Ngọn Lửa Thiêng Của Bồ Tát Quảng Đức

Giữa những năm tháng khói lửa chiến tranh và biến động lịch sử, tại chùa Ấn Quang, có một vị sư già luôn xuất hiện với vẻ ngoài bình dị, ít nói và nghiêm túc. Đó là Hòa thượng Thích Quảng Đức. Trong mắt nhiều người, kể cả các đồng nghiệp tu hành, ông chỉ là một vị tăng hiền lành, mẫu mực, tuân thủ giới luật một cách chặt chẽ. Không ai ngờ rằng, ẩn sau dáng vẻ khiêm nhường ấy là một nội lực thiền định thâm hậu và một trái tim đang cháy bỏng vì vận mệnh của Phật giáo.

Hòa thượng sống cuộc đời thầm lặng. Ông không phô trương thần thông, không khoe khoang cảnh giới thiền định. Mỗi ngày, ông đều đặn tụng kinh, tọa thiền, lao tác. Tâm ông thanh tịnh, vững chãi như đá tảng. Nhiều người thắc mắc: "Tại sao một vị sư có thể chịu đựng những áp lực khốc liệt của thời cuộc mà vẫn giữ được sự bình thản đến vậy?" Câu trả lời nằm ở chỗ ông đã phá trừ được những triền cái thô tháo, đạt đến trạng thái chánh niệm liên tục.

Nhưng đỉnh điểm của câu chuyện không nằm ở sự bình yên cá nhân, mà ở một quyết định chấn động địa cầu. Khi Phật giáo lâm nguy, khi những bức xúc của cộng đồng lên đến đỉnh điểm, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã viết đơn xin tự thiêu. Đây không phải là hành động của một người mất trí, cũng không phải là sự phản kháng mù quáng. Đó là hành động của một bậc Thánh đã thấu suốt quy luật vô thường và phát nguyện hy sinh thân mạng vì đạo pháp.

Trước giờ phút thiêng liêng, một đệ tử cận kề hỏi nhỏ, giọng run rẩy: "Bạch Thầy, Thầy có sợ không? Lửa cháy dữ dội lắm ạ."

Hòa thượng nhìn đệ tử, ánh mắt từ bi nhưng kiên định: "Nếu ta chỉ chứng thiền để tìm sự an lạc cho riêng mình, ta đã xách gói lên núi, mặc kệ chuyện đời. Nhưng ta không thể làm vậy. Thân này là giả tạm, nhưng đạo pháp và chúng sinh là thật. Ta dùng năng lực thiền định của mình để giữ sự nghiêm trang trong ngọn lửa, để tiếng kêu của công lý vang xa hơn. Đó là trách nhiệm của một người tu."

Khi ngọn lửa bùng lên, Hòa thượng vẫn ngồi kiết già, bất động. Thân xác cháy rụi, nhưng tư thế vẫn uy nghi, gương mặt vẫn thanh thản. Điều này chứng tỏ ông đã kiểm soát hoàn toàn thân tâm, phá trừ được nỗi sợ hãi và bản năng sinh tồn ích kỷ – tức là kiết sử "thân kiến".

TT. Thích Chân Quang phân tích: Nếu Hòa thượng chỉ là một người chứng thiền, ông có thể chọn cách "tự tại", tránh xa phiền não, lên núi tu hành để giữ sự thanh tịnh cho riêng mình. Ông có quyền làm vậy, vì thiền định cho phép ông vượt lên trên khổ đau. Nhưng ông đã không làm vậy. Ông chọn con đường khó khăn nhất: Dấn thân vào lửa đỏ vì lợi ích chung. Hành động này thể hiện rõ nét đặc trưng của bậc Thánh: Phá trừ bản năng ích kỷ (thân kiến) để chuyển hóa thành tâm vị tha tột độ. Ông không sống cho mình, mà sống vì sự tồn vong của chính pháp và hạnh phúc của chúng sinh.

Sự kiện ấy nhắc nhở chúng ta rằng, mục đích tối thượng của tu tập không phải là để "khỏe mạnh", "giải tỏa stress" hay thậm chí là để có "năng lực siêu nhiên". Mục đích là để trở thành một con người vị tha, dám hy sinh cái tôi nhỏ bé vì cái chung lớn lao. Thiếu đi những bậc Thánh như vậy, Phật pháp sẽ suy tàn, vì không còn ai gánh vác vận mệnh của đạo pháp và lợi ích của chúng sinh.

Ý nghĩa câu chuyện:

Câu chuyện về Hòa thượng Thích Quảng Đức minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa người chứng thiền và người chứng thánh quả. Người chứng thiền có thể đạt được sự tự tại, thanh tịnh và khả năng chịu đựng khổ đau nhờ định lực. Tuy nhiên, bậc Thánh (người phá trừ kiết sử thân kiến) còn tiến xa hơn một bước: Họ biến năng lực thiền định ấy thành hành động vị tha dũng mãnh. Họ không trốn tránh thế gian để tìm an lạc cá nhân, mà sẵn sàng hy sinh thân mạng vì lợi ích của chúng sinh và sự trường tồn của chính pháp. Đây chính là tinh hoa của đạo Phật: Tu để giải thoát, nhưng giải thoát không phải là rời bỏ cuộc đời, mà là yêu thương và phục vụ cuộc đời một cách vô ngã.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang