử phải sáng suốt: không ghét. Họ làm gì làm, mình vẫn thương. Thương như một người em có lỗi. Mình phải thương trước, họ sẽ thương sau.”

Thầy dừng lại, nhìn quanh một lượt: “Các Phật tử ở Đắk Lắc, ở Tây Nguyên, có trách nhiệm lớn. Hãy tổ chức những chuyến ủy lạo, cứu trợ. Gom quần áo, muối gạo, bánh trái, chở vào buôn làng. Ngồi chơi, hỏi thăm, nói chuyện đạo lý. Nhưng nhớ, phải có sự hướng dẫn của chính quyền, có công an bảo vệ, vì họ đang bị kích động, có thể manh động. Mình có thiện chí, nhưng cũng phải khôn ngoan.”

Một người phụ nữ trung niên, mắt đỏ hoe, hỏi: “Thưa thầy, nói gì với họ bây giờ?” Thầy mỉm cười: “Khuyên họ giữ tập quán thờ cúng tổ tiên. Đừng để các đạo ngoại lai xóa mất văn hóa của mình. Nói với họ về luật nhân quả: ăn hiền gặp lành, làm ác gặp dữ. Kể chuyện thực tế cho họ nghe. Và đem tặng họ bản đồ Việt Nam. Nhiều người Thượng không biết đất nước mình hình chữ S đâu. Hãy chỉ cho họ thấy: đây là làng của mình, đây là biển, đây là núi. Cả người Kinh và người Thượng đều là một cơ thể. Nếu ai xé ra, là chặt tay chặt chân.”

Buổi chiều dần tàn, ánh nến lung linh trên bàn thờ. Thầy kết luận: “Làm những điều này, các con có phước trên hai phương diện: một là phước theo Phật pháp, vì đã giáo hóa chúng sinh; hai là phước với đất nước, làm cho tình đồng bào thêm đậm đà, không thế lực nào phá hoại được.”

Ý nghĩa câu chuyện

Người Kinh và người Thượng đều là anh em một nhà, cùng chung nguồn cội từ huyền thoại mẹ Âu Cơ. Phật tử ở vùng cao có trách nhiệm đem Phật pháp đến giúp đỡ đồng bào dân tộc thiểu số một cách vô vụ lợi, khiêm tốn học hỏi cái hay của họ, và xây dựng tình đoàn kết dân tộc, tránh rơi vào âm mưu chia rẽ của ngoại bang.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang