Một đấu xá lợi

Tiếng chuông chùa vừa dứt, không khí trong thiền viện vẫn còn phảng phất mùi trầm ấm áp. Trên bệ đá, một vị tăng ngồi bất động từ sáng sớm. Các vị khác đi ngang đều nhẹ nhàng, nín thở, vì ai cũng biết vị tăng này đã nhập định suốt hai ngày nay. Có người còn kể rằng đã thấy thân ông phát ra một thứ ánh sáng dịu nhẹ vào lúc nửa đêm.

Vị tăng ấy xuất gia đã hơn hai mươi năm. Ngay từ những ngày đầu, ông đã chọn hạnh độc cư, ít nói, ít giao du. Cả chúng ai cũng bảo ông tu rất đắc lực. Có lần ông ngồi thiền suốt ba ngày liền, không ăn không uống, thân bất động như pho tượng đá. Những vị tăng trẻ trong chúng vừa nể vừa tò mò, bèn chạy lên báo với vị tri sự – một thiền sư đã ngộ đạo, được cả chúng kính trọng.

“Bạch thầy, có một vị tăng trong chúng tu rất đắc lực, có thể nhập định hai ba ngày không thôi. Không biết trình độ của vị ấy đến đâu ạ?” – vị tăng trẻ thưa, giọng đầy háo hức.

Vị tri sự khẽ nhướng mày, không nói gì. Ông chỉ gật đầu rồi cho gọi vị tăng kia lên phương trượng. Khi vị tăng bước vào, thiền sư nhìn thẳng vào mắt ông ta, trầm giọng hỏi một câu thiền ngữ sắc như dao cắt. Câu hỏi ấy không phải ai cũng hiểu, nhưng với người đã ngộ, nó là một lưỡi gươm thử vàng.

Vị tăng đứng lặng. Mặt ông tái đi. Đôi mắt vốn thường nhắm nghiền trong định nay mở to, long lanh vẻ hoang mang. Ông không trả lời. Ông cúi đầu, quay gót đi về am nhỏ của mình. Từ hôm đó, ông không nói với ai một lời nào. Vài ngày sau, người ta phát hiện ông đã ngồi tịch trong tư thế kiết già, thân thể vẫn thẳng, nét mặt an nhiên như đang ngủ.

Chúng tăng bàng hoàng. Họ tổ chức lễ trà tỳ cho vị tăng ấy. Khi ngọn lửa thiêu tàn, người ta hốt tro thì sững sờ: trong đống tro còn nóng hổi, lấp lánh hàng trăm viên xá lợi trắng trong, sáng như ngọc. Có người đếm được cả một đấu đầy. Tin đồn lan ra khắp vùng, ai cũng bảo vị tăng này chắc hẳn đã chứng quả thánh, nếu không sao lại có nhiều xá lợi quý giá đến thế.

Ngày làm lễ nhập tháp xá lợi, vị tri sự bước lên trước bàn thờ. Ông nhìn chén xá lợi lấp lánh dưới ánh nến, rồi bất ngờ đưa tay gõ nhẹ vào thành chén. Tiếng “cốc” khô khốc vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Mọi người ngước nhìn, không hiểu chuyện gì. Thiền sự chậm rãi nói, giọng ông trầm nhưng rõ ràng từng chữ:

“Bây giờ thiêu ông được một đấu xá lợi, chẳng bằng lúc tôi hỏi ông một câu thiền ngữ, ông trả lời cho đúng.”

Cả chúng lặng đi. Một vị tăng trẻ bật khóc. Họ hiểu ra rằng thứ mà vị thiền sư coi trọng không phải là những viên ngọc lấp lánh kia, mà là trí tuệ giác ngộ, là sự sống động của tâm linh giữa cuộc đời. Xá lợi chỉ là dấu hiệu của một đời tu tốt, nhưng chưa chắc đã là dấu hiệu của một bậc chứng đạo.

Từ hôm ấy, trong chúng không còn ai bàn tán về xá lợi của vị tăng kia nữa. Họ hiểu rằng việc tu hành cốt ở tâm ngộ, chứ không phải ở những dấu vết để lại sau khi chết. Và mỗi khi nhìn thấy xá lợi, họ lại nhớ đến câu nói của vị thiền sư, như một lời nhắc nhở về mục đích tối thượng của con đường giác ngộ.

Ý nghĩa câu chuyện

Xá lợi là dấu hiệu của một đời tu tốt, nhưng không phải là bằng chứng của sự giác ngộ. Người tu chứng chắc chắn sẽ có xá lợi, nhưng người có xá lợi chưa chắc đã tu chứng. Điều quan trọng nhất vẫn là trí tuệ và tâm ngộ, chứ không phải những dấu vết bên ngoài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang