Kẻ treo ngược cây

Thành Tỳ Xá Li vào buổi sáng, ánh nắng vàng rải nhẹ trên những mái ngói đỏ au. Chợ phiên đã nhóm từ lâu, tiếng mời chào, tiếng cười nói rộn ràng khắp các con phố. Nhưng hôm nay, người dân trong thành xôn xao hơn thường lệ. Họ chỉ trỏ, thì thầm về một kẻ lạ mặt vừa xuất hiện ở gốc cây đa cổ thụ đầu làng.

Đó là một người đàn ông gầy gò, da bọc xương, mặc bộ áo thô rách rưới. Ông ta leo lên cây, hai chân quặp vào cành, đầu chúc ngược xuống đất. Cả ngày ông ta cứ treo lơ lửng như thế, mắt nhắm nghiền, miệng lẩm nhẩm gì đó. Dưới gốc cây, ông ta để một chiếc nón lá úp ngược làm bát khất thực. Người đi qua, ai cũng tò mò dừng lại nhìn, rồi có người động lòng bỏ vào nón vài đồng tiền, nắm gạo.

“Ông này chắc có công phu lắm! Treo ngược như vậy mà chịu được cả ngày, không phải tầm thường đâu!” – Một bà lão nói với người bên cạnh.

“Ừ, nghe nói ông ấy tu khổ hạnh đã nhiều năm rồi. Chắc là bậc chân tu đạo cao đức trọng!” – Một người đàn ông gật gù đáp.

Nhưng ít ai biết rằng, đằng sau vẻ ngoài khổ hạnh ấy là một tâm hồn đầy mưu mô. Khi không treo ngược trên cây, ông ta thường đi lang thang khắp nơi trong thành. Hễ gặp ai, ông ta lại nhìn chằm chằm vào mặt người đó rồi lắc đầu thở dài:

“Cô này, tôi thấy tướng cô sắp gặp tai nạn lớn. Nếu không cúng dường cho tôi để tôi cầu nguyện, thì khó mà qua khỏi!”

Người nghe thì hoảng sợ, vội vàng dâng tiền, dâng lễ vật. Ông ta còn đồn khắp nơi rằng cả thành Tỳ Xá Li sắp gặp đại họa nếu không nghe lời ông ta. Người dân vừa sợ hãi, vừa bực bội. Họ cúng dường cho ông ta vì sợ, chứ không hề kính phục. Có người còn ví ông ta như kẻ bắt cóc con tin, chỉ biết dọa dẫm để moi tiền.

Một hôm, các vị tỳ kheo đi khất thực trong thành, nghe người dân kể về vị đạo sĩ kỳ lạ ấy. Họ về tinh xá, thuật lại cho Đức Phật nghe:

“Bạch Thế Tôn, ở thành Tỳ Xá Li có một người tự xưng là đạo sĩ khổ hạnh, ngày ngày treo ngược trên cây để xin tiền. Nhưng khi xuống, ông ta lại đi hù dọa người ta, ai không cúng dường thì ông ta rủa sẽ gặp tai họa. Người dân ai cũng sợ, nhưng trong lòng thì đầy oán ghét.”

Đức Phật lắng nghe, rồi Ngài chậm rãi nói, giọng trầm ấm nhưng nghiêm nghị:

“Này các tỳ kheo, đó chính là kẻ ngu. Kẻ ngu có ích gì? Tóc bện, áo da dê, bên ngoài làm ra vẻ đạo sĩ, nhưng nội tâm thì đầy phiền não, chỉ khéo giả dối, làm bộ nghiêm trang mà thôi.”

Ngài dừng lại, mắt nhìn xa xăm như thấu suốt nhiều đời nhiều kiếp:

“Người này, nhiều kiếp trước cũng đã từng làm đạo sĩ, cũng dùng lời hù dọa để lừa gạt người ta. Kiếp này, y vẫn chưa bỏ được tật xấu đó. Nhân quả luôn có khuynh hướng lặp lại. Nếu không biết tu sửa, y sẽ còn tiếp tục lặp lại những nghiệp xấu như vậy mãi.”

Đức Phật nhìn quanh các tỳ kheo, rồi nói tiếp:

“Người tu chân chính, dù có cần ăn, cần mặc, cần chỗ ở, nhưng không vì thế mà trở thành kẻ tham lam, mưu mô, thủ đoạn. Cái áo cà sa không làm nên thầy tu. Người chỉ lo làm bộ nghiêm trang bên ngoài, nhưng bên trong đầy phiền não, thì chẳng khác gì kẻ ngu kia.”

Các tỳ kheo im lặng, thấm thía lời Phật dạy. Từ đó, họ hiểu rằng, đạo đức không nằm ở hình thức bên ngoài, mà ở tâm hồn thanh tịnh, không tham lam, không hù dọa người khác để trục lợi.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng: đừng đánh giá con người qua vẻ bề ngoài hào nhoáng. Người tu chân chính là người sống đúng với lý tưởng từ bỏ tham lam, không dùng thủ đoạn hù dọa để mưu cầu lợi dưỡng. Hãy luôn tỉnh thức, giữ tâm thanh tịnh, tránh xa mọi hình thức giả dối để không bị nhân quả lặp lại những nghiệp xấu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang