Lời thọ ký phải quên

Bùn non nhão nhoét dính chặt lấy bàn chân trần, mỗi bước đi của vị Phật Nhiên Đăng đều lún sâu xuống lớp đất ướt sũng sau cơn mưa. Con đường làng ngày ấy còn hoang sơ, hai bên là ruộng lúa xanh mướt, thỉnh thoảng vài chú cò trắng chao nghiêng cánh giữa trời chiều. Trời sắp tối, ánh hoàng hôn nhuộm vàng cả một khoảng không, nhưng lòng người đi giữa đường thì vẫn thảnh thơi, an lạc.

Bồ Tát Thiện Tuệ đứng lặng bên vệ đường, nhìn theo bóng dáng đức Phật Nhiên Đăng đang từ từ tiến bước. Ngài chợt nhận ra phía trước có một vũng bùn lớn, đen ngòm, trơn trượt. Nếu đức Phật cứ thế đi tới, chắc chắn sẽ lấm lem cả y phục, mà thời xa xưa ấy, vật chất còn đơn sơ, việc tìm một dòng nước sạch để giặt giũ cũng chẳng dễ dàng gì. Không một chút do dự, Bồ Tát Thiện Tuệ nằm xuống, dán cả thân mình lên lớp bùn lạnh ngắt, làm thành một chiếc cầu sống cho đức Phật bước qua.

Lớp bùn nhớp nháp thấm qua áo, lạnh buốt cả sống lưng, nhưng trong lòng ngài không hề khởi một ý nghĩ than thở. Khi đức Phật Nhiên Đăng bước lên thân ngài, từng bước chân nhẹ nhàng mà ấm áp, một cảm giác hỷ lạc dâng trào khắp thân tâm. Và rồi, giữa khoảnh khắc ấy, đức Phật Nhiên Đăng dừng lại, nhìn xuống vị Bồ Tát đang nằm dưới bùn, cất tiếng thọ ký:

“Này Thiện Tuệ, vào đời vị lai, nơi cõi Ta Bà uế trược, con sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Lời thọ ký vang lên như một lời tiên tri, nhưng cũng là một lời hẹn ước với cả một tương lai xa xôi. Người đời thường nghĩ, được thọ ký làm Phật là một vinh hạnh lớn lao, hẳn phải được sinh về một cõi an lành, non xanh nước biếc, vàng ngọc đầy tràn. Vậy mà riêng Bồ Tát Thiện Tuệ lại nhận lãnh một cõi Ta Bà, nơi đầy dẫy khổ đau, chiến tranh, hận thù. Điềm báo ấy đã hiện ra ngay từ khoảnh khắc ngài dấn thân nằm xuống vũng bùn nhơ bẩn: một con người dám dấn thân vào chốn xấu ác, không hề sợ hãi, thì sẽ thành Phật nơi một thế giới không mấy tốt đẹp.

Nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Nhiều kiếp sau, khi đức Phật Thích Ca đã thành đạo, Ngài kể lại chuyện này cho ngài Tu Bồ Đề nghe. Ai cũng biết đó là sự thật, ai cũng rõ nhân quả đã an bài. Vậy mà trong kinh Kim Cang, đức Phật lại hỏi:

“Này Tu Bồ Đề, ý ông thế nào? Ngày xưa tại pháp hội của Phật Nhiên Đăng, Như Lai có chứng được pháp gì chăng?”

Ngài Tu Bồ Đề, với trí tuệ sáng suốt, liền đáp:

“Bạch Thế Tôn, thật không hề chứng được pháp gì cả.”

Nghe qua thì thấy như ngược với sự thật, nhưng kỳ thực lại là chân lý sâu xa. Vì sao ư? Vì nếu ngày xưa, khi được Phật Nhiên Đăng thọ ký, Bồ Tát Thiện Tuệ mà mừng rỡ, ghi khắc trong tâm, mãi tưởng tượng đến ngày mình làm Phật, thì vĩnh viễn ngài sẽ không bao giờ thành Phật nữa. Lời thọ ký ấy phải được đón nhận rồi quên đi ngay, xem như không có gì, thì mới giữ được tâm thanh tịnh, mới tiếp tục tu hành.

Chuyện kể rằng, có một vị đệ tử tên là Vasubandu, sau nhiều năm theo thầy tu học, trải qua bao thử thách mà lòng vẫn nhu thuận, khiêm hạ. Một hôm, vị thầy là tổ Laeta ngạc nhiên hỏi:

“Làm sao con có thể giữ được sự khiêm hạ, nhu thuận đến như vậy?”

Vasubandu cung kính đáp:

“Bạch thầy, vì con nhớ kiếp xưa, con đã được thầy của con tên là Nguyệt Tịnh thọ ký rằng con sắp chứng quả Tư Đà Hàm. Nhưng một lần, con đến viếng thăm Bồ Tát Đại Quang Minh, vì sơ suất, con để cây gậy dựa vào tượng Phật trên vách tường. Chỉ một chút thiếu tôn kính ấy, khi con trở về, thầy con bảo rằng quả báo thọ ký đã mất, không còn nữa.”

Nghe đến đó, ai cũng giật mình. Một lời thọ ký chứng quả, chỉ vì một hành động nhỏ thiếu cung kính mà tan biến. Nhưng sâu xa hơn, có lẽ chính vì ngài đã để lời thọ ký dính trong tâm, khởi lên niềm vui, sự tự hào, nên mới tạo duyên cho việc mất phước xảy đến. Nhân quả không bao giờ sai chạy, nhưng đạo đức của người tu là phải biết xem như không.

Trong cuộc sống thường ngày, chuyện này cũng gần gũi lắm. Có người Phật tử đến chùa công quả, cúng dường, giúp đỡ huynh đệ, lâu ngày được thầy trụ trì khen:

“Con là một Phật tử thuần thành, tinh tấn, sau này con sẽ được phước lớn.”

Lời khen ấy có sai không? Không sai, vì đó là nhân quả thật. Nhưng người Phật tử khôn ngoan sẽ cúi đầu cảm ơn, rồi quên ngay, không giữ lại trong tâm. Còn nếu cứ ôm ấp, nghĩ rằng mai này mình sẽ giàu sang, an nhàn, được lên cõi trời, thì tâm kiêu mạn liền sinh khởi, phước báu cũng theo đó mà tiêu tan.

Người xưa thường nói, khi được khen cho một quả báo vị lai mà mình chấp giữ, tưởng tượng, vui sướng, tự hào, thì quả báo ấy sẽ mất. Cũng như đứa bé được khen sau này làm bác sĩ, nếu nó quên đi thì lớn lên có thể đạt được. Còn nếu nó cứ nhớ mãi, đi đâu cũng khoe khoang, thì tự nhiên việc học dở dang, trôi dạt mất hút. Quả báo lành thì phải quên, phải xem như không. Còn quả báo dữ thì ngược lại, lúc nào cũng phải canh cánh lo sợ, nhớ để tránh xa.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: khi gieo được nhân lành, dù có ai báo trước quả báo tốt đẹp, cũng tuyệt đối không được giữ trong tâm, phải xem như không để tránh khởi tâm kiêu mạn. Chỉ khi quên đi lời khen, quên đi quả báo, tâm mới thanh tịnh, đạo đức mới vững bền, và phước báu mới thật sự đến.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang