Mẹ dặn bẻ bánh chia bạn và cái gốc của tính hào hiệp

Đêm thu mờ sương, hai anh em nằm trên chiếu cói giữa gian nhà tranh lợp lá, tiếng gió vi vu qua kẽ vách làm lay động ánh đèn dầu leo lét. Mùi rơm khô thoang thoảng quyện với hơi lạnh của đất. Ngài Thích Chân Quang hồi tưởng, nằm bên người bạn miền Bắc, bỗng nghe bạn thở dài, tiếng thở dài dài như kéo cả nỗi niềm tuổi thơ.

"Mày biết không, tao quý mày ở cái tính hào hiệp, nhưng mày có hay sao mày thành ra vậy?" – ngài hỏi, giọng tò mò.

Người bạn quay sang, ánh mắt sáng lên dưới ánh đèn mờ, bắt đầu kể về thuở ấu thơ nghèo khó. Hồi nhỏ, gia đình anh thiếu thốn, nhưng mẹ anh luôn dặn những điều khiến lòng anh mở rộng. Cái tính tốt ấy không phải bẩm sinh, mà do tích lũy lâu dài từ lời mẹ dạy bảo mỗi ngày.

Anh kể, một chiều hồi bảy tuổi, anh cầm chiếc bánh nướng còn nóng, định ăn thì có đứa bạn hàng xóm chạy lại gần, mắt trông chằm chằm vào bánh. Anh giật lùi, ôm bánh vào ngực, định chạy đi chỗ khác như thói ích kỷ thường thấy. Nhưng tối đó, mẹ gọi anh lại, bàn tay gầy guộc đặt lên vai áo sờn.

"Con ơi, khi con có cái bánh con ăn mà bạn con lại xin, thì con bẻ ra con chia, chia cho bạn con cái phần lớn."

"Nhưng mẹ, con cũng muốn ăn nhiều mà." – anh phân vân, bàn tay bứt rứt vạt áo.

"Nghe lời mẹ, chia phần lớn đi, lòng rộng thì sau này lớn có nhiều hơn." – mẹ dặn, mắt hiền từ.

Rồi mẹ còn dặn thêm một điều khiến anh ngỡ ngàng:

"Hoặc khi con thấy bạn con có bánh, con lại xin, lúc nó bẻ chia, con nên quay chỗ khác, đừng nhìn coi nó đưa mình phần lớn hay nhỏ, để nó đừng khó xử."

"Con hiểu rồi, mẹ." – anh gật đầu, tim ấm lại lạ thường.

Điểm nút của đời anh là từ câu dặn ấy, anh thực hành đều đặn. Lớn lên, gặp bạn bè có vật gì, anh dễ dàng chia sẻ, không bỏn xẻn. Có lần anh mượn vở bạn, bạn sợ hết giấy, anh cười:

"Mày cứ dùng, tao có giấy khác, không sao."

"Mày tốt thật, không như mấy đứa keo kiệt." – bạn bảo, anh chỉ cười khẽ.

Qua nhiều năm tháng, cái khuynh hướng tốt ấy tích lũy thành bản chất hào hiệp. Khi ngài bạn kể xong, tiếng côn trùng ngoài bờ rào chợt lặng đi, như để nhường chỗ cho sự thấm thía.

"Chỉ một điều nhỏ mẹ dạy, mà tao lớn lên thành tính hào hiệp vậy đó." – anh thốt lên, nước mắt rưng rưng.

Từ đó, ngài Thích Chân Quang càng quý bạn ở điểm ấy, và hiểu rằng bản chất tốt không phải tự nhiên mà do huân tập lâu dài. Về sau, anh sống cởi mở, giúp đỡ nhiều người, tiếng lành đồn xa giữa xóm làng nghèo.

Ý nghĩa câu chuyện

Bản chất tốt hay xấu của con người đều do tích lũy lâu dài qua giáo dục và hành động. Một lời dạy nhỏ của mẹ về sự chia sẻ có thể huân tập thành tính hào hiệp rộng rãi suốt đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang