Một Đạo Phật Chung

Trong không khí ấm cúng của ngày lễ Vu Lan, hàng ngàn Phật tử từ khắp nơi đã trở về ngôi chùa nhỏ. Tiếng chuông chùa ngân vang, hòa cùng mùi hương trầm thoang thoảng, tạo nên một bầu không khí thiêng liêng và ấm áp. Tuy nhiên, giữa sự náo nhiệt ấy, có một điều gì đó khiến lòng người chợt chùng lại.

Trên bục giảng, TT. Thích Chân Quang nhìn xuống đại chúng, ánh mắt hiền từ nhưng thoáng chút trăn trở. Ngài chậm rãi cất tiếng, giọng nói trầm ấm như rót vào lòng người:

“Hôm nay, chúng ta nói với nhau về đề tài ‘Một đạo Phật chung’. Tại sao chúng ta phải nói đề tài này? Bởi vì có một cái tệ xảy ra trong đạo Phật từ rất lâu, làm cho những người có suy nghĩ, có lương tâm đều cảm thấy buồn. Đó là sự phân hóa của đạo Phật trong thời đại hiện nay.”

Ngài kể rằng, ngay sau khi Đức Phật nhập diệt khoảng 100 năm, đạo Phật đã bắt đầu có dấu hiệu phân hóa. Vào thời Đức Phật còn tại thế, nhờ uy đức của Ngài, mọi người đều an tâm, có thắc mắc gì cứ hỏi Phật, Phật trả lời. Nhưng khi Phật không còn, mỗi người bắt đầu hiểu giáo lý theo cách riêng của mình, ai cũng cho mình là đúng. Chỉ từ những việc nhỏ như trữ thức ăn qua đêm hay giữ tiền, các vị thượng tọa, trưởng lão cũng có những quan điểm khác nhau, dẫn đến sự mâu thuẫn. Từ đó, đạo Phật phân thành Thượng tọa bộ và Đại chúng bộ, rồi mỗi bộ lại chia nhỏ thành nhiều bộ phái khác nhau, có thời điểm lên đến 20 bộ phái. Đến nay, sau gần 2600 năm, sự khác biệt ấy ngày càng lớn, đạo Phật bị phân hóa thành nhiều mảnh.

Ngài dừng lại, nhìn khắp phòng, giọng nói trở nên xót xa:

“Cái vấn đề phân phái đó cũng chưa gọi là đáng buồn. Cái đáng buồn là chỉ vì phân phái thành các hệ phái mà những người con Phật nhiều khi không còn thương nhau nữa. Đây mới là điều rất đáng buồn.”

Ngài kể về những câu chuyện thường gặp giữa các Phật tử:

“Hỏi là chị đi chùa nào? Tôi đi chùa Tịnh Độ. Nói anh đi chùa nào? Tôi đi chùa Thiền tông. Và nói không còn, tôi có ông thầy Mật Tông rất là hay. Bên hỏi kia không? Tôi đi theo các sư nguyên thủy Nam tông.”

Chỉ vì tông phái khác nhau, chỉ vì cách tu khác nhau, những người cùng thờ một Đức Phật lại trở nên lạnh nhạt, thậm chí không thương quý nhau được. Ngài trăn trở:

“Trong khi lẽ ra, khi chúng ta cùng thờ một Đức Phật như vậy thì ta phải xem nhau như là anh chị em. Vì ta có cùng một đấng cha lành. Ta cùng một Đức Phật từ bi vô lượng. Mà khi chúng ta tự nhận mình là con của Đức Phật thì lẽ ra ta phải thương nhau.”

Ngài chỉ ra rằng, sự phân hóa này còn dẫn đến một tệ trạng khác, đó là sự cực đoan, cuồng tín. Nhiều người bảo thủ tông phái của mình, cho rằng chỉ có cách tu của mình mới đúng, mới đắc đạo. Người tu Thiền cho rằng chỉ có thiền mới đắc đạo, người tu Tịnh Độ cho rằng chỉ có niệm Phật mới đắc đạo, người tu Mật Tông cho rằng chỉ có tụng chú mới đắc đạo. Họ tự vạch ra một ranh giới, tự rào lại, đứng cứng trong tông phái của mình mà không chịu bước ra để gặp lại anh em, để tìm về một đạo Phật chung.

Ngài nhấn mạnh rằng, việc tìm về một đạo Phật chung không phải là trộn lẫn tạp nhạp tất cả các tông phái lại với nhau, mà là tìm ra cái đúng nhất, từ bỏ cái sai của mình. Và để làm được điều đó, mỗi người cần phải hiểu sâu và thực hành trọn vẹn Bát Chánh Đạo. Bát Chánh Đạo chính là cốt lõi, là chỗ dựa chung cho tất cả những người con Phật. Ngài nhắc nhở:

“Nếu ai mà lấy Bát Chánh Đạo làm sự tu tập thì người đó đang nhắm về một đạo Phật chung. Còn nếu ai không biết về Bát Chánh Đạo, không hiểu sâu về Bát Chánh Đạo hoặc là chê Bát Chánh Đạo là thấp thì người đó là người không nhắm đến được một đạo Phật chung.”

Ngài lấy ví dụ về việc tụng kinh hay ngồi thiền để minh họa cho sự sai lệch với nhân quả:

“Ví dụ như nói chỉ cần tụng cái bộ kinh này trong một thời, tội nghiệp tiêu tan. Cái điều này đúng với nhân quả không? Không đúng. Nhưng mà đã có nhiều người tin như vậy. Nếu kiếp trước ta mượn của ai một số tiền lớn rồi trốn đi, khiến họ khốn đốn, nghèo khổ, con cái thất học, thậm chí tự tử, thì tụng một bài kinh không bao giờ hết tội đó.”

Ngài cũng nhắc đến câu chuyện về người nông dân cuốc lấn đường đi. Mỗi ngày cuốc một ít, lấn dần vào con đường chung để mở rộng bờ ruộng. Một năm không thấy gì, nhưng đến năm năm sau, con đường chỉ còn bằng cái bàn, mọi người đi lại vô cùng vất vả. Tội đó, tụng bao nhiêu kinh cũng không hết, mà phải làm rất nhiều công đức, phải cực khổ làm lợi cho con người mới có thể chuộc lỗi được.

Ngài kể lại một kỷ niệm vui với các đệ tử của mình:

“Có một lần thầy hỏi người đệ tử Phật tử của mình: Ai tu theo thầy đều cực khổ vất vả, có đúng không? Mấy người đó nói đúng. Vậy cực kiếp này để kiếp sau là chi? Để kiếp sau cực nữa. Trả lời câu đó đúng là đệ tử của thầy. Vất vả cực khổ hết một kiếp này qua kiếp sau cực nữa. Vậy tu theo thầy chi vậy? Tu cực không tu theo chi? Tu vậy có chịu không? Chịu. Ủa cực mà chịu hả? Giỏi. Thật ra cực nhưng rất vui.”

Ngài giải thích rằng, những người được chùa giao cho nhiệm vụ bưng cơm, bưng nước phục vụ mọi người trong những ngày lễ lớn là những người có phước. Họ vất vả, cực nhọc nhưng rất vui, vì họ biết mình đang tạo phước, đang làm lợi ích cho chúng sinh.

Kết thúc bài pháp, TT. Thích Chân Quang nhìn khắp đại chúng, giọng nói đầy tha thiết:

“Ngày hôm nay chúng ta phải dặn lòng với nhau, chúng ta hứa với nhau như vậy. Mặc dù thầy biết nhiều Phật tử đến đây với thầy cũng xuất phát từ nhiều tông phái. Nhưng ngày hôm nay ta hứa với nhau là chuyện đó phải thuộc về dĩ vãng. Chúng ta không được mang cái tông phái đi vào tương lai nữa. Chúng ta đi tới tương lai là đi tìm một đạo Phật chung cho Phật pháp, cho con cháu mình, cho chúng sinh, cho thế giới mai sau.”

Lời dạy ấy như một lời nhắc nhở sâu sắc, thấm vào lòng mỗi người con Phật. Từ đó, những người có mặt hôm đó đều tự nhủ lòng, hãy mở lòng ra, hãy nhắm tới một đạo Phật chung, lấy Bát Chánh Đạo làm cốt lõi, để cùng nhau xây dựng một thế giới hòa bình, yêu thương, như lời UNESCO đã công nhận: “Đạo Phật là đạo của hòa bình”.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta về sự nguy hại của việc phân chia tông phái, khiến những người con Phật không còn thương yêu, đoàn kết với nhau. Bài học lớn nhất là hãy luôn hướng về một đạo Phật chung, lấy Bát Chánh Đạo làm nền tảng, khiêm tốn học hỏi, từ bỏ sự cực đoan, bảo thủ để cùng nhau gìn giữ và phát triển Phật pháp, mang lại hòa bình cho thế giới.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang