Khúc đường vắng và nụ cười

Buổi chiều cuối năm, con đường làng vắng tanh. Hai bên bờ ruộng lúa đã gặt, chỉ còn gốc rạ khô vàng dưới nắng nhạt. Tiếng gió thổi qua những lùm tre già nghe rào rào như tiếng thì thầm của đất trời. Ông Ba đi trên con đường ấy, bước chân chậm rãi, tay cầm chiếc nón lá cũ.

Đã hơn mười năm nay, ông sống một mình trong căn nhà nhỏ cuối xóm. Vợ mất sớm, con cái đi làm ăn xa, năm mới về thăm ông được vài ngày rồi lại đi. Ông quen với cảnh đơn độc, nhưng cũng có những lúc, giữa không gian tĩnh lặng, nỗi cô đơn cứ âm thầm xâm chiếm.

Bỗng nhiên, từ xa, một bóng người xuất hiện. Một người đàn ông trạc tuổi ông, dáng đi hơi khập khiễng, quần áo lam lũ, mặt mày khắc khổ. Hai người đi ngược chiều nhau trên đoạn đường vắng, chỉ còn khoảng chục mét nữa là gặp nhau.

Trong lòng ông Ba chợt dâng lên một cảm giác khó tả. Ông nhíu mày, tay siết chặt quai nón. "Người này trông lạ quá, không biết có phải dân gian phi không? Gặp mình ở chỗ vắng vẻ thế này, lỡ hắn có ý đồ xấu thì sao?" - Ông nghĩ thầm, mắt dáo dác nhìn quanh tìm lối thoát. Mồ hôi lấm tấm trên trán, tim ông đập nhanh hơn. Ông liếc nhìn bụi tre gần đó, tính chuyện nếu có chuyện gì thì sẽ chạy vào đó.

Nhưng rồi, khi hai người chỉ còn cách nhau vài bước chân, ông Ba chợt nhớ đến bài pháp thoại hôm rằm tháng giêng ở chùa. Thầy giảng rằng: "Sống trên đời, con người cần nhau lắm. Chỗ đông người, ta thấy người ta dư thừa. Nhưng chỗ vắng vẻ, một bóng người xuất hiện cũng đủ làm ta ấm áp."

Ông dừng lại, hít một hơi thật sâu. Rồi như có một sức mạnh vô hình nào đó thôi thúc, ông mỉm cười. Nụ cười ban đầu còn gượng gạo, nhưng rồi dần dần nở ra tự nhiên, chân thành. Ông gật đầu nhẹ, mắt nhìn thẳng vào người đàn ông lạ mặt.

Người đàn ông kia thoáng ngỡ ngàng, rồi gương mặt khắc khổ của ông ta cũng bừng sáng lên một nụ cười. Ông ta gật đầu đáp lại, mắt ánh lên niềm vui bất ngờ. Cả hai không nói một lời nào, chỉ trao nhau một nụ cười, một cái gật đầu rồi mỗi người tiếp tục đi về phía trước.

Ông Ba bước tiếp, lòng nhẹ hẳn. Cảm giác sợ hãi, nghi kỵ lúc nãy tan biến như mây khói. Thay vào đó là một niềm vui lâng lâng, ấm áp. Ông thấy con đường bỗng nhiên đẹp hơn, nắng chiều cũng dịu hơn. Từ hôm đó, mỗi khi gặp người lạ trên đường, dù ở chỗ đông hay chỗ vắng, ông Ba đều tập mỉm cười. Có người đáp lại, có người không để ý, nhưng lòng ông lúc nào cũng thấy vui.

Vài tháng sau, ông Ba trở thành người nổi tiếng trong xóm vì tính hiền hòa, hay cười. Hàng xóm ai cũng quý mến, thường ghé nhà ông chơi, uống trà, nói chuyện. Nỗi cô đơn ngày nào giờ không còn nữa. Ông thường kể cho mọi người nghe về bài học trên khúc đường vắng: "Chỉ cần một nụ cười thôi, cuộc đời sẽ khác."

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy muốn thực hành đạo lý tốt đẹp, trước hết phải thanh lọc nội tâm. Khi tâm đã có sẵn tình thương, sự thân ái, thì dù trong hoàn cảnh nào, ta cũng tự nhiên làm ra điều tốt. Một nụ cười nhỏ nơi đường vắng không chỉ sưởi ấm lòng người khác mà còn làm thay đổi cả cuộc đời mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang