Ngôi nhà vụng lợp và cơn mưa tham dục

Kinh thành Ca Tỳ La Vệ chưa bao giờ rực rỡ đến thế. Dọc theo con đường lớn dẫn vào hoàng cung, người ta treo đèn kết hoa, bày biện bàn tiệc dài hun hút. Không khí đầy ắp tiếng cười nói rộn ràng, mùi trầm hương và thức ăn thơm lừng lan tỏa khắp các ngõ ngách. Hôm nay là ngày hoàng tử Nan Đà, em trai của Đức Phật, chuẩn bị làm lễ cưới với một hoa khôi nức tiếng vùng Đông Nam – nàng công chúa xứ Janapada, người đẹp đến mức người ta đồn rằng chỉ cần nàng bước qua đường, hoa cỏ cũng phải nghiêng mình.

Giữa không khí hân hoan ấy, một bóng người khoác áo vàng trầm tĩnh xuất hiện. Đó là Đức Phật, vừa trở về thăm quê hương sau bao năm xa cách. Ngài cầm bình bát đi khất thực từng nhà, lặng lẽ như một cơn gió mát giữa ngày hè. Khi bình bát đã đầy, Ngài khoan thai bước vào chính giữa hội trường đang bày tiệc cưới. Mọi người đứng sững lại vì kính sợ, không ai dám lên tiếng.

Hoàng tử Nan Đà đang mặc bộ lễ phục đỏ rực, tay đang chỉ huy người hầu sắp xếp bàn ghế. Nghe tin anh mình đến, chàng vội vã chạy ra, cúi đầu đảnh lễ. Chàng ngẩng lên, chưa kịp nói lời nào thì Đức Phật đã đưa bình bát về phía chàng. Nan Đà vô thức đón lấy. Đức Phật không nói một lời, quay lưng bước đi.

Nan Đà bối rối nhìn theo. Chàng nghĩ: “Chắc anh chỉ đi đến cổng rồi quay lại nhận bát thôi.” Chàng ôm bình bát, lẽo đẽo theo sau. Đi được vài bước, chàng ngoảnh lại nhìn cô dâu đang đứng sững giữa sân, ánh mắt đầy hoang mang. Chàng nháy mắt ra hiệu: “Anh sẽ quay lại ngay.” Nhưng Đức Phật vẫn thong thả bước, không hề ngoảnh lại.

Đến cổng thành, Nan Đà nghĩ: “Chắc giờ anh sẽ quay lại.” Nhưng Đức Phật vẫn đi. Chàng muốn gọi: “Anh ơi, trả em cái bát để em còn vào cưới vợ!” Nhưng lời nói nghẹn lại trong cổ họng. Sự kính trọng dành cho người anh vĩ đại của chàng lớn đến mức chàng không dám thốt ra một lời. Mồ hôi bắt đầu túa ra trên trán. Chàng quay lại nhìn, cô dâu đã chạy theo ra đến nửa sân, khuôn mặt tái nhợt. Mọi người buông cả việc, đứng nhìn theo không ai dám cản.

Nan Đà đi theo Đức Phật đến tận tịnh xá, nơi chư tăng đang nghỉ ngơi. Khi Đức Phật ngồi xuống, Ngài quay lại nhìn em, giọng trầm ấm hỏi:

“Này Nan Đà, em có muốn xuất gia không?”

Nan Đà đứng sững. Trong đầu chàng hiện lên hình ảnh cô dâu xinh đẹp đang chờ đợi, nhưng trước ánh mắt từ bi của người anh, chàng không thể nói chữ “không”. Cổ họng nghẹn cứng, chàng chỉ gật đầu, khẽ thốt lên một tiếng “vâng” như một cái máy.

Chỉ trong chớp mắt, mái tóc dài của hoàng tử được cạo sạch, bộ lễ phục đỏ rực được thay bằng tấm y vàng. Từ một chú rể chuẩn bị bước vào lễ đường, chàng trở thành một vị tỳ kheo. Đám cưới tan vỡ. Cô dâu khóc nức nở, chạy khắp hoàng cung tìm chồng. Nhưng vua Tịnh Phạn – người cha đã chứng quả thánh – chỉ mỉm cười, không can thiệp.

Nan Đà khoác áo cà sa nhưng tâm trí chàng vẫn ở bên cô dâu. Buổi thiền tập đầu tiên, chàng ngồi kiết già, nhắm mắt lại, nhưng hình ảnh nàng cứ hiện lên rõ mồn một. Chàng trằn trọc, đứng lên ngồi xuống, nhìn về phía xa xăm chờ cha mình đến giải cứu. Nhưng không ai đến. Chàng không dám bỏ đi vì sợ anh mình. Ngày qua ngày, nỗi nhớ nhung giày vò chàng như lửa đốt. Chàng nghĩ: “Thà chết còn hơn sống kiểu này. Tu hành gì mà tâm cứ nghĩ đến người yêu!”

Hơn một tuần trôi qua, Nan Đà gầy rộc đi. Đức Phật gọi chàng lại, dịu dàng nói:

“Hôm nay, ta sẽ đưa em đi thăm cõi trời.”

Nói rồi, Đức Phật dùng thần thông đưa Nan Đà bay lên không trung. Khi bay ngang qua một cánh rừng đang cháy, Đức Phật khiến Nan Đà nhìn thấy rõ một con khỉ đang leo lên cây, bị lửa cháy xém lông, đuôi cụt ngủn, trông thảm hại vô cùng. Hai anh em tiếp tục bay lên cao, vượt qua những tầng mây, đến tận cung trời Đế Thích. Nơi đây, các thiên tử và thiên nữ đều đẹp đến mức không thể diễn tả bằng lời. Họ sống thanh tịnh, không có những ham muốn thấp hèn. Nan Đà nhìn quanh, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp lộng lẫy khắp nơi, so với họ, cô dâu của chàng chỉ như con khỉ cháy lông kia mà thôi.

Khi trở về tịnh xá, Đức Phật hỏi:

“Em thấy các thiên nữ thế nào?”

“Bạch Thế Tôn, người yêu của con bây giờ chỉ như con khỉ cháy trong rừng, xấu xí vô cùng.”

Đức Phật mỉm cười, nói:

“Nếu em tinh tấn tu hành, ta sẽ nói vua trời Đế Thích dành cho em bảy vị thiên nữ.”

Nan Đà nghe vậy, lòng bỗng nhẹ nhõm hẳn. Chàng không còn day dứt về người vợ cũ nữa, mà bắt đầu chuyên tâm tu tập. Chàng ngồi thiền rất giỏi, vì hồi nhỏ từng tập cùng Đức Phật. Chàng nhiếp tâm theo hơi thở, dần dần nhập định. Nhờ phước duyên từ nhiều đời, chẳng bao lâu sau, Nan Đà chứng quả A La Hán.

Một số vị tỳ kheo không biết chuyện, thấy Nan Đà ngồi thiền vẫn nghĩ thầm: “Ông này tu để được bảy cô thiên nữ, tu mướng thôi!” Họ xì xào bàn tán. Đức Phật biết được, bèn nói với đại chúng:

“Này các tỳ kheo, Nan Đà ngày xưa giống như một ngôi nhà lợp vụng, mưa tham dục dễ dàng xâm nhập. Nhưng hôm nay, Nan Đà đã khác. Tâm ông ấy như ngôi nhà được lợp khéo, mưa dù lớn đến đâu cũng không thể lọt vào.”

Từ đó, chư tăng đều kính trọng Nan Đà, vì biết rằng giá trị của một con người không nằm ở quyền chức hay sắc đẹp, mà ở chính đạo tâm tu hành của họ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện của hoàng tử Nan Đà dạy chúng ta rằng tham dục như cơn mưa rơi không ngừng, luôn tìm kẽ hở để xâm nhập vào tâm. Nếu tâm ta không được tu tập, không được bảo vệ, thì những ham muốn thấp hèn sẽ dễ dàng chi phối. Nhưng nếu ta biết lợp mái nhà tâm thật kỹ, bằng chánh niệm và trí tuệ, thì dù mưa có tầm tã, nước vẫn không thể lọt vào. Sắc đẹp, danh vọng, tiền tài đều là những thứ tạm bợ, chỉ khiến ta đau khổ khi bám víu. Hãy tu tập để tâm được an tịnh, vững vàng như ngôi nhà khéo lợp, để không còn bị cơn mưa tham dục quấy nhiễu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang