Miếng Khoai Sắn Và Con Đường Về Thăm Mẹ

Gió lạnh thổi qua những cánh đồng quê, mang theo cái rét cắt da thịt của những ngày cuối năm. Trên con đường đất đỏ bụi bặm, một chàng trai trẻ lê từng bước nặng nề. Đã ba mươi năm trước, thời điểm mà đất nước còn nhiều khó khăn, việc đi đường mà túi không còn một đồng nào là chuyện hết sức bình thường. Nhưng hôm nay, cái đói và cái khát đang bào mòn ý chí của anh. Môi anh nứt nẻ, mặt xanh lè, tay chân run rẩy vì kiệt sức.

Anh nhìn thấy một ngôi nhà tranh ven đường, khói bếp bay lên nghi ngút. Với chút hy vọng mong manh, anh ghé vào, giọng khàn đặc: "Xin bác cho cháu một ngụm nước uống đỡ khát ạ."

Chủ nhà, một bà cụ già với đôi mắt hiền hậu, nhìn thấy bộ dạng tiều tụy của anh. Bà không chỉ đưa nước, mà còn tinh tế nhận ra cái đói đang giày vò người khách lạ. Bà lật đật vào bếp, lấy ra một củ khoai sắn luộc nóng hổi và một trái chuối chín cây. "Cháu ăn tạm cho ấm bụng nhé," bà cụ nói nhẹ nhàng.

Trong khoảnh khắc ấy, thời gian như ngừng trôi. Chàng trai cầm lấy củ khoai, cắn một miếng thật nhanh. Chỉ trong vòng hai, ba giây, cả củ khoai và trái chuối đã biến mất. Cái đói quá mức khiến anh không kịp thưởng thức hương vị, chỉ kịp cảm nhận sự no nê đột ngột lan tỏa khắp cơ thể. Anh nhìn quanh, thấy nhà bà cụ cũng chẳng còn gì thêm, nên đành cúi đầu tạ ơn rồi tiếp tục lên đường. Nhưng hình ảnh bà cụ và củ khoai sắn ấy đã khắc sâu vào tâm trí anh. Suốt quãng đời còn lại, mỗi khi nhớ về bữa ăn cứu đói ấy, lòng anh lại dâng lên một niềm biết ơn khôn tả. Anh tự nhủ: "Nếu không có miếng khoai, miếng sắn ấy, có lẽ mình đã không đủ sức lội bộ về nhà."

Tuy nhiên, khi so sánh ân tình nhỏ bé ấy với công lao của cha mẹ, ta mới thấy sự khác biệt khổng lồ. Cha mẹ không chỉ cho ta một củ khoai lúc đói, mà là cả một cuộc đời nuôi dưỡng. Từ lúc ta còn nằm trong nôi, được bồng ẵm, bú móm, chạy cho từng manh áo, tấm quần, miếng cơm, chén cháo, viên thuốc, cục than sưởi ấm trong mùa đông... Hàng chục năm trời, cha mẹ đã hy sinh thầm lặng, vượt qua tất cả những ân nghĩa mà người ngoài có thể dành cho ta. Trừ ơn Phật – người cho ta con đường giác ngộ – thì ơn cha mẹ luôn là số một.

Thế nhưng, trong nhịp sống hối hả hiện đại, ta thường quên đi điều căn bản này. Hãy tưởng tượng một đêm khuya, lúc 11 giờ, điện thoại reo vang. Giọng em gái khóc thét ở đầu dây bên kia: "Anh ơi! Mẹ tự nhiên bệnh nặng quá, anh chạy về gấp đi!"

Lập tức, tim anh thắt lại. Anh nhảy lên xe, phóng vèo trong đêm tối đen như mực, đâm thẳng về quê thăm mẹ. Trong đầu anh chỉ nghĩ đến khuôn mặt đau đớn của mẹ, đến nỗi lo lắng tột cùng. Anh nhớ ơn mẹ, thương mẹ vô bờ bến. Nhưng có một điều anh hoàn toàn lãng quên: Ai đã mở con đường này? Ai đã quy hoạch, giám sát thi công để anh có thể chạy xe an toàn trong đêm tối mà về kịp đưa mẹ đến bệnh viện?

Chính những người cán bộ, lãnh đạo địa phương và quốc gia đã âm thầm làm việc đó. Họ là những người mà đêm nằm ngủ không yên vì lo kế hoạch phát triển kinh tế, lo lát xong con đường, lo đảm bảo an ninh trật tự. Họ lo cho cả một cộng đồng rộng lớn, chứ không chỉ riêng gia đình nhỏ bé của ta. Nếu không có hệ thống giao thông, y tế, và sự ổn định xã hội do những người lãnh đạo kiến tạo, liệu anh có thể về thăm mẹ kịp thời? Liệu mẹ anh có được cấp cứu đúng lúc?

Chúng ta thường chỉ nhớ những ân tình gần gũi, cá nhân, mà quên đi những "không khí" vô hình nhưng thiết yếu của xã hội. Như Khổng Tử đã đặt ơn vua (người lãnh đạo) lên trên, không phải vì nịnh bợ, mà vì tính toán lý trí: Người lãnh đạo lo cho hàng triệu người, còn cha mẹ chỉ lo cho vài người con. Cả hai đều vĩ đại, nhưng nếu thiếu đi nền tảng xã hội ổn định, hạnh phúc gia đình sẽ lung lay.

Vì vậy, ngày Vu Lan không chỉ là dịp để ta nhớ ơn cha mẹ, mà còn là cơ hội để ta nhìn nhận lại toàn bộ mạng lưới ân tình trong cuộc sống. Từ miếng khoai sắn cứu đói, đến công lao sinh thành dưỡng dục, và cả những đóng góp thầm lặng của những người giữ gìn sự bình yên cho đất nước. Biết ơn tất cả, ta mới thực sự hiểu được chiều sâu của đạo đức làm người.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện đối chiếu giữa lòng biết ơn đối với một ân tình nhỏ bé (miếng khoai sắn) và công lao to lớn của cha mẹ, cùng sự lãng quên vai trò của những người lãnh đạo xã hội. Bài học rút ra là: Lòng hiếu kính với cha mẹ là nền tảng đạo đức quan trọng nhất; nếu không biết ơn cha mẹ, mọi tình nghĩa khác đều giả dối. Đồng thời, ta cần mở rộng lòng biết ơn đến những người lãnh đạo, những người đã tạo dựng môi trường sống an toàn, thuận lợi để ta có thể thực hiện trách nhiệm với gia đình. Biết ơn là nhìn thấy những điều vô hình nhưng thiết yếu, từ đó sống có trước có sau, chung thủy và đầy tình người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang