Mười phân bên lề đường

Trong sân tập lái, tiếng động cơ xe vang đều giữa khoảng không rộng và nóng. Chiếc xe ba mươi chỗ chậm rãi lùi về phía lề, thân xe dài khiến từng chuyển động nhỏ của vô lăng cũng trở nên quan trọng. Người ngồi sau tay lái không nhìn thẳng về phía trước mà liên tục liếc vào kính chiếu hậu, chăm chú ước lượng khoảng cách giữa bánh xe và mép đường.

Đó là buổi thi tốt nghiệp sau một thời gian học lái nghiêm túc. Suốt từ đầu khóa đến cuối khóa, người học luôn tuân thủ từng thao tác đã được hướng dẫn, không hề dựa vào may rủi. Một trong những phần khó nhất là lùi chiếc xe lớn, ghép sát hông vào lề. Theo quy định, cả bánh trước lẫn bánh sau phải cách lề trong giới hạn mười lăm phân; nếu để khoảng cách rộng hơn, bài thi có thể bị trừ điểm hoặc không đạt.

Trong những buổi thực tập trước đó, khoảng cách mười lăm phân đã trở thành một giới hạn quen thuộc. Mỗi lần nhìn qua kính, người học đều kiên nhẫn chỉnh xe cho đúng mức ấy. Không xa hơn, nhưng cũng không cố sát hơn. Với một chiếc xe dài, chỉ cần tham thêm một chút, bánh sau có thể chạm lề hoặc thân xe bị lệch, khiến toàn bộ thao tác hỏng ngay ở phút cuối.

Trước khi vào bài thi, lời dặn về sự chính xác vẫn như còn vang bên tai:

“Cứ làm đúng những gì đã tập. Bánh trước, bánh sau đều phải nằm trong khoảng cho phép.”

Người học khẽ siết vô lăng, tự nhắc mình:

“Chỉ cần giữ đúng mười lăm phân. Không nên mạo hiểm.”

Chiếc xe bắt đầu lùi. Bàn chân điều khiển thật nhẹ, thân xe chầm chậm trôi ngược. Qua kính chiếu hậu, mép lề hiện rõ hơn từng chút một. Người học chỉnh tay lái, trả lái, rồi lại nhìn bánh sau. Mọi động tác đều quen thuộc, nhuần nhuyễn như những lần đã thực hiện suốt khóa học.

Một người đứng quan sát lên tiếng:

“Đều tay, cứ từ từ.”

Người học vẫn không rời mắt khỏi kính:

“Tôi đang canh đúng khoảng đã tập.”

“Đừng vội, xe dài, chỉ lệch một chút là bánh trước với bánh sau không còn song song.”

“Vâng, tôi biết. Tôi chỉ lấy đúng mười lăm phân thôi.”

Đuôi xe tiến dần vào vị trí. Khoảng cách đã gần như vừa đủ. Chỉ còn một động tác nhỏ nữa là có thể dừng lại an toàn, hoàn thành phần thi đúng như hàng chục lần trước. Người học chuẩn bị đưa xe về ngay ngắn, trong lòng không hề có ý định biểu diễn hay cố đạt một khoảng cách khó hơn.

Nhưng đúng vào khoảnh khắc ấy, một việc bất ngờ xảy ra.

Bàn tay đang giữ vô lăng bỗng nhích thêm một chút. Chuyển động rất nhỏ, nhưng rõ ràng đến mức người học lập tức nhận ra nó không nằm trong dự tính của mình. Chiếc xe vì thế tiến sát vào lề thêm khoảng năm phân. Khoảng cách dự định là mười lăm phân bỗng chỉ còn mười phân.

Tim người học chợt căng lên. Với bánh sau đã vào sát hơn, nếu bánh trước vẫn nằm ở vị trí cũ, thân xe sẽ không thẳng. Không còn thời gian để thắc mắc, người học phải nhanh chóng điều chỉnh phần đầu xe theo khoảng cách mới.

“Bánh sau đã sát thêm rồi!” một người quan sát nói.

Người học giữ bình tĩnh:

“Tôi thấy. Bây giờ phải lấy bánh trước vào cho song song.”

“Cẩn thận, sát quá dễ chạm lề.”

“Tôi sẽ chỉnh thật chậm.”

Bàn tay lại xoay vô lăng, lần này hoàn toàn tỉnh táo và có chủ đích. Chiếc xe lớn nhích từng chút. Bánh trước dần tiến vào, cho đến khi cả hai bánh cùng nằm trên một đường thẳng, đều cách lề đúng mười phân. Thân xe đứng ngay ngắn, sát lề mà không chạm vào mép đường.

Khi động cơ dừng lại, không khí căng thẳng trong sân tập như được tháo ra. Những người đứng gần nhìn từ đầu xe đến cuối xe rồi nhìn nhau đầy ngạc nhiên. Với một chiếc xe ba mươi chỗ, giữ cả bánh trước lẫn bánh sau cách lề đều tăm tắp mười phân là thao tác rất khó.

“Thầy lái hay quá!” một người thốt lên.

Người khác bước lại nhìn kỹ rồi nói:

“Đầu xe và cuối xe đều đúng mười phân. Canh được như thế này đâu phải dễ.”

Người học được khen, nhưng trong lòng không hoàn toàn vui vì thành tích ấy. Bàn tay vừa rời vô lăng, ánh mắt vẫn dừng trên khoảng cách hẹp giữa hai bánh xe và lề đường. Người học biết rõ mình chỉ định canh mười lăm phân như mọi lần. Cái nhích thêm năm phân kia không phải một quyết định có tính toán, càng không phải tham vọng muốn thể hiện tay lái.

Điều ấy trở thành một câu hỏi dai dẳng: vì sao trong khoảnh khắc quyết định, bàn tay lại chuyển động ngoài dự tính? Thành quả cuối cùng rất đẹp, được mọi người nể phục, nhưng chính người thực hiện lại không thể nhận công hoàn toàn về mình.

Từ chuyện nhỏ trong sân thi, một suy ngẫm lớn dần hiện lên. Con người thường tin rằng mình kiểm soát được mọi việc: đã học kỹ, đã tập thuần thục, đã tính đúng khoảng cách thì kết quả chắc chắn sẽ theo ý mình. Thế nhưng đôi khi chỉ một cái nhích tay, một giây mất tập trung hay một phản ứng không kịp hiểu cũng đủ làm cục diện đổi khác.

Trong lần ấy, sự thay đổi đem lại kết quả tốt. Hai bánh xe đứng cách lề mười phân, thẳng tắp và đẹp hơn cả mức dự tính. Nhưng cũng chính từ trải nghiệm đó, người học hiểu rằng không phải bất cứ lúc nào con người cũng hoàn toàn làm chủ tay lái của mình. Nếu một chuyển động ngoài ý muốn xảy ra giữa đường đông, trên đoạn cua hay trong lúc xe đang chạy nhanh, hậu quả có thể không còn là lời khen mà là một tai nạn đau lòng.

Buổi thi khép lại, chiếc xe rời khỏi vị trí sát lề. Còn sự thắc mắc ấy vẫn ở lại rất lâu, trở thành lời nhắc phải luôn khiêm tốn và cẩn trọng. Tay nghề dù vững đến đâu cũng không phải lý do để chủ quan. Người cầm lái cần tỉnh táo trong từng khoảnh khắc, tu dưỡng tâm mình và biết cầu nguyện cho bản thân cùng mọi người được đi đến nơi, về đến chốn bình an.

Ý nghĩa câu chuyện

Con người không nên kiêu ngạo cho rằng mình luôn kiểm soát được mọi việc. Khi cầm lái, ngoài kỹ năng và sự tuân thủ luật lệ, ta cần giữ tâm tỉnh táo, khiêm nhường, cẩn trọng và luôn mong cầu sự bình an cho tất cả mọi người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang