Mỗi làng một ngôi chùa, mỗi chùa một vị sư

Buổi sáng ở chùa Hồng Phúc, xã Nghi Long, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, nắng vàng trải nhẹ trên mái ngói cong vút. Trong chánh điện, tiếng chuông ngân vang, hương trầm quyện bay. Phật tử ngồi kín, áo lam, áo nâu, khuôn mặt rạng ngời hướng về pháp tòa. Thượng tọa Thích Chân Quang ngồi an nhiên trên tòa sen, ánh mắt từ bi nhìn khắp đại chúng, bắt đầu bài pháp thoại về đề tài “Chùa, Sư Và Phật Tử”.

Ngài nhìn quanh, giọng trầm ấm: “Hôm nay, thầy được về đây trong niềm vui lớn của Phật giáo Nghệ An. Thầy Châu Phong được bổ nhiệm trụ trì chùa Hồng Phúc này. Đây là một tin vui, vì xứ Nghệ của chúng ta cực kỳ thiếu chùa, thiếu sư. Cực kỳ thiếu!”. Ngài dừng lại, rồi kể về một thời kỳ dài người dân Nghệ An phải lặn lội đi tìm chùa ở tận Hà Tĩnh, Hà Nội, hay vào tận trong Nam, vì quê mình không có chùa, không có sư. “Có những nơi chỉ còn lại cái nền chùa, cái cổng chùa, hay một góc tháp cũ. Sư không còn, Phật tử cũng không còn. Đó là điều bất hạnh nhất.”

Ngài kể: “Có một ông bí thư xã nọ, thấy trong làng mình còn cái nền chùa cũ, không sư, không Phật tử. Vậy mà chính ông, một người của chính quyền, đã đi vận động bà con tập trung lại, xin phục dựng ngôi chùa. Công đức của vị lãnh đạo đó thật lớn lao!”. Ngài nhấn mạnh: “Một ngôi làng có chùa, có sư, có Phật tử thì đó là một ngôi làng hạnh phúc. Nhưng để có được ba điều đó, ta phải có người tu. Mà người tu thì đang thiếu trầm trọng.”

Ngài hỏi: “Bây giờ, mỗi làng xây một ngôi chùa, dễ hay khó?”. Mọi người lặng im. Ngài tự trả lời: “Cực kỳ khó! Xây chùa tốn kém, dân làng không đủ sức. Nhưng khó thôi, ta có thể xây chùa bé bé, không cần to đẹp, miễn có nơi thờ Phật để bà con tới lui lễ bái. Vậy chuyện mỗi chùa có một vị sư thì sao? Lấy đâu ra? Giáo hội cũng không có đủ người. Ngoài Bắc, có thầy phải trụ trì năm bảy chùa một lúc, không có người thay. Đạo Thiên Chúa bên Pháp cũng vậy, nhiều nhà thờ không còn linh mục, chỉ có máy gõ chuông tự động.”

Ngài trầm giọng: “Tại sao thiếu người tu? Tại vì không ai chịu đi tu. Tại sao không chịu đi tu? Tại vì không thích. Tại sao không thích? Vì cuộc sống thế gian lôi cuốn quá! Được mặc đồ đẹp, chạy xe máy, đi chơi, được yêu. Còn quý thầy thì sống trong giới luật, thúc liễm, kham khổ. Nhìn từ ngoài vào, thế gian vui hơn trong chùa nhiều. Nhưng sự thật thì ngược lại!”

Ngài kể: “Hôm trước, thầy ghé Đà Lạt, các đệ tử mời thầy ra đồi thông ngồi chơi cho thanh thản. Ngồi đó, thầy nghe một anh luật sư than thở: ‘Lấy vợ cực lắm thầy ơi! Lúc yêu nhau thì toàn hiện cái tốt, về sống chung rồi đủ thứ chuyện lòi ra. Nội chuyện giờ giấc: mình 10 giờ ngủ, bả 9 giờ đã lên giường. Mình chưa lên là bả hỏi: “Anh nhớ con nào? Sao giờ này chưa lên nằm với em?”. Mình ngồi giải thích công việc còn nhiều, bả không nghe. Rồi đẻ con ra, thôi thì cắn răng chịu đựng, sống vì con, bấm bụng đi qua một đời.’ Thầy ngồi lặng nghe, không góp ý. Thầy biết hết rồi, nhưng thấm thía thêm: đằng sau những trò vui của thế gian, sự thật chỉ là vực thẳm. Một chầu nhậu hả hê cười đùa, rồi kéo theo tội lỗi, bệnh tật. Niềm vui thế gian chỉ là chấp nối những niềm vui ngắn ngủi, tạm bợ, và để có được nó ta phải tốn bao công sức. Đức Phật nói: ‘Thế gian vui ít, khổ nhiều, nguy hiểm còn nhiều hơn.’”

Ngài giảng tiếp: “Có người khen ta, ta vui. Có người mắng ta, ta buồn. Tâm ta bị lắc lư theo lời khen tiếng chê. Còn người tu, ai khen cũng bình thản, ai chê cũng không buồn. Giữa hai cuộc sống đó, ta chọn cuộc sống nào? Rõ ràng là cuộc sống bình thản, không bị thay đổi bởi khen chê, sướng hơn nhiều. Hoặc là có người yêu, nhắn tin ‘đêm nay em nhớ anh’, ta sướng. Nhưng rồi một ngày phát hiện người ta phản bội, ta đau khổ. Tình yêu thế gian không ai chung thủy vĩnh viễn, chỉ có thánh mới chung thủy. Đặt hạnh phúc của mình vào những con người dễ thay đổi, có an toàn không? Không an toàn. Đó là khổ chứ không phải sướng.”

Ngài mỉm cười: “Còn người tu, không yêu ai, ai nhắn tin ‘em rất yêu thầy’, mình cũng không hạnh phúc. Mai mốt người ta lấy chồng, mình cũng không buồn. Thanh thản, không bị lệ thuộc vào thương ghét của con người. Chỉ có một tình yêu thương trải khắp chúng sinh, không thiên vị ai. Cái trái tim từ bi đó hạnh phúc hơn nhiều so với việc cứ phải bám víu vào một vài người mà chính mình cũng không giữ được sự chung thủy.”

Ngài nhìn quanh, giọng đầy trăn trở: “Vậy mà nhiều chùa tìm cách tạo ra người tu bằng thủ thuật. Dụ trẻ mồ côi vào chùa nuôi, hy vọng lớn lên sẽ xuất gia. Nhưng kết quả ngược lại. Có chùa nuôi hai mươi đứa, lớn lên bỏ ra sạch. Chúng đi học, biết mình có quyền lựa chọn, rồi đến chào thầy: ‘Con cảm ơn thầy đã nuôi con đến 18 tuổi. Bye bye thầy, con đi!’ Rồi đi luôn. Xuất gia là một sự chọn lựa cao thượng và quyết liệt, không thể ép buộc.”

Ngài kết luận: “Muốn có nhiều người trụ trì, phải có nhiều người đi tu. Muốn có người đi tu, phải có người ưa thích đời sống xuất gia. Mà muốn ưa thích, phải bước vào đạo, thực hành thử, rồi mới thấy sự thật ngược lại: đời sống thanh bần, thúc liễm, tỉnh thức của quý thầy mới chính là hạnh phúc đích thực. Còn những điều ta tưởng là vui của thế gian, đằng sau chỉ là vực thẳm. Vậy nên, mỗi người chúng ta hãy tự hỏi: mình có dám bước vào đạo để tìm thấy hạnh phúc thật không? Nếu tất cả mọi người ở đây đều đi tu hết, thì mỗi làng sẽ có một vị sư. Nhưng đó là chuyện nói đùa. Còn bây giờ, hãy bắt đầu bằng việc gieo duyên, hướng tâm về Phật, để mỗi làng quê Nghệ An dần dần có lại những mái chùa thân thương.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà Thượng tọa Thích Chân Quang muốn truyền tải: Chùa, sư và Phật tử là ba yếu tố tạo nên đời sống tâm linh của một ngôi làng hạnh phúc. Niềm vui thế gian chỉ là tạm bợ, đằng sau là khổ đau; chỉ có đời sống tu tập, tỉnh thức, từ bi mới mang lại hạnh phúc bền vững. Vì vậy, mỗi người hãy trân quý mái chùa, nuôi dưỡng tâm hướng Phật, và khuyến khích những người có duyên bước vào con đường xuất gia để gìn giữ và phát triển đạo Pháp cho dân tộc.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang