Ngọn đèn giữa bóng tối say mê

Kinh thành Xá Vệ về đêm vẫn rực ánh đèn, nhưng trong một góc nhà kia, tiếng cười nói lè nhè vang ra từ phía bếp. Bà Visakha – một tín nữ giàu có, đã chứng quả Tu-đà-hoàn từ năm bảy tuổi – đang ngồi giữa vòng vây của gần trăm người bạn nữ. Họ là những phụ nữ đã có chồng, người thì rót rượu mời chồng mỗi khi có lễ hội, người thì lén lút nâng chén với nhau sau lưng chồng. Bà Visakha nhìn quanh, thấy ánh mắt nào cũng long lanh hơi men, tiếng cười thì đã chếnh choáng. Bà thở dài, khẽ nói với mấy người bạn thân:

“Các chị ơi, chúng ta cứ uống mãi thế này rồi sẽ ra sao? Hay là đi viếng Đức Phật đi, nghe Ngài dạy một bài cho tâm hồn tỉnh táo lại.”

Mấy bà nghe vậy, mắt sáng lên, nhưng trong lòng vẫn còn vương vấn chén rượu. Họ khẽ thì thầm với nhau: “Đi thì đi, nhưng nhớ đem theo ít rượu, chứ vào đó mà không có chút gì thì buồn chết.” Thế là họ giấu rượu vào trong vạt áo, rồi cùng nhau lên đường.

Đã nhiều năm nay, những người phụ nữ này phải chịu cảnh chồng ham rượu. Mỗi dịp lễ hội, họ lại phải rót rượu mời chồng, với tâm thật lòng mong cho chồng vui. Nhưng họ đâu ngờ rằng, chính cái tâm ấy – cái mong muốn người khác uống rượu – đã gieo vào lòng họ một hạt giống lạ. Dần dần, họ thấy mình cũng thèm rượu, cũng muốn nhấp một chén cho khuây khỏa. Lúc đầu chỉ là vài người, sau thành cả nhóm. Họ uống lén, uống vụng, vì xã hội không chấp nhận hình ảnh phụ nữ say sưa. Nhưng rượu đã ngấm vào máu, vào gan, vào từng thớ thịt. Có hôm say quá, họ về nhà nấu cơm không chín, giặt đồ thì vò mãi không sạch, đi đứng loạng choạng, nói năng lè nhè. Chồng họ nổi giận, đánh đập, chửi bới. Sáng hôm sau, bà Visakha – người được xem như thủ lĩnh của nhóm – phải họp lại tất cả, giọng run run:

“Các chị ơi, chúng ta không thể sống thế này mãi được. Rượu làm chúng ta mất hết phẩm giá. Hôm nay, tôi xin các chị hãy cùng tôi đến chỗ Đức Phật, xin Ngài chỉ dạy cho con đường thoát khỏi cơn nghiện này.”

Mấy bà nghe vậy, người thì cúi đầu, người thì ậm ừ. Nhưng khi bà Visakha nói sẽ đi, họ cũng đành đi theo. Chồng họ thấy vợ đi với bà Visakha thì mừng rỡ, vì nghĩ bà ấy hiền lành, đạo đức, chắc sẽ khuyên răn vợ mình nên người. Nào ngờ đâu, vừa vào đến tịnh xá, trong lúc chờ Đức Phật, mấy bà lại lôi rượu ra uống tiếp. Họ uống như thể không còn ngày mai, uống đến khi mặt mày đỏ gay, mắt lờ đờ.

Khi Đức Phật bước ra, ánh mắt từ bi nhìn khắp hội chúng, mấy bà đã say mèm. Ngài bắt đầu thuyết pháp, giọng trầm ấm, nhưng mấy bà chẳng nghe được lời nào. Bà Visakha còn cố giữ tỉnh táo, nhưng mấy người bạn thì đã đứng lên, cười khành khạch:

“Ôi, Ngài nói gì mà nghe khó hiểu quá! Để tôi nói cho mà nghe này!”

Rồi họ bắt đầu nói chen vào, mỗi người một câu, chẳng ai nghe ai. Một bà đứng dậy, vừa cười vừa hát nghêu ngao, rồi lảo đảo múa may giữa đạo tràng. Xiêm y tuột ra, hở hang, nhưng họ chẳng còn biết xấu hổ. Ma vương thấy tâm họ sơ hở, liền nhập vào, khiến họ càng quậy phá dữ dội hơn. Họ chửi bới, nói nặng nói nhẹ, phỉ báng cả chư Tăng, làm cho cả đạo tràng náo loạn. Bà Visakha đứng bên cạnh, tay ôm ngực, tim đập thình thịch, không biết phải làm gì. Bà nhìn Đức Phật, thấy Ngài vẫn ngồi yên, ánh mắt buồn bã.

Bỗng nhiên, từ giữa chặng mày Đức Phật, một luồng hào quang trắng phóng ra, chiếu sáng khắp trời đất, rồi tất cả chìm vào bóng tối mịt mùng. Mấy bà đang say sưa quậy phá bỗng sững lại, kinh hãi nhìn quanh. Đức Phật từ từ bay lên giữa hư không, hào quang tỏa ra khắp Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới, tiếng vang rền như sấm động. Cả không gian như rung chuyển. Mấy bà hoảng sợ, cơn say như tan biến, tâm trí bỗng tỉnh táo lạ thường. Họ nhìn nhau, thấy mình đang trong tình trạng nhếch nhác, xiêm áo xộc xệch, liền vội vàng chỉnh lại y phục, cúi đầu xấu hổ.

Đức Phật từ từ hạ xuống, ngồi lại trên tòa sen. Ngài nhìn khắp hội chúng, rồi nói bài kệ:

“Có gì mà vui sướng khi đời bị đốt thiêu, bóng tối đang trùm phủ, sao không tìm ngọn đèn?”

Bà Visakha quỳ xuống, nước mắt lăn dài trên má, chắp tay bạch:

“Bạch Thế Tôn, chúng con đã sai. Rượu sinh ra biết bao điều ác trên đời. Xin Ngài dạy chúng con con đường thoát khỏi cơn say này.”

Đức Phật mỉm cười từ bi, giảng giải về nhân quả: khi mình mong muốn người khác uống rượu, chính mình sẽ nghiện rượu; khi mình muốn người khác sống tốt, chính mình sẽ được tốt đẹp. Từ đó, mấy bà bỏ hẳn rượu, chuyên tâm tu tập. Họ trở thành những tín nữ thuần thành, giúp đỡ nhau trong việc đạo, và khuyên bảo những người khác tránh xa men say.

Ý nghĩa câu chuyện

Rượu không chỉ làm hại thân thể mà còn kích động những tập khí xấu trong tâm, khiến con người dễ làm điều ác, tạo nghiệp. Quan trọng hơn, nhân quả không chỉ ở hành động mà còn ở ý muốn: ta muốn người khác sống thế nào, chính ta sẽ gặt quả như vậy. Vì thế, hãy luôn kiểm soát tâm ý, hướng đến điều thiện lành, và tránh xa những thứ gây say mê, mất tỉnh táo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang