Hũ vàng bên đường

Buổi chiều hôm ấy, nắng vàng nhạt dần trên con đường đất đỏ. Hai thầy trò Đức Phật và ngài A Nan đang thong thả bước, bụi mờ bay nhẹ dưới gót chân trần. Bỗng Đức Phật dừng lại, tay chỉ xuống một gốc cây bên vệ đường, giọng trầm ấm:

— Này A Nan, dưới kia có một cái hang rắn, một ổ đau khổ.

Ngài A Nan lúc ấy đã có tâm thanh tịnh, nhìn theo hướng tay Phật chỉ. Trong ánh mắt định tĩnh, ngài thấy rõ một cái hũ gốm nâu sẫm, nắp đậy kín, chôn sâu dưới lớp đất mềm — một hũ vàng của người xưa để lại, chủ nhân đã chết từ lâu, không ai biết. Ngài khẽ gật đầu:

— Bạch Thế Tôn, đúng như vậy. Chính vì những thứ này mà chúng sinh đau khổ.

Hai thầy trò lại tiếp tục bước đi, để lại bên đường một kho báu vô tri.

Nhưng có một người nông dân đang cuốc đất gần đó, tình cờ nghe được câu chuyện. Ông ta dừng tay, nhìn theo hai thầy trò, lòng đầy nghi hoặc: “Cái gì mà làm chúng sinh đau khổ? Chắc phải có thứ gì đó.” Tò mò, ông lẳng lặng lại chỗ họ vừa chỉ, lấy cuốc xới đất lên. Chẳng mấy chốc, tiếng cuốc va vào vật cứng. Ông hì hục đào, mồ hôi chảy ròng ròng trên khuôn mặt đen sạm nắng gió. Khi chiếc hũ lộ ra, ông run run mở nắp — vàng! Những thỏi vàng sáng lấp lánh dưới nắng chiều. Ông reo lên mừng rỡ, nhưng rồi vội vàng bịt miệng, nhìn dáo dác quanh. “Hai ông thầy tu này thiệt là kỳ, vàng mà nói đau khổ!” Ông lầm bầm, vội vã ôm hũ vàng về nhà.

Từ đêm đó, cuộc đời ông bắt đầu biến thành ác mộng. Ông dặn vợ con không được hé răng, nhưng mắt ông cứ láo liên, nhìn ngó ra vào. Hàng xóm thấy ông đào được thứ gì đó, bắt đầu dòm ngó. Mấy ngày sau, tin đồn về cái hũ vàng lan ra. Bọn cướp rình rập quanh nhà, đêm nào cũng nghe tiếng chân bước lén lút. Ông mất ngủ, mặt mày hốc hác, tay lúc nào cũng nắm chặt cây rựa. Rồi nhà nước cũng biết, người ta đến tịch thu, bắt ông vào tù vì tội giấu của cải. Trong xà lim tối tăm, ông ngồi ôm đầu, nước mắt chảy dài: “Thiệt đúng là đau khổ… hai ông thầy nói không sai.”

Trong khi đó, Đức Phật và ngài A Nan vẫn thong dong bước tiếp. Cùng một hũ vàng, người giác ngộ thấy nó là đầu mối của khổ đau, kẻ phàm phu thấy nó là hạnh phúc. Và chính vì cái thấy sai lầm ấy, con người tự trói mình vào vòng xoáy tham lam, sợ hãi, rồi cuối cùng mất tất cả.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi tâm còn mê, chúng ta nhìn vật chất là hạnh phúc, nhưng thực chất đó là nguồn gốc của khổ đau. Ngược lại, khi tin hiểu được sự bất tử của pháp thân, tâm thanh tịnh thì tất cả pháp đều là Phật pháp — một ngọn gió bay, một chiếc lá rơi cũng là hạnh phúc. Đừng để lòng tham che mắt, hãy an trú trong hiện tại để thấy được giá trị chân thật của cuộc đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang