Lời nhờ cậy của vị hòa thượng già

Chiều trên núi lặng gió. Trong gian nhà đơn sơ, vị hòa thượng già ngồi một mình, lưng đã còng hơn trước. Tiếng chim vọng từ sườn cây xa nghe thưa thớt, càng làm khoảng sân trở nên vắng vẻ. Tuổi già đã đến gần, và ông hiểu ngày mình rời khỏi cuộc đời không còn xa nữa.

Suốt đời, hòa thượng đã tạo được nhiều công đức. Nhưng ông cũng là người khó tính, việc gì không vừa ý là la rầy rất dữ. Các đệ tử xuất gia từng ở bên ông rồi lần lượt hoàn tục, lập gia đình. Đến cuối đời, chung quanh ông không còn người đệ tử xuất gia thân cận như con để có thể giao phó những việc sau cùng.

Ngày trước, có một người từng sống cùng hòa thượng trong một thời gian rồi rời đi tu nơi khác. Năm tháng kéo dài, đôi bên không thường xuyên ở gần nhau, nhưng người ấy chưa bao giờ quên tình cũ. Lâu lâu gặp lại, biết hòa thượng vốn hay la, vị ấy không chờ ông cất lời trách mắng mà bước tới ôm lấy ông thật thân tình.

Mỗi lần như vậy, hòa thượng đang định rầy cũng đành im. Ông hơi gượng người trong vòng tay của đệ tử cũ rồi nét mặt dịu xuống. Người ấy hỏi:

“Hòa thượng dạo này có khỏe không?”

Ông đáp, giọng vẫn khô khan:

“Khỏe gì nữa, già rồi.”

“Con lâu lâu mới được gặp hòa thượng. Hòa thượng đừng la con, để con ôm một chút.”

Vị hòa thượng nghe vậy không nói thêm. Cái ôm mộc mạc khiến những lời quở trách tan đi. Người đệ tử cũ thỉnh thoảng cũng cúng dường chút ít, nhưng điều đọng lại trong lòng ông không phải vật chất. Đó là sự kính thương bền bỉ, dù đã xa nhau rất lâu vẫn không hề phai nhạt.

Thời gian trôi, sức khỏe hòa thượng ngày càng yếu. Những buổi chiều cô độc khiến ông phải nhìn thẳng vào một điều: các đệ tử từng xuất gia bên mình không còn nữa, mà việc hậu sự sớm muộn cũng phải có người đứng ra lo liệu. Ông vốn cứng rắn, chẳng quen mở lời nhờ cậy, nên quyết định ấy khiến ông trầm ngâm rất lâu.

Một ngày, hòa thượng lên núi tìm người đệ tử cũ. Khi gặp nhau, vị ấy vẫn bước tới ôm ông như mọi lần rồi hỏi:

“Hôm nay hòa thượng lên đây có việc gì không?”

Hòa thượng ngồi xuống. Bàn tay già đặt trên đầu gối, các ngón tay khẽ co lại. Ông im lặng một lúc mới nói:

“Ngày hòa thượng về với Phật không còn xa nữa.”

Người đệ tử nghe đến đó, tim chợt thắt lại. Vị ấy nhìn kỹ gương mặt già nua trước mắt, khẽ hỏi:

“Hòa thượng thấy trong người yếu lắm sao?”

“Già rồi thì biết. Nếu hòa thượng đi, thầy lo hậu sự cho hòa thượng.”

Căn phòng bỗng yên hẳn. Người đệ tử không đáp ngay. Mấy lời ngắn ngủi ấy đối với một người già khó tính và ít bộc lộ tình cảm là sự giao phó sâu nặng. Muốn nhờ ai lo việc cuối cùng, hẳn hòa thượng phải tin và thương người ấy như con.

Mắt người đệ tử nóng lên. Vị ấy cúi đầu thưa:

“Dạ, hòa thượng cứ dặn. Hòa thượng muốn hậu sự thế nào, con sẽ lo chu đáo.”

Hòa thượng nhìn người trước mặt. Ông không nói lời cảm ơn, chỉ khẽ gật đầu. Nhưng cái gật đầu chậm rãi đã chứa trong đó sự tin cậy mà nhiều năm ông không thể nói thành lời.

Sau đó, những vị từng sống chung với hòa thượng được mời đến để bàn bạc. Mọi người ngồi lại, mỗi người một ý. Có vị vui miệng nói rằng nếu là mình thì sau khi mất chỉ cần hỏa thiêu rồi rải tro xuống sông cho mát mẻ, không cần bày biện nhiều.

Người được giao lo hậu sự nghe vậy liền nghiêm túc nói:

“Đó là ý của thầy, không phải ý của hòa thượng. Ta không nên lấy điều mình thích mà gán cho ngài.”

Vị kia hỏi:

“Vậy theo thầy phải làm sao?”

“Hòa thượng thích thế nào thì cứ làm đúng như vậy. Điều quan trọng là để hòa thượng được thoải mái. Ngài dặn gì, chúng ta cố gắng làm đầy đủ.”

Hòa thượng ngồi nghe, gương mặt vốn nghiêm nghị dần lắng xuống. Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, ông hiểu rằng người mình chọn đã thật sự đặt tâm nguyện của ông lên trước ý riêng. Đó không chỉ là sự chu toàn về nghi thức, mà là lòng hiếu kính của một người đệ tử đối với bậc từng dìu dắt mình.

Cuộc bàn bạc tiếp tục, nhưng điểm nút quan trọng đã được tháo gỡ. Hậu sự sẽ không bị quyết định bởi lời nói vui hay sở thích của bất kỳ ai. Mọi người sẽ hỏi kỹ ý hòa thượng và làm theo điều ông mong muốn. Người đệ tử cũ nhận trách nhiệm ấy với tất cả sự nghiêm túc, bởi vị ấy hiểu đây là lời gửi gắm cuối đời.

Từ hôm đó, sự cô đơn trong lòng hòa thượng như vơi bớt. Các đệ tử xuất gia thân cận không còn, nhưng ông biết vẫn có một người nhớ tình nghĩa cũ, sẵn sàng đứng ra lo liệu khi cần. Bao năm xa cách không làm tình thầy trò biến mất. Những cái ôm mỗi lần gặp, vài lời hỏi thăm và chút cúng dường tưởng chừng nhỏ bé cuối cùng đã kết thành một niềm tin rất lớn.

Người đệ tử cũng mang theo nỗi xúc động ấy như một lời nhắc nhở. Tình nghĩa chân thành không cần ồn ào, nhưng phải được giữ qua thời gian. Một người có thể khó tính, có thể cô độc vì chính tính khí của mình, song lòng thương bền bỉ vẫn có thể chạm tới phần mềm yếu sâu kín nhất trong họ.

Ý nghĩa câu chuyện

Tình thầy trò và lòng biết ơn phải được gìn giữ bền bỉ, không phai theo năm tháng. Sự kính thương chân thành có thể hóa giải khoảng cách, đem lại niềm an ủi và sự tin cậy cho một người trong những ngày cuối đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang