Lưỡi Dao Và Sự Tỉnh Thức Cuối Cùng

Không khí trong tinh xá chiều hôm ấy nặng nề và tĩnh mịch lạ thường. Ánh nắng cuối ngày xiên qua những kẽ lá, tạo nên những vệt sáng mờ ảo trên nền đất nung lạnh lẽo. Trong góc tối của một căn phòng nhỏ, bóng dáng một vị tỳ kheo ngồi co ro, đôi mắt trũng sâu nhìn chằm chằm vào khoảng không vô định. Đó là Sapadasa, một người tu hành nghiêm túc, giới luật tinh chuyên, nhưng bên trong tâm hồn ông lại là một vực thẳm của sự buồn chán và tuyệt vọng không nguyên cớ.

Sapadasa đã mang trong mình một loại bệnh tâm lý kỳ quái từ bao nhiêu năm nay. Dù mọi việc làm đều đúng pháp, dù đời sống đạo đức không có gì sai sót, nhưng cứ mỗi khi đêm xuống, cảm giác muốn kết liễu cuộc đời lại dâng lên mãnh liệt. Ông không hiểu tại sao mình lại như vậy. Nỗi uất ức này giống như một vết thương cũ chưa lành, âm ỉ chảy máu trong tâm trí, khiến ông cảm thấy cô độc giữa đám đông huynh đệ.

Một buổi chiều, khi các vị tỳ kheo đang bận rộn chuẩn bị cho giờ tụng kinh, một con rắn độc bò vào pháp đường. Nó phùng mang, phun khè khè dữ tợn, khiến ai nấy đều giật mình lùi lại. Các vị nhanh chóng dùng cây gậy chặn cổ nó, bắt bỏ vào một chiếc bình có nắp đậy kín để đem đi thả xa. Thấy cơ hội, Sapadasa tình nguyện nhận nhiệm vụ bưng chiếc bình đó đi.

Thực ra, trong đầu ông lúc ấy chỉ có một ý nghĩ đen tối: ông sẽ lợi dụng cơ hội này để chết. Khi đến một chỗ vắng vẻ, ông mở nắp bình, thọc tay vào quậy phá, mong con rắn cắn mình để được giải thoát khỏi nỗi đau khổ triền miên. Nhưng điều kỳ lạ xảy ra. Con rắn hung dữ ban nãy, khi gặp bàn tay ông, lại né tránh nhẹ nhàng, không hề tấn công. Sapadasa thất vọng, đổ con rắn ra ngoài rồi quay về. Ông kể lại sự việc, các huynh đệ cười bảo rằng chắc nó hiền, nhưng trong lòng ông, sự thất bại này càng đẩy ông vào bế tắc hơn.

Vài ngày sau, đến lượt cạo tóc, Sapadasa xin mượn lưỡi dao cạo sắc bén. Ông nói dối là để cạo giúp huynh đệ, nhưng thực chất ông đã giấu nó trong áo. Lợi dụng lúc mọi người sơ hở, ông lẻn vào rừng sâu. Dưới gốc cây cổ thụ già nua, gió thổi vi vu như tiếng khóc than của vạn vật. Sapadasa đứng dựa lưng vào thân cây, run rẩy đưa lưỡi dao lên cổ. Làn da thịt mát lạnh tiếp xúc với kim loại sắc nhọn, ông nhắm mắt lại, chuẩn bị cho cái chết mà ông tin là lối thoát duy nhất.

Trước khoảnh khắc quyết định, ông bắt đầu hồi tưởng lại toàn bộ quá trình tu tập của mình. Từ ngày xuất gia đến nay, ông giữ giới thanh tịnh, thực hành chánh pháp đầy đủ, không có gì phải hối hận. "Nếu chết bây giờ, mình cũng không còn gì để tiếc nuối," ông thầm nghĩ. Nhưng chính trong giây phút buông bỏ tất cả, khi tâm trí đạt đến độ tĩnh lặng tuyệt đối trước ngưỡng cửa sinh tử, một luồng ánh sáng tỉnh giác bỗng bùng nổ trong ông. Không cần ngồi thiền, không cần dụng công phức tạp, ngay tại đó, Sapadasa nhập định và chứng quả A La Hán. Nỗi uất ức hàng chục năm tan biến như sương mù dưới nắng sớm.

Khi trở về tinh xá, gương mặt Sapadasa hoàn toàn khác biệt. Đôi mắt ông trong veo, nụ cười điềm đạm và an lạc thay thế cho vẻ mặt buồn bã xưa kia. Các vị tỳ kheo ngạc nhiên hỏi:

- "Sapadasa, ông đi đâu mà trông ông thay đổi kỳ lạ vậy? Trước đây ông luôn ưu tư, sao giờ lại thanh thản đến thế?"

Sapadasa mỉm cười, khai thật mọi chuyện. Câu chuyện đến tai Đức Phật. Ngài giải thích rằng, nỗi buồn của Sapadasa bắt nguồn từ tiền kiếp thời Phật Ca Diếp. Khi đó, ông cũng là một người tu hành muốn hoàn tục vì chán nản. Một người bạn đồng tu đã khuyên ông hãy giao hết đồ đạc tu hành cho họ nếu ông rời đi. Lời khuyên đầy tính toán và thiếu tình người ấy đã khiến ông mất niềm tin vào con người, mang theo nỗi oán trách và buồn chán qua hàng ngàn kiếp sống.

Các vị tỳ kheo thắc mắc:

- "Bạch Thế Tôn, tại sao chỉ trong khoảnh khắc đặt lưỡi dao vào cổ, ngài ấy lại đắc đạo nhanh chóng như vậy?"

Đức Phật đáp:

- "Thời gian không phải là yếu tố quyết định. Sapadasa đã tinh tấn thiền định suốt 20.000 năm qua nhiều kiếp. Công đức đã chín muồi, chỉ cần một duyên khởi cuối cùng là đủ để quả báo hiện tiền."

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh rằng tâm lý con người có thể lặp lại qua nhiều kiếp sống do nghiệp lực. Tuy nhiên, sự tinh tấn bền bỉ trong tu tập, dù trải qua thời gian dài hay ngắn, sẽ tích lũy thành công đức lớn lao. Quan trọng hơn, bài học về thời gian: đừng giới hạn sự tu tập bằng những mốc thời gian hữu hạn (như một kiếp hay vài năm), bởi đạo Phật là đạo của sự vô hạn. Hãy gieo nhân vô hạn để đạt quả vô hạn, kiên trì và không nản chí trước những khó khăn tâm lý tạm thời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang