Ngọn lửa hận thù và cuộc đời rực sáng của hai vị vương phi

Mặt trời đỏ quạch vừa tắt sau dãy núi phía tây xứ Kozambi, không khí oi bức của miền trung Ấn Độ như lửa đốt trên da thịt. Trong cung điện rực vàng của vua Ưu Đena, những vạt nến sáp ong đầu tiên được thắp lên, ánh sáng lay động hắt bóng dài lên những hàng cột đá. Tiếng chuông đồng ngân vang từ tháp cao, hòa cùng tiếng bước chân nhẹ của các cung nữ mang hương trầm. Nhưng giữa không gian trang nghiêm ấy, có một góc cung điện luôn ngập trong sương khói của lòng đố kỵ. Đó là chỗ ở của hoàng hậu Magandiya — người đàn bà mang trong lòng một ngọn lửa không bao giờ tắt: căm thù Đức Phật.

Về nền tảng, cơn hận này bắt đầu từ thuở thiếu nữ. Magandiya vốn là con gái một gia đình Bà La Môn giàu có, thuộc dòng tộc thuộc kinh Vệ Đà, nàng xinh đẹp sang trọng bậc nhất vùng. Cha mẹ nàng từng tự tin rằng tướng nàng phải làm vương phi, nên chê bỏ mọi kẻ tới hỏi. Một hôm, cha nàng tình cờ gặp Đức Phật — vị sa môn da trắng muốt, hào quang rực rỡ khác hẳn người xứ Ấn đen sạm. Ông mừng rỡ dắt con gái tới gả cho Ngài, nhưng Đức Phật từ chối, Ngài nói thân xác xinh đẹp kia chỉ là túi da đựng đồ dơ bẩn, Ngài không thèm đụng tới dù bằng ngón chân. Hai vợ chồng Bà La Môn nghe xong chứng ngộ mà đảnh lễ theo Phật, riêng Magandiya câm giận, lòng tự ái bị xúc phạm nặng nề. Về sau nàng được chú đưa vào kinh đô, trở thành vương phi vua Ưu Đena. Nhưng hận cũ không nguôi, nhất là khi nàng phát hiện tình địch Samavati — một vương phi khác — lại là người kính tin Phật, thường cúng dường Ngài và chư tăng. Thế là hận thù càng chồng chất, căm ghét càng sâu.

Magandiya đứng trước bậu cửa điện, móng tay bấm chặt vào lan can gỗ trắc đến trắng cả khớp. Nàng quay sang một cung nữ thân tín, giọng lạnh như dao:

“Ngươi thấy không? Samavati ngày ngày mở cửa đón bọn sa môn đó vào cung, như thể nàng là thánh nữ. Ta không thể nhìn cảnh đó thêm một ngày.”

Cung nữ rụt rè đáp:

“Nhưng thưa hoàng hậu, vua không cấm bà ấy tu tập, ngài cũng chẳng có chính kiến gì…”

Magandiya nghiến răng, mắt nàng rực lên:

“Vua không làm gì thì ta làm. Bọn chúng khiến ta nhục nhã năm xưa, ta sẽ trả món nợ này. Samavati mà chết đi, ta mới thở được.”

Trong lòng nàng, sự giằng xé chẳng phải giữa thiện và ác, mà là giữa hận muốn bùng phát và nỗi sợ vua trách phạt. Nhưng hận thắng hết. Nàng bắt đầu xúi giục dân chúng phỉ báng Phật, rồi còn tâu xấu với vua rằng Samavati mưu phản. Vua Ưu Đena ngồi nhắm mắt, không nói năng gì, để mặc hai bà vợ muốn làm gì thì làm.

Rồi cơ hội tới. Một buổi sáng sương mù còn giăng kín sân cung, vua cỡi voi đi săn xa mấy ngày. Magandiya lập tức triệu đám tay chân, mặt nàng thoáng nụ cười đắc thắng. Nàng ra lệnh:

“Đóng kín mọi cửa cung Samavati, tẩm dầu khắp vách, đốt lên. Không để một con chuột nào chạy thoát.”

Tên đầy tớ cúi đầu:

“Thưa hoàng hậu, hơn trăm cung nữ ở trong đó sẽ chết sạch.”

Magandiya trừng mắt:

“Chúng nó theo bà ta tin Phật, cũng đáng chết. Việc của ngươi là thi hành, đừng hỏi nhiều.”

Ngọn lửa bùng lên giữa trưa, khói đen cuộn nghi ngút, tiếng la hét tuyệt vọng vang xa rồi tắt lịm. Samavati và gần một trăm cung nữ chết cháy trong điện ngọc. Khi vua Ưu Đena trở về, trước mặt đống tro tàn còn bốc khói, ông ngồi phệt xuống thềm đá, gương mặt không một giọt nước mắt nhưng bàn tay run lên bần bật. Magandiya và tùy tùng đứng cạnh, nàng ngẩng cổ đầy kiêu hãnh.

Một quan lại tiến lại, giọng e dè:

“Tâu đại vương, ai đã gây ra thảm kịch này?”

Vua Ưu Đena chậm rãi nói, giọng như đá tảng:

“Samavati lúc sống làm phiền trẫm nhiều. Kẻ làm việc này hẳn là người rất yêu trẫm.”

Magandiya thốt lên ngay, giọng rạng rỡ:

“Thưa vua, chính thiếp đã làm điều đó để dẹp phiền toái cho ngài.”

Vua gật đầu, mắt sắc như dao:

“Ái khanh thật tốt. Trẫm sẽ thưởng. Bà con khanh cứ lên cung, trẫm cho hết.”

Điểm nút đến khi bà con Magandiya từ quê kéo nhau tới, kẻ không liên quan cũng nhận họ hàng để hưởng bổng lộc. Chúng rần rần vào điện, cười nói rộn ràng. Vua Ưu Đena đứng dậy, bỗng ra lệnh phanh thây: toàn bộ bị trói, chôn nửa người xuống đất cho trâu cày lấp sống; riêng Magandiya bị đốt sống trước mặt mọi người. Tro bụi của kẻ thù và kẻ hại người đều tan vào đất cằn Kozambi.

Sau vụ thảm sát, xứ Kozambi chấn động. Đức Phật đang ở đó, các tỳ kheo hỏi Ngài vì sao hai người cùng chết thảm. Phật ôn tồn kết luận: Samavati dù chết vẫn là người sống có ý nghĩa vì biết tu hành; Magandiya tuy còn thở nhưng đã chết từ lâu vì tâm ác. Vua Ưu Đena sau trận trả thù cũng ngồi lặng trước đống tro, nhận ra hận thù chỉ sinh hận thù, còn người như Samavati dẫu thiêu thân vẫn để lại ánh sáng đạo lý. Về sau, dân chúng nhớ Samavati như bậc thánh nữ từng mang niềm tin cho cung nữ; còn tên Magandiya hóa thành nỗi kinh hoàng về kẻ sống mà tâm hồn đã rữa nát.

Cuộc sống nơi cung đình ấy lặng đi, nhưng bài học còn vang: một kiếp người, giàu sang hay cháy thành tro, chỉ đáng gọi là sống khi tâm hướng thiện và làm lợi cho chung quanh.

Ý nghĩa câu chuyện

Người sống có ý nghĩa là người biết tu hành, làm cho mọi người quanh mình an vui và tâm linh thăng tiến; kẻ ác tâm, căm thù, dù còn thở cũng như đã chết. Đức Phật dạy: hiểu rõ điều ấy, bậc trí tinh cần huân tu giới định tuệ để đạt niết bàn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang