Ngọn lửa truyền đăng

Sáng mùng một Tết, không khí trên chùa còn se lạnh. Trong gian giảng đường chật kín người, tiếng chuông ngân vừa dứt, TT. Thích Chân Quang mỉm cười nhìn đại chúng:

“Hôm nay là ngày đầu năm, thầy và đại chúng rất vui được đón tiếp quý Phật tử lên thăm chùa. Tình đạo thật ấm áp.”

Ngài dừng lại một chút, rồi chậm rãi nói về đề tài năm mới: kế vãng khai lai.

“Kế là nối tiếp, vãng là đi qua. Khai là mở ra, lai là đến. Nghĩa là chúng ta nối tiếp những gì đã đi qua, và mở đường cho những gì đang đi đến. Đó là bổn phận của người đệ tử Phật.”

Ngài nhìn quanh, giọng trầm ấm:

“Chúng ta đang đứng giữa năm cũ và năm mới. Một năm đi qua với bao buồn vui, thành bại. Và chúng ta hồi hộp đón nhận năm tới. Muốn biết năm tới ra sao, người ta thường đi chùa xin xăm. Chùa mình không có xăm, nhưng có thiệp chúc Tết. Mỗi thiệp có câu thơ, quý Phật tử thầm khấn rồi rút thăm. Nghe thì như lời chúc, nhưng nghe kỹ, nó báo điềm cho cuộc đời mình. Nhiều người nói mê tín, nhưng thật ra do tâm mình ứng ra. Khi tâm chú vào, có sự sắp xếp bí mật để báo cho mình điều quan trọng.”

Rồi ngài nhắc đến trách nhiệm lớn lao của người con Phật:

“Chúng ta nối tiếp mấy ngàn năm lịch sử Phật giáo. Biết bao vị tổ sư đã triển khai, giữ gìn Phật pháp đến hôm nay. Giờ chúng ta nhận lấy, và phải khai lai – mở đường cho con cháu mình đến với Phật pháp. Nếu xuất gia, phải giữ gìn, phát triển. Nếu tại gia, phải truyền bá trong gia đình, dòng họ, xóm giềng, chỗ làm.”

Ngài kể:

“Có người kiếp trước xuất gia đàng hoàng, kiếp sau mất phước làm cư sĩ, đến 50 tuổi mới gặp Phật pháp. Vì sao? Vì suốt thời gian đi tu không truyền đạo cho ai nhiều, nên duyên Phật pháp rời xa. Còn người vừa sinh ra đã trong gia đình Phật tử, chập chững biết đi chùa, lớn lên biết làm phước, tụng kinh, ngồi thiền. Vì kiếp trước siêng năng truyền bá Phật pháp.”

Ngài nhấn mạnh:

“Nhiều người nói: ‘Tiếc quá, giờ con mới gặp băng giảng của thầy. Giá con biết thầy 20 năm trước thì đỡ lắm.’ Họ nói vậy cách đây 10 năm. Nhưng 20 năm trước thầy còn mặc quần xà lỏn chạy nhong nhong ngoài đường, gặp làm gì! Ý họ là tiếc vì gặp Phật pháp muộn. Nếu kiếp nào cũng gặp Phật pháp sớm, chắc ta đã sinh lên cõi trời hoặc thành thánh rồi. Vì vậy, gieo nhân khai lai rất quan trọng.”

Ngài dùng hình ảnh ngọn đèn:

“Trong đạo Phật có câu ‘truyền đăng tục diệm’ – truyền ngọn đèn, nối tiếp ánh lửa. Mỗi người ngồi đây, trong tim đang le lói ngọn lửa đạo, được thắp từ Phật, từ tổ sư, từ thầy bổn sư. Giờ mình phải truyền đăng, nối tiếp ngọn lửa đó, đốt cho những người chưa biết. Lấy lửa trong tim mình, châm qua tim người khác. Nhưng đừng dùng dầu hôi, dùng xăng – người ta gọi 113 liền!”

Ngài cười, rồi nghiêm lại:

“Khi nghe được điều gì hay về nhân quả, từ bi, đừng bỏ bụng nuốt dấu. Phải đi kiếm người nói lại. Ví dụ học được ‘không chấp công’, về vỗ vai hàng xóm: ‘Anh làm điều tốt đừng chấp công, chấp công mai mốt thành ma đó!’ Phải hù người ta vậy đó.”

Ngài kể tiếp:

“Có người hỏi: ‘Nói hết thì lấy gì nói nữa?’ Ví dụ tuần trước lên chùa học được ba món, thực hành một tháng, đem dạy cho ông bạn tên Nguyễn Văn Mít. Tuần sau gặp lại, ông ấy hỏi: ‘Anh còn gì nói cho tôi nghe nữa không?’ Mình nói: ‘Hết rồi, tôi có ba chiêu truyền hết rồi.’ Nhưng nếu mình giấu, chỉ truyền hai chiêu, tuần sau còn chiêu cuối móc ra, ông ấy nể mình hơn. Nhưng giấu nghề không bao giờ hay. Có bao nhiêu nói hết, vì có khi chiêu thứ ba mình định giấu lại cứu người ta. Ví dụ dạy ‘đừng giận ai lâu’, nếu giấu, người ta giận dai, gây nghiệp. Còn dạy ‘khi giận, xét lỗi mình đừng trách người’, cơn giận tan liền, người ta thoát nghiệp. Và khi mình dạy hết, tuần sau tự nhiên có năm chiêu mới. Ở đâu ra? Chưa kịp lên chùa học, nhưng giáo lý tuôn trào trong tâm. Đó là phước. Khi không giấu, trí tuệ tự phát sinh. Người dạy tận tình càng dạy càng giỏi. Người giấu nghề, trí tuệ lui dần.”

Ngài mở rộng ý khai lai:

“Khai lai còn là đón nhận điều mới từ người sau. Ví dụ mình dạy đàn em năm điều, đàn em biết tới mười, đến nói: ‘Anh ba, em cảm ơn anh. Giờ em nói thêm năm điều mới để trả ơn anh.’ Nếu mình tự ái, nghĩ mình đàn anh đi trước, phản bác, không nghe, là gây nghiệp, quên mất khai lai. Phải giúp đàn em phát huy cái mới. Chắc chắn có điều mới mình chưa biết. Nếu đàn em cứ bằng hoặc dở hơn, Phật pháp sẽ lui sụt. Người đi trước phải mở đường, không ém tài, không ôm hết việc. Biết làm nhưng bắt đàn em làm để họ quen, họ giỏi lên. Ví dụ thấy bà nghèo trong xóm, mình làm được nhưng không làm, xối cho người huynh đệ: ‘Anh lại giúp bà ấy, tặng gạo, khuyên gia đình đừng gây gỗ.’ Để họ làm quen, giỏi dần.”

Ngài kết luận:

“Chúng ta kế thừa Phật pháp, phải phát triển đạo Phật mới, vừa đúng cội gốc, vừa hợp thời đại. Đạo Phật tồn tại được là nhờ người ta ứng dụng được trong cuộc sống. Nghe giảng xong về nhà sống vui với cha mẹ, vợ con, thì đạo Phật tồn tại. Còn nghe xong không có gì để sống, vẫn theo thói quen, thì đạo Phật đứng bên lề xã hội. Phải xây dựng đạo Phật phù hợp để ai nghe cũng an vui, dù trí thức hay trẻ nhỏ.”

Ngài ngâm bài thơ nhỏ:

“Xin tri ân những mùa đông lạnh giá. Cây khô gầy vài chiếc lá sát sơ. Sáng trùm khăn lặng ngắm bóng sương mờ. Đợi nắng ấm và mong chờ chim hót. Xin tri ân những tuổi già héo hắt. Bước chân rung mà đôi mắt nhạt nhòa. Cuối cuộc đời nhìn lại quãng đường qua. Những vui khổ như lá hoa rơi rụng. Vì có đông nên xuân về ấm cúng. Có bóng già nên trẻ cũng bước theo. Nên điều gì ta cũng thấy thương yêu. Cũng trân trọng như ít nhiều ân huệ. Xin từ tạ một buổi chiều bóng xế. Hay đón chào tia nắng nhẹ vừa lên. Đời hãy vui như khúc nhạc không tên. Người hãy sống như đáp đền ân nghĩa. Xin giữ lấy biết bao điều mỹ lệ. Mà cổ nhân đã bảo vệ truyền trao. Xin mở đường đón ánh sáng mai sau. Mà con cháu sẽ tự hào mang đến.”

Ngài nhắc thêm về trách nhiệm với đất nước:

“Chúng ta kế thừa nền văn hóa đẹp, thuần phong mỹ tục. Kế thừa rừng, tài nguyên, nền hòa bình mà cha ông đấu tranh. Khi kế thừa, phải dọn đường cho con cháu. Trồng lại rừng, vì hết rừng là trái đất chết.”

Giọng ngài lắng lại, nhưng ánh mắt sáng:

“Vậy nên, mỗi người hãy là một ngọn đèn. Nhận lửa từ quá khứ, thắp sáng hiện tại, và truyền cho tương lai. Đó là kế vãng khai lai.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học về trách nhiệm kế thừa và truyền bá Phật pháp: mỗi người con Phật phải nối tiếp những gì đã qua, đồng thời mở đường cho thế hệ sau. Không giấu giếm, dạy hết những gì mình biết, giúp đàn em phát huy, và luôn ứng dụng đạo vào đời sống để Phật pháp trường tồn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang