Ngôi chùa nhỏ trong tâm hồn

Chiều mùng ba Tết, không khí trong chùa vẫn còn vương mùi nhang trầm thoang thoảng. Những chậu cúc vàng đã bắt đầu héo một vài cánh, nhưng tiếng cười nói của Phật tử thăm chùa vẫn rộn ràng khắp các hành lang. Thầy trụ trì ngồi trên chiếc ghế gỗ cũ, nhìn ra sân, nơi mấy em nhỏ đang nô đùa chạy nhảy.

Thầy vừa giảng xong bài pháp về ý nghĩa sum vầy. Giờ đây, trong giây phút tĩnh lặng, thầy kể tiếp một câu chuyện.

"Có một năm, cũng vào dịp Tết, một vị thầy từ vùng khác lên chùa tôi xin gạo. Ổng lên đến nơi, mặt mày buồn rười rượi, nói như mếu: 'Thầy cho con ít gạo đem về con ăn. Từ tết tới giờ, tức là ba ngày tết rồi, mà không một người nào đến tịnh thất của con thắp cho một nén nhang.'"

Thầy ngừng lại, ánh mắt xa xăm. Vị thầy đó sống một mình trong một tịnh thất nhỏ, vắng vẻ. Thường thường, vào những ngày Tết, người dân trong vùng sẽ đi viếng hết tịnh thất này đến cốc kia, thắp nhang, cúng dường dù chỉ là một nắm gạo, một nải chuối. Nhưng năm đó, tịnh thất của vị thầy đó hoàn toàn vắng bóng.

Thầy trụ trì tiếp lời, giọng trầm xuống: "Nghe mà mũi lòng, thấy rất là xót xa. Nhưng thực sự, tất cả cũng đều có nhân quả của nó."

"Nhân quả là ngày xưa mình phụ bạc tấm lòng của người khác. Người ta đến với mình mà mình bày tỏ sự bất cần, thì sau này không ai đến nữa. Hoặc người ta đến với mình mà trong đầu mình cứ chửi thầm, không nói ra, nhưng quả báo đến, không ai đến với mình nữa."

Thầy kể tiếp, giọng vẫn đều đều nhưng mỗi lời đều nặng ý nghĩa: "Ngược lại, có những ngôi chùa được đông Phật tử đến. Vì sao? Vì tăng ni trong đó họ khởi những cái tâm lành. Họ yêu từng người đến chùa, quý từng người đặt chân đến, không cần biết giàu hay nghèo."

Thầy đưa ra một ví dụ rất gần gũi: "Giờ thấy một người đến chùa từ xa, thấp thoáng là mừng rồi. Nhiều khi cái người đó quần áo cũng lấm lem, thấy có vẻ nghèo khổ. Nhưng một người đến chùa là tăng ni yêu quý. Thì cái chùa đó bảo đảm sau này Phật tử đến đông, không còn chỗ chứa, vì họ yêu được từng người đến."

"Còn có những người," thầy nói tiếp, "dòm thấy ai tới là liền bảo: 'Ai tới con dạ? Không biết cái bà nào chắc bả tới xin tiền thôi, thôi nói bả đi con.' Thì chùa đó cũng coi chừng không ai tới, vì mình không yêu quý con người đến chùa. Mà đâu biết rằng, nhiều khi Bồ Tát Quan Âm hiện ra không biết chừng. Nhiều khi là một bà lão nghèo, cầm cái gậy, cái nón lá đến để thử coi cái lòng mình có yêu quý chúng sinh không."

Thầy thở dài: "Nhiều khi mình tu lâu năm rồi mà mình không thương được tới người nghèo. Tại sao? Vì người giàu mới tới cúng chùa, còn người nghèo tới xin, mệt quá nên không muốn ai tới. Đừng muốn người nghèo tới, chỉ người giàu thôi, thì sau này cả người giàu cũng bỏ mình luôn. Còn nếu cái người nghèo đến mà mình yêu quý, mình trân trọng, thì sau này người giàu sẽ đến. Đó là nhân quả."

Thầy nhìn quanh, nơi các Phật tử đang nói chuyện, cười đùa. "Trong cuộc sống cũng vậy. Có những lúc có những người tốt đến với ta, có những người xấu đến với ta. Có những lúc có những người khá giả đến với ta, cũng có những người nghèo hèn đến với ta. Nhưng mà tâm mình có cái so đo chọn lọc. 'Chơi với thằng này không có lợi. Nó nghèo quá chắc mình chơi nó chắc toàn phải giúp nó, tốn tiền. Lánh lánh tránh tránh không chơi. Còn thằng này nó khá giả nè, nhà nó giàu nè, mình chơi với nó lợi, có đụng chuyện nhờ được.'"

Thầy nhấn mạnh: "Nghĩ cái câu đó trong đầu rồi, bí mật nghĩ câu đó trong đầu cũng chả ai biết. Nhưng rồi sau này sẽ cô độc. Vì sao? Vì mình không thương yêu hết mọi người, mà trong cái giao tiếp đó chỉ là cái trục lợi, chỉ là sự tính toán, thì quả báo trở lại cũng là sự cô độc."

Thầy dừng lại, nhìn mọi người: "Ta có bị cái này không? Chắc chắn bị rất nhiều. Đó là lý do mà đời ta vẫn có những lúc cô độc, cô đơn, là vì vậy. Vì những tâm lý bí mật này."

"Chỉ có những người có đạo đức, theo lời Phật dạy, trải lòng từ bi yêu thương tất cả chúng sinh, thì mới vượt qua cái sự phân biệt đó. Mình gặp cái người nghèo mình cũng quý, gặp cái người giàu mình cũng quý. Thì người đó sau này hội chúng thân quyến đông vui, giống như trong hội chúng của Bồ Tát, của Phật, đông đến hàng vạn, hàng triệu, hàng tỷ chúng sinh. Như vậy là bởi vì tâm các ngài vô phân biệt, trải cái tình yêu thương đến tất cả."

Thầy kết luận, giọng nhẹ nhàng nhưng kiên quyết: "Chúng ta chưa đạt được cái cảnh giới của Phật, của Bồ Tát, nhưng bắt đầu từ bây giờ, ta phải tu tập cái điều này. Mình nhìn thấy mọi người trong cuộc đời này, nhiều sang nhiều hèn, đều phải khởi cho người ta một chút tình yêu mến. Nhớ như vậy nha."

Thầy mỉm cười, ánh mắt hiền hậu: "Mỗi người chúng ta, hãy nghĩ mình là con của Phật. Mình cũng là một ngôi chùa nhỏ nhỏ trong tâm hồn của mình. Mình có Phật ở trong tâm. Ở đâu có Phật thì ở đó là chùa. Cho nên chính nơi mỗi chúng ta cũng là một ngôi chùa, một ngôi đền tâm linh. Và nếu trong tâm mình là một ngôi chùa thì mình phải đối xử như mình là một trụ trì. Bổn phận của người trụ trì là gì? Là yêu quý, tôn trọng người đặt chân đến đây."

"Vậy thì," thầy nói, "bất cứ ai đến với cuộc đời mình, mình cũng đều yêu quý, tôn trọng cả. Được không ạ?"

Những ánh mắt nhìn thầy, có người gật đầu, có người mỉm cười. Chiều Tết, trong không khí sum vầy, bài học về sự yêu thương và giao tiếp từ tâm hồn ấy, dường như đã len lỏi vào từng trái tim.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh rằng sự sum vầy, đông vui trong cộng đồng là nhu cầu thiết yếu của con người, giúp phát triển não bộ, định hình nhân cách và mang lại niềm vui. Tuy nhiên, để có được sự sum vầy bền vững, mỗi người cần biết "tác ý" đúng: khởi tâm yêu thương, tôn trọng mọi người ngay từ trong tâm, dù họ không biết. Lời nói và hành động phải xuất phát từ sự quan tâm chân thành, không phải sự tính toán hay phân biệt giàu nghèo, sang hèn. Nếu trong giao tiếp, ta chỉ nghĩ đến lợi ích bản thân hoặc có những ý nghĩ chê bai, xúc phạm thầm kín, thì dù bên ngoài có vẻ hòa nhã, quả báo sau này sẽ là sự cô độc. Ngược lại, nếu ta biết yêu thương, trân trọng mọi người vô điều kiện, thì cuộc sống sẽ luôn được bao quanh bởi hội chúng thân quyến, thuận duyên. Mỗi người hãy coi tâm hồn mình là một "ngôi chùa nhỏ", và bản thân là "trụ trì" của ngôi chùa ấy, luôn đối xử với mọi người bằng tình yêu thương và sự tôn trọng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang