Năm Anh Em Bỏ Đi

Rừng già gần thành Ga Da ngột ngạt mùi lá mục, tiếng chim kêu vọng lên từng hồi lạnh lẽo. Dưới gốc cây khô, năm anh em Kiều Trần Như ngồi thiền, mắt lim dim nhìn về phía thái tử Tất Đạt Đa đang đứng một chân, hai tay dang rộng giữa trời xương gió. Sáu năm trôi qua từ đêm ngài rời cung, họ theo hầu và cùng ngài luyện những khổ hạnh mà chưa từng ai làm nổi.

Thái tử từ thuở nhỏ đã học một biết trăm, trí tuệ vượt thầy. Khi năm người rời cung tìm ngài, họ tin ngài sẽ thành thánh. Suốt sáu năm, ngài làm được những điều như chống tay dựng chân lên trời bảy ngày, đeo cành cây bất động suốt tuần – thứ mà sức định mới làm được, không phải đày đọa vô nghĩa. Thân ngài gầy rạc, da bọc xương, nhưng ánh mắt vẫn sáng rực ý chí.

Thế rồi một buổi, ngài thấm thía: khổ hạnh cùng cực không đưa đến giác ngộ. Ngài thầm quyết định ăn uống trở lại. Cùng lúc, trong làng bên, bà gia chủ Sujata bỗng dạ dày đau nhói, lòng thúc giục phải cúng dường. Bà nấu bát sữa thơm phức, mang tới rừng. Kiều Trần Như thấy ngài nhận bát, đôi mày nhíu lại, tay bấu chặt vào gấu áo:

“Sao ngài uống sữa? Chúng ta tưởng ngài là bậc sẽ đắc đạo cơ mà!”

Ngài không đáp, chỉ uống từng ngụm, môi thoáng nụ cười:

“Khổ hạnh không giải thoát. Ta đổi đường.”

Hôm sau, bà Sujata mang thêm bát nữa. Năm người xì xầm, mặt đỏ bừng, một người lên tiếng giọng chua chát:

“Sa môn Gotama hồng hào lên rồi. Tu gì mà mập mạp thế này? Bỏ cuộc rồi!”

Ngài vẫn ngồi yên, không giải thích. Đến ngày thứ năm, khi ngài đã khỏe khoắn, năm anh em đứng dậy, không một lời từ giả, quay lưng bỏ đi. Bụi đường cuốn theo bước chân họ, để lại ngài đơn độc. Đó là bước ngoặt: ngài xuống sông Ni Liên Thiền tắm, lên ngồi định bốn mươi chín ngày.

Sau này, khi ngài thành Phật, năm người mới hiểu và quay về làm đệ tử đầu tiên. Nhưng buổi sáng ấy, họ đi với lòng đầy oán trách, không biết mình vừa lỡ cơ hội lớn.

Ý nghĩa câu chuyện

Người tu cần trí tuệ phân biệt. Khổ hạnh đày đọa thân xác không phải chánh đạo. Đệ tử dễ phê bình thầy khi không hiểu ý hướng sâu xa, nên phải học cái nhìn bao dung trước khi phán xét.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang