Lời thỉnh vấn của vua Madura

Buổi sáng hôm ấy, tại thành Madura, nắng vàng trải dài trên những nóc cung điện, tiếng chim ríu rít trong vườn thượng uyển. Trong đại sảnh, vua Madura Avantiputa ngồi trên long sàng, đôi mày trầm ngâm. Ngài vừa nghe những lời tâu của các vị Bà-la-môn trong triều: "Tâu đại vương, chỉ có giai cấp Bà-la-môn là tối thượng. Các giai cấp khác đều hạ liệt. Bà-la-môn là con của Phạm Thiên, sinh ra từ miệng Phạm Thiên, là chính tông thừa tự Phạm Thiên."

Nhà vua cảm thấy bất an. Ngài tự hỏi: "Nếu quả thật như vậy, thì vương quyền của ta, dòng dõi Sát-đế-lợi của ta, có ý nghĩa gì?" Và rồi ngài nghe danh tôn giả Mahā Kaccāna, một vị A-la-hán đang trú tại rừng Kunda, nổi tiếng là bậc trí giả, biện tài lão luyện. Vua liền truyền lệnh thắng nhiều cổ xe thù thắng, cùng đoàn tùy tùng hộ tống đi đến rừng Kunda.

Khi đến nơi, sau những nghi lễ xã giao, vua Madura ngồi xuống một bên, chắp tay thưa:

"Thưa tôn giả, các vị Bà-la-môn nói rằng chỉ có họ là chủng tánh tối thượng, là bạch chủng, là thanh tịnh, là con của Phạm Thiên. Còn các giai cấp khác là hắc chủng, hạ liệt. Vậy tôn giả nghĩ sao?"

Tôn giả Mahā Kaccāna mỉm cười từ bi, giọng trầm ấm:

"Thưa đại vương, đó chỉ là một âm thanh ở đời, một lời nói suông. Đại vương nghĩ thế nào: nếu một người Sát-đế-lợi sống sung túc với tài sản, vàng bạc, ngũ cốc, người ấy có thể nhận một người Sát-đế-lợi khác, hay một người Bà-la-môn, Vessa, Sudda, đến làm kẻ hầu hạ trung thành, dậy sớm thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh, làm đẹp lòng mọi người không?"

Vua Madura gật đầu, đáp:

"Thưa tôn giả, nếu người Sát-đế-lợi ấy giàu có, người ấy có thể nhận bất kỳ người nào trong bốn giai cấp để làm người hầu hạ."

Tôn giả lại hỏi tiếp:

"Vậy nếu một người Bà-la-môn giàu có, hay một người Vessa, Sudda giàu có, họ có thể nhận người khác, kể cả người Bà-la-môn, làm người hầu hạ không?"

Nhà vua xác nhận:

"Thưa tôn giả, cũng được."

Tôn giả nhìn thẳng vào mắt nhà vua, hỏi:

"Vậy thưa đại vương, nếu sự tình là như vậy, bốn chủng tánh này là đồng đẳng hay không đồng đẳng?"

Vua Madura chợt im lặng. Ngài nhận ra điều mà trước nay ngài chưa từng nghĩ tới. Một lúc sau, ngài chậm rãi đáp:

"Thưa tôn giả, nếu sự tình là như vậy, bốn chủng tánh này là đồng đẳng. Tôi không thấy có sự sai biệt gì."

Tôn giả Mahā Kaccāna lại đưa ra một ví dụ khác:

"Đại vương nghĩ thế nào? Nếu một người Sát-đế-lợi sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong dâm dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm, tham dục, sân hận, tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy có sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục không?"

Vua Madura đáp ngay:

"Thưa tôn giả, nếu người Sát-đế-lợi phạm những lỗi lầm đó, chắc chắn sẽ đọa vào cõi dữ."

Tôn giả lại hỏi:

"Vậy nếu một người Bà-la-môn, Vessa, hay Sudda cũng phạm những điều ác đó, sau khi chết họ có đọa vào cõi dữ không?"

Vua Madura thừa nhận:

"Thưa tôn giả, dù ở giai cấp nào, nếu phạm những lỗi đó thì chết vẫn đọa vào cõi dữ."

Tôn giả lại hỏi:

"Vậy bốn chủng tánh là đồng đẳng hay không đồng đẳng?"

Lần này, vua Madura không ngần ngại:

"Thưa tôn giả, bốn chủng tánh này là đồng đẳng. Tôi không thấy có sự sai biệt gì."

Tôn giả lại dẫn một ví dụ về luật pháp:

"Đại vương nghĩ thế nào? Nếu có kẻ đột nhập nhà cửa, cướp vật đồ đạt, phục kích các đường lớn, hay tư thông vợ người. Nếu người ta bắt nó dẫn đến trước mặt đại vương, đại vương sẽ xử trí thế nào?"

Vua Madura đáp, giọng nghiêm nghị:

"Thưa tôn giả, chúng tôi sẽ chém giết nó, hoặc tra tấn, hoặc tận xuất, hoặc áp dụng hình phạt tùy theo tội trạng. Vì danh xưng Sát-đế-lợi xưa kia của nó đã biến mất, nay nó chỉ được gọi là tên ăn trộm."

Tôn giả hỏi tiếp:

"Vậy nếu người Bà-la-môn, Vessa, hay Sudda làm như vậy thì sao?"

Vua đáp:

"Chúng tôi cũng sẽ xử lý tùy theo tội trạng. Danh xưng lúc trước đã biến mất, chỉ còn gọi là tên ăn trộm."

Tôn giả kết luận:

"Vậy bốn chủng tánh là đồng đẳng hay không đồng đẳng?"

"Thưa là đồng đẳng."

Cuối cùng, tôn giả nói về người xuất gia:

"Đại vương nghĩ thế nào? Nếu có một người thuộc giai cấp nào đó, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, từ bỏ sát sanh, lấy của không cho, nói láo, chỉ ăn một bữa, sống phạm hạnh, trì giới luật, trì thiện pháp. Đại vương đối xử với vị ấy thế nào?"

Vua Madura đáp với vẻ kính trọng:

"Thưa tôn giả, tôi sẽ đảnh lễ, đứng dậy, mời chỗ ngồi, cúng dường bốn loại đồ dùng như y phục, ẩm thực, sàng tọa, y dược trị bệnh, và sắp đặt sự bảo vệ hộ trì, che chở đúng pháp. Vì danh xưng giai cấp xưa kia của vị ấy đã biến mất, nay chỉ còn gọi là một vị sa môn."

Tôn giả hỏi:

"Vậy với các giai cấp khác, nếu xuất gia thì đại vương cũng đối xử như vậy chứ?"

Vua đáp:

"Thưa tôn giả, cũng như vậy."

Bấy giờ, vua Madura như vừa trút được một gánh nặng. Ngài đứng dậy, chắp tay, xúc động nói:

"Thật vi diệu thay, tôn giả Kaccāna! Thật vi diệu thay! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày những gì bị che kín, chỉ đường cho người đi lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối. Con xin quy y tôn giả, quy y Pháp, quy y Tăng. Mong tôn giả nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung con trọn đời quy ngưỡng."

Tôn giả Mahā Kaccāna ôn tồn đáp:

"Thưa đại vương, đại vương chớ có quy y tôi. Đại vương hãy quy y Thế Tôn, chính tôi cũng đã quy y Thế Tôn."

Vua Madura hỏi:

"Thưa tôn giả, nay bậc Thế Tôn ấy trú ở đâu?"

"Bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác ấy đã nhập Niết-bàn rồi, thưa đại vương."

Vua Madura trầm ngâm một lát rồi nói:

"Thưa tôn giả, nếu chúng tôi được nghe Thế Tôn ở xa mười do tuần, chúng tôi sẽ đi mười do tuần để yết kiến. Nếu ở hai mươi, bốn mươi, năm mươi do tuần, chúng tôi cũng sẽ đi. Vì Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, chúng tôi xin quy y Thế Tôn đã nhập Niết-bàn ấy, quy y Pháp, quy y Tỳ-kheo Tăng. Mong tôn giả nhận con làm cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung con trọn đời quy ngưỡng."

Từ đó, vua Madura trở thành một cư sĩ thuần thành, và nhờ sự giác ngộ của nhà vua, nhiều người trong vương quốc cũng bắt đầu nhìn nhận lại quan niệm giai cấp cố hữu, hướng đến một xã hội công bằng hơn dưới ánh sáng Phật pháp.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Sự hơn thua giữa con người không do dòng tộc, giai cấp, bằng cấp hay dung mạo quyết định, mà do phước báu, nghiệp báo và luật pháp công bằng. Mọi người đều bình đẳng trước nhân quả: làm ác thì chịu quả dữ, làm thiện thì được quả lành, dù ở bất kỳ giai cấp nào. Vì vậy, đừng kiêu mạn dựa trên địa vị hay dòng dõi, và cũng đừng khinh thường bất kỳ ai; hãy nỗ lực tạo phước, sống thiện lành để tự mình vươn lên trong cuộc đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang