Lời Hứa Trên Cây Cột Nhà

Đêm xuống, căn nhà lá im ắng đến lạ. Tiếng dế kêu rả rích ngoài vườn, ngọn đèn dầu leo lét hắt bóng người đàn ông ngồi thừ trên chiếc chõng tre. Ông không ngủ được. Ánh mắt cứ vô thức hướng về cây cột nhà chính giữa, nơi mà năm xưa người bạn thân đã đào một hốc nhỏ, đặt vào đó một gói vải đỏ, rồi trát lại kín mít.

Người bạn đó tên là Tư. Ông Tư là một thương lái giàu có, nhưng lại không có vợ con, chỉ có một mối thâm tình với ông Năm từ thuở hàn vi. Một buổi chiều mưa tầm tã, ông Tư tất tả chạy sang nhà ông Năm, tay ôm khư khư một gói đồ nặng trịch. Ông Tư kể rằng ông sắp phải đi xa, làm một chuyến làm ăn lớn ở phương Nam, không thể đem theo số tài sản của dòng họ. Ông tin tưởng giao lại cho ông Năm cất giữ, dặn dò:

“Năm à, đây là 200 lượng vàng, của hồi môn cha mẹ tôi để lại. Tôi đi chuyến này chắc lâu, có khi vài năm. Nhờ chú giữ giùm. Khi nào tôi về thì trả lại tôi. Nhỡ tôi có mệnh hệ nào, chú hãy tìm người thân của tôi ở tận Quảng Ngãi mà giao lại.”

Ông Năm nghe vậy, tay run run nhận lấy, miệng hứa chắc như đinh đóng cột: “Anh cứ yên tâm, tôi giữ giùm, không dám động đến một phân vàng nào.”

Thế rồi, ông Tư ra đi. Ngày đầu, ông Năm còn thấy nhẹ nhõm vì làm được việc nghĩa. Nhưng rồi tháng này qua tháng khác, năm này qua năm khác, ông Tư biệt vô âm tín. Ông Năm bắt đầu thao thức. Ban đầu là những đêm trằn trọc, ông tự nhủ: “Mình giữ của cho bạn, có gì mà phải lo.” Nhưng rồi cái nghèo cứ bủa vây. Vụ mùa thất bát, con cái đau ốm, tiền bạc thiếu trước hụt sau. Ông Năm bắt đầu đêm đêm nhìn về cây cột nhà, trong đầu vang lên tiếng thì thầm: “200 lượng vàng, chỉ cần lấy một ít thôi, cũng đủ cứu cả gia đình. Ông Tư đi biền biệt, biết có còn sống mà về không?”

Nghĩ rồi, ông lại lắc đầu, tự mắng mình: “Mình đã hứa với bạn, ăn ở thế nào mà lại nảy sinh lòng tham này?”. Nhưng cám dỗ không dễ dàng buông tha. Có những đêm mưa gió, ông Năm mất ngủ, đi ra đi vào, mắt cứ dáo dác nhìn quanh cây cột. Vợ ông thấy vậy, lo lắng hỏi:

“Mình làm sao vậy? Cứ đêm đêm lại trằn trọc, hay là có bệnh gì?”

Ông Năm thở dài, chỉ nói qua loa: “Không có gì, tại mình lo chuyện làm ăn thôi.” Nhưng trong lòng ông giằng xé dữ lắm. Một mặt là lời hứa năm xưa, là tình bạn tri kỷ. Mặt khác là cảnh nhà túng quẫn, là những đứa con đói ăn. Ông tự hỏi: “Hay là mình cứ lấy một ít, rồi sau này ông Tư về mình sẽ trả lại? Chắc ông ấy cũng không biết đâu?”. Nhưng rồi ông lại nhớ đến lời Phật dạy về sự tham lam, về chữ tín. Ông biết, nếu ông lấy, ông sẽ không bao giờ còn có thể ngẩng mặt nhìn ai được nữa.

Năm tháng cứ thế trôi qua. Đã mười năm kể từ ngày ông Tư ra đi. Ông Năm vẫn sống trong cảnh nghèo khổ, nhưng chưa một lần nào động đến gói vàng. Ông vẫn cất giữ nó nguyên vẹn như ngày nào, chỉ thinh thoảng lại lấy ra lau chùi cho khỏi ẩm mốc. Một buổi sáng nọ, có một người đàn ông lạ mặt tìm đến nhà ông Năm. Ông ta tự xưng là cháu của ông Tư, ở tận Quảng Ngãi ra. Ông ta kể rằng ông Tư đã mất trong một chuyến đi biển, trước khi mất có dặn lại người nhà tìm đến ông Năm để nhận lại tài sản. Nghe xong, ông Năm không kìm được nước mắt. Ông vào nhà, đào gói vải đỏ lên, trao lại cho người cháu đúng 200 lượng vàng, không thiếu một phân.

Người cháu vô cùng cảm kích, muốn hậu tạ ông Năm một khoản tiền lớn. Nhưng ông Năm lắc đầu từ chối, mỉm cười nói: “Tôi giữ trọn lời hứa với bạn tôi, đó là điều quý giá nhất rồi. Tiền bạc không quan trọng.”

Từ đó, tuy cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng ông Năm luôn cảm thấy thanh thản trong lòng. Ông ngủ ngon hơn, ăn uống ngon miệng hơn. Hàng xóm láng giềng nghe chuyện, ai cũng nể phục. Họ bảo nhau rằng, ông Năm là người có đức, có tâm, đáng để học hỏi. Và chính cái tiếng thơm đó, theo năm tháng, đã giúp ông Năm gặp được nhiều may mắn trong làm ăn, cuộc sống dần dần khấm khá hơn. Ông thường dạy con cháu rằng: “Đạo đức không phải để khoe ra ngoài, mà là để giữ trong lòng. Giữ được lời hứa, là giữ được chính mình.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về ông Năm là bài học sâu sắc về lòng giữ chữ tín. Khi đối diện với cám dỗ, nhất là cám dỗ về vật chất, đạo đức của con người mới thực sự được thử thách. Giữ được lời hứa trong hoàn cảnh khó khăn không chỉ mang lại phước báu, mà còn khẳng định phẩm giá cao quý của con người. Lời hứa không chỉ là lời nói, mà là cả một quá trình tu dưỡng tâm tính, vượt qua tham lam, ích kỷ để sống xứng đáng với niềm tin của người khác.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang