Mùi vị của lưỡi kiếm Banzo

Gió núi Futara thổi qua những tán thông, mang theo hơi lạnh của buổi sớm, khi chàng trai trẻ Matajuro đứng trước cửa một ngôi nhà gỗ nhỏ nằm nép mình giữa sườn núi. Chàng siết chặt bàn tay đang run nhẹ, hít một hơi dài, rồi gõ cửa. Bên trong là Banzo — kiếm sĩ lừng danh mà cả vùng nể trọng, người mà chàng đã lội núi vượt suốt bao ngày để tìm đến.

Matajuro không phải người vô duyên với kiếm thuật. Cha anh là một kiếm sư nổi tiếng, một ngôi sao sáng của địa phương — người đã nhiều lần chiến thắng bằng lưỡi gươm, trong những trận đấu sinh tử lẫn những lần tỷ võ tranh hơn thua. Trong mắt chàng, cha là thần tượng, là con đường chàng khao khát bước theo. Nhưng cha nhìn con trai mình mà lắc đầu. Tài nghệ của con quá tầm thường, khó mong chức phận làm thầy — ông nghĩ vậy, và ông từ chối dạy con. Đó là vết cứa mà Matajuro mang theo suốt những ngày rời nhà, lên núi Futara tìm thầy mới.

Nhưng Banzo nhìn chàng một lượt, rồi phán quyết cũng chẳng khác gì cha anh:

"Anh muốn ta dạy kiếm thuật phải không? Anh không đủ điều kiện để học kiếm đâu."

Tim Matajuro thắt lại. Chàng vội hỏi tiếp, giọng gấp gáp: "Nếu con luyện tập chuyên cần thì con phải mất bao nhiêu năm để trở thành một kiếm sư?"

"Cả quãng đời còn lại của anh."

Câu trả lời ấy như gáo nước lạnh dội vào mặt. Matajuro nuốt nước bọt, cố nén nỗi vội vàng trong lòng: "Con không thể chờ lâu đến thế. Con sẽ vượt qua bất cứ khó nhọc nào nếu thầy dạy con. Nếu con là một người hiến mình giúp việc cho thầy thì con mất bao lâu?"

Banzo hơi dễ dãi: "Ồ, có lẽ mười năm."

"Cha con đã già rồi và con phải sớm săn sóc ông. Nếu con luyện tập chuyên cần hơn nữa thì con phải mất bao lâu?"

"Ồ, có lẽ ba mươi năm."

Matajuro chết lặng. Bàn tay anh siết lại đến trắng bệch. "Sao thế? Trước thầy bảo mười năm, bây giờ ba mươi năm? Con sẽ vượt qua bất cứ cực nhọc nào để nắm vững kiếm thuật trong một thời gian ngắn nhất!"

Banzo nhìn chàng, ánh mắt thấu suốt như nhìn vào lòng người, rồi đáp chậm rãi: "Được, với điều kiện anh phải ở lại đây với ta ba năm. Một người quá nóng nảy, muốn đạt kết quả như anh, ít khi học nhanh được."

Đúng lúc ấy, như một tia chớp xuyên qua sương mù núi sớm, Matajuro hiểu rằng mình đang bị trách mắng vì không có tánh kiên nhẫn. Anh kêu lên: "Hay lắm, con đồng ý!"

Và rồi ba năm trôi qua — ba năm mà không một ai nghe Matajuro nói một lời nào về kiếm thuật, không một ngày nào anh đụng tới thanh kiếm. Anh nấu ăn cho thầy, rửa chén bát, dọn giường ngủ, quét sân, quét nhà, săn sóc vườn. Mỗi sớm, khói bếp lửa bốc lên từ căn nhà gỗ; mỗi tối, anh gấp từng lớp chăn màn cho thầy, lau sạch từng chiếc bát. Nhất nhất không nói một lời nào về kiếm thuật.

Nhưng trong lòng, có những đêm anh nằm nhìn mái nhà, nghĩ đến tương lai mà buồn thấm thía. Ba năm rồi, mà thứ nghệ thuật mà anh đã hiến mình cho nó vẫn chưa hề bắt đầu. Có lúc anh muốn bỏ đi. Có lúc anh tự hỏi liệu mình có bị lừa gạt hay không. Nhưng lời hứa ngày đầu — và cái nhìn sâu sắc của Banzo — giữ anh ở lại.

Rồi một hôm, khi Matajuro đang cắm cúi làm việc, Banzo lặng lẽ bò đến sau lưng anh và tặng cho anh một đường kiếm rớt tóc gáy bằng một thanh kiếm gỗ. Anh không kịp trở tay. Hôm sau, lúc anh đang nấu cơm, thình lình Banzo nhảy bay qua người anh. Ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác, từ bất cứ phương hướng nào, vào bất cứ phút nào, những cú đánh bất ngờ cứ ập đến. Matajuro phải luôn phòng vệ, luôn tỉnh giác. Dần dần, không một phút nào anh không suy nghĩ đến ý vị của lưỡi kiếm Banzo — trong lúc quét sân, trong lúc nấu cơm, trong lúc ngủ, cả trong hơi thở của anh. Anh học rất nhanh, và anh mang lại cho thầy những nụ cười vui vẻ.

Và cuối cùng, Matajuro trở thành một kiếm sĩ vĩ đại nhất nước Nhật.

Câu chuyện này nằm trong tập Sa Thạch Tập của Thiền sư Mưu Dư — tập sách góp nhặt những câu chuyện có ý nghĩa với thiền. Người Nhật có cái hay là luôn nâng cái thuật thành cái đạo: cắm hoa thành hoa đạo, uống trà thành trà đạo, bắn cung thành cung đạo, dùng kiếm thành kiếm đạo. Kiếm thuật chỉ là đánh những chiêu thế cho khéo, cho chính xác, cho mạnh. Nhưng kiếm đạo là con đường tu sửa bản tâm — và bài học của Matajuro chính là bài học của người tu thiền: nóng nảy muốn mau thì càng chậm, mà kiên nhẫn và tỉnh giác từng phút giây thì con đường tự mở ra.

Ý nghĩa câu chuyện

TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải hai bài học qua câu chuyện Matajuro. Thứ nhất, lòng kiên nhẫn là điều cốt yếu trong việc cầu học và tu tập: người nóng nảy, vội vàng muốn đạt kết quả nhanh thì càng khó thành công — "muốn mau thì càng lâu", chỉ khi nhẫn nại chịu đựng gian khổ, không sân nóng trước thử thách, mới học được việc gì trọn vẹn. Thứ hai, sự tỉnh giác chánh niệm: như Matajuro phải luôn đề phòng những cú đánh bất ngờ từ sau lưng, người tu thiền phải lúc nào cũng cảnh giác, không để sơ hở, vì phiền não cũng như kẻ thù rình rập chém lén — phải giữ tâm tỉnh thức trong mọi phút giây của đời sống, thì mới chuyển hóa được bản thân và đạt đến cái đạo thật sự.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang