Lưỡi dao và con rắn độc

Buổi chiều trong pháp đường vắng lặng, ánh nắng xiên qua khe cửa rọi lên nền gạch đỏ. Các tỳ kheo đang ngồi tụng kinh thì một con rắn lục bò vào, thân dài thon thả nhưng đầu tam giác, mắt lạnh lẽo. Nó trườn qua giữa hàng ghế, khiến vài vị khẽ nhích người. Một vị đứng lên định đuổi, con rắn bỗng xửng cổ, phùng mang, phun ra tiếng khè khè dữ tợn. Người nào cũng lùi lại, tim đập thình thịch.

Vị tỳ kheo trẻ tên Sapadasa ngồi ở góc phòng, mặt không biểu cảm, đôi mắt trũng sâu vì bao năm buồn bã. Ông nhìn con rắn mà lòng dâng lên một nỗi chán chường quen thuộc. Mọi người vây quanh, lấy một cành cây chận ngang cổ con rắn, khéo léo đẩy nó vào một chiếc bình đất, đậy nắp lại. Có người nói: “Để tôi đem đi quăng cho rồi.” Sapadasa đứng dậy, giọng khàn khàn: “Để tôi. Tôi đi cho.”

Ông bưng chiếc bình ra khỏi pháp đường, bước dần vào khu rừng vắng phía sau tinh xá. Đến một gốc cây cổ thụ, ông dừng lại, nhìn quanh không thấy ai. Ông mở nắp bình, thọc tay vào trong, cố ý quậy mạnh để con rắn cắn. Nhưng lạ thay, con rắn cứ né qua né lại, không hề há miệng. Sapadasa ngạc nhiên, rút tay ra, lại thọc vào lần nữa, quậy mạnh hơn. Con rắn vẫn chỉ trườn tránh, không cắn. Ông lẩm bẩm: “Rắn độc gì mà hiền vậy?” Ông đổ con rắn xuống đất, nó trườn nhanh vào bụi cỏ biến mất.

Trở về pháp đường, ông nói với các tỳ kheo: “Con rắn đó không độc đâu.” Các vị nhìn nhau bật cười: “Trời ơi, nó xửng cổ, phun khè khè, lè lưỡi dữ vậy mà bảo không độc? Đầu nó tam giác kìa!” Sapadasa không cãi, chỉ lặng lẽ ngồi xuống, nhưng trong lòng ông vẫn âm ỉ một nỗi buồn không tên, như con dao mòn đã cùn mà vẫn cứa vào tim.

Ngày hôm sau, các tỳ kheo tụ tập để cạo tóc, người này cạo cho người kia. Sapadasa xin một lưỡi dao bén, nói: “Để tôi tự cạo cho.” Ông cầm lưỡi dao, lặng lẽ rời khỏi tinh xá, bước vào rừng sâu. Đến một gốc cây lớn, ông dựa lưng vào thân cây, đưa lưỡi dao lên cổ. Trước khi ấn mạnh, ông dừng lại, nhắm mắt, hồi tưởng lại cả đời tu hành của mình. Ông thấy mình đã sống đúng giới luật, tinh tấn không ngừng, không có gì phải hối hận. “Chết bây giờ cũng được,” ông nghĩ, nhưng một luồng sáng lạ lùng bỗng dâng lên trong tâm. Toàn thân ông như chìm vào một trạng thái khác, mọi muộn phiền bao năm bỗng tan biến. Ông đứng yên đó, bất động, và trong khoảnh khắc ấy, ông đắc quả.

Buổi chiều, các tỳ kheo thấy Sapadasa trở về, ai nấy đều sững sờ. Gương mặt ông sáng rỡ, điềm đạm, nở một nụ cười nhẹ nhàng, khác hẳn vẻ buồn bã bao năm. Một vị hỏi: “Hiền giả, sao ông thay đổi kỳ lạ vậy?” Sapadasa mỉm cười, kể lại toàn bộ sự việc. Đến tối, các tỳ kheo đem chuyện này hỏi Đức Phật. Đức Phật nhìn Sapadasa, rồi nói với đại chúng: “Người này đã hành thiền suốt 20.000 năm qua. Dù mang tâm bệnh ưu uất, nhưng ông ấy chưa bao giờ ngừng tinh tấn. Hôm nay duyên đã mãn, chỉ cần đặt lưỡi dao lên cổ là đắc đạo.”

Đức Phật kể thêm về tiền kiếp của Sapadasa: thuở Phật Ca Diếp, ông cũng là một tu sĩ mang tâm trạng buồn chán, muốn hoàn tục. Một người huynh đệ nghe vậy liền nói: “Nhớ để lại đồ tu cho tôi nhé, đừng đem về làm gì.” Câu nói đó khiến ông càng chán nản, nghĩ rằng đời không ai thương mình thật lòng. Nỗi buồn đó theo ông qua nhiều kiếp, trở thành một căn bệnh tâm lý khó hiểu. Nhưng nhờ kiếp nào cũng giữ gìn giới luật, tinh tấn thiền định, nên cuối cùng vẫn đắc đạo.

Đức Phật rồi nói bài kệ: “Ai sống 100 năm biếng lười không tinh tấn, chẳng bằng sống một ngày hết lòng trong chánh pháp.” Ngài dạy rằng thời gian tu hành không quan trọng bằng công đức đã tích lũy từ nhiều kiếp. Người có bề dày công phu thì chỉ cần một khoảnh khắc quyết định là chứng quả.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học thầy muốn truyền tải: Tâm lý con người có thể lặp lại qua nhiều kiếp, nhưng nếu ta kiên trì tinh tấn, giữ gìn giới luật, thì dù mang bệnh tâm lý nặng nề đến đâu, vẫn có thể đắc đạo khi duyên lành chín muồi. Đừng nản lòng vì thời gian dài, đừng lập trình giới hạn cho sự tu tập, hãy phát nguyện tinh tấn vô hạn để đạt quả vô hạn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang